BaşlıcaSiyasət

«Libration». Azərbaycanlı qadın, oğlundan daha çox Fransadan gələn erməni könüllünü sevir

Yanvarın 20-də Lyonda ictimai, siyasi xadim, Qarabağ Azadlıq müharibəsinin iştirakçısı Sargis Hatspanyan 55 yaşında vəfat edib. Sargis Hatspanyanın xatirəsinə “Artsaxpress” 2015-ci ilin fevral ayında  nəşr ediyi müsahibəni yenidən təqdim etdi. Bu müsahibə zamanı bir foroşəkilin yaranma tarixi təqdim edilir.

-Bu şəkil nə zaman çəkilib? Hansı şərtlərdə?

– Kiçik əvvəlki tarixindən sonra şəkilə toxunacağam. 1993-ci ilin aprelində idi, Karvaşarın azad olduğu günlərdə. Karvaçarda  yüzlerle  yaşlılar, uşaqlar, qadınlar vardı. Adamlar, əsgərlər və döyüşçülər qaçıdlar, beləliklə silahsız  insanları çarəsiz buraxıblar. Qağı qarşısında  oturan qadınlar qrupuna getdik, onalrı mən türk dilində salamladım.  80 yaşlı bir nənə bana baxaraq dedi “Niyə geikirsən ?Ermənilər birazdan sonra şəhərə gircəklər. Bizimkilər deyiblər ki, biz sizə helikopter göndərmək üçün gedirik. Onlar gediblər və bizi yalnız buraxıblar. Kişilər qadınları tərk edərək, buradan gediblər”. Mən her şeyi anladım. Azərbaycanlə nənə bizi azərbaycan kimi bildib.

-Ermənilər artıq gəldilər-deyə dedim. Hərbi əsirlər üçün mən məsuliyyət daşıyırdım. Bütün vətəndaşlara mülki əhaliyə hörmət göstərməyi tapşırdılar. Biz insanları topladık, Karvaçarın iki  binasında yerləşdirdik, mən şəxsən onlarla danışdım, dedim ki, burada onların həyatları və şərəflərini qorunur, çünki  dinc əhaliyə qarşı deyil, silahlı əsgərlərə qarşı mübarizə edirik. Azərbaycanlı əsgərdən fərqli olaraq, biz silahsız insana qarşı silah qaldırmırıq, onların insan ləyaqətini  təhqir etmirik, ve onlar bir müddət sonra yaxın şəhətə- Kirovavada gedəcəklər.

-Onalr inandırlarmı? öz xalqının övlardlarının vədini yerinə yetrimədiyi halda, ermənilərin vədlərinə necə inandılar?Azərbaycanlılar valideynlərini, qadınlarını və uşaqlarını buraxıb qaçıblar.

-Əvvəldə , əlbbəttə, inamadılar, çox qorxdular. Biz yaxınlıqdakı kəndlərə gedərək, hər kəsə Karvaçara gətirdik. Kəndlərdən birind birində biz qorxunc bir səhnə gördüm. Yaralı bir qadın ölmüş qızını qayğı göstərdi. Qız qanaxmışdı. Əvvəlcədən mənə elə gəldi ki, bizimkilər onu yaraladılar, çox qəzbləndim, lakin sonra qadln deyib ki, əri arvadını və qızı “ermınilərin elinı düşməmək” üçün öldürdü, ama sonra o qaçıb. Biz dərhal vertalyot istədik və ikisini də Vardenisə köçürdük. Həkimlərimiz hər ikisini də xilas ediblər. Qız çox ağır bir əməliyyata məruz qaldı… Bütün bunlar hərbi əsirlərin gözünü qarşısında olub. Onlar təəccübləndilər… Onalrın arasına başqalarından fərqli olan bir qadın vardı. 81yaşındakı Şeyxə xanım. Şeyxə xanım şair, aşıq idi. O çox ağılı bir qadındı.Mən onunla söhbət etməyi çox sevdim. Deyib ki, bu müharibə iki xalq arasında müharibə deyil, biz erməniləri sevirik, hamımız bilirk ki, bu ermənilərin ölkəsidir, hər yerdə ermıni məzarları,her yerdə erməni mədəniyyətinin izləri var.

-Bəli, bütün bunlarə qorxudan ola bilərmi?

-Əvvəlcə, belkə də ola bilərdi, lakin sonra yox. Çunki biz onlara həqiqətən çox yaxşıp baxdıq. Yeməklər çox az idi, kifayet deyildi, lakin biz hərbi əsirlərə un, yemək veridik. Onlar çörək bişiriblər ve  bizi dəvət ediblər … Eyni zamanda,a zərbaycanlılar bütün dünyada yayılmışdılar ki, Karvaçarda kütləvi qırğınlar törədilir, erməniər din əhəlini öldürürlər. Beləliklə , Karvaçara Fransadan jurnalistlər gəliblər. Onlardan ikisi erməni fotoğrafçı Zaven Xaçikyan və Ruben Mangasaryan idi. Onlar bir çox fotoşəkil çəkiblər, azərbaycanlılarla söhbət ediblər, video çəkiblər, Şeyxə xanım da danışdı. O deyib ki, ermənilər azərbaycandan da istidir. Şeyxə xanım  qeyd etdi ki, oğulalrı anasını qorunmasız buraxaraq qaçıblar, ama ermənilər özzlərinə və başqaları üçün  çox qayğıkeş oldular.

Bizi göstərərək, Şeyxə xanım deyib ki, bu cür usaqları istəyirdi, o ilk dəfə deyib ki, onun oğlanı Karvaçarın polis müdiriydi, laki o anasını buraxaraq, qaçdı. Zaven Xaçikyan söhbət zamanı bu şəkili çəkdi.

-O zamanlarad neçə yaşındaydınız?

O zaman 30 yaşındaydım. Ve bu zamanlar “Libration” qəzeti bu fotoşəkili yayımlayaraq, yazır ki, Azərbaycanlı bir qadın oğlundançox Fransadan erməni könüllülərini sevir. Bundan başqa azərbaycanlıların ermənilərin dostluq və insanlıq münasibətlkələri haqqında  etdiyi sözlər barədə məqalə dərc edilir. Bir gün sonra Türkiyınin “Milliyet” qəzetində bir məqalə dərc olunur, orada yazılır ki, ermənilər Karvaçarda minlərlər dinc sakini öldürürlər. Məqalədə eyni fotoşəkili qoyulur- oarad yazılır ki, azərbaycanlı nənə nəvələrini qucalayır və deyir “qətlə yetirilən qohunların intiqamı  ermənilərdən al”. Parisdəki dostlarımdan biri Milliyyətin ön səhifəsində mənim üzümü gördü və qazetəni aldı. Sonra  o görür ki, onun dostu Sargis Hatspanyan azərbaycanlı kimi təqdim olundu.  Eyni zamanda o  “Libration”-a gedir və fotoşəkilin əsl hekayəsini öyrənir. O, türk yalanının və böhtanın bir nümunə olaraq, bu iki qəzeti Avropa Şurasına göndərir.

-Karvaşardakı hərbi əsirlərə  nə oldu?

-Biz təxminən 20 gün birlikdə yaşadıq. Kirovabada getmədən əvvəl, biz onları evlərinə gətməyə və qiymətli əşyalarını almağa çağırırdıq. Biz Ermənilər, bizim taleyimizin taleyi ilə tez-tez sərvətimizi buraxmaq və evlərimizi tərk etmək məcburiyyətindəyik, qan içimizdə bu ağrı var və biz turk kimi olmayacağıq. Bir absur səhnə idi. Azərbaycanlılar ayrıldığımız zaman, ağlayırdılar. Biz onları təhlükəsiz şəkildə Kirovabada yolladıq. Sonra öyrəndik ki, xarici jurnalistlər Kirovanbada gəldikdə ermnilərin  necə davrandıqları bardə məlumat almaq istəyiblər. Bütün təhdidlərə baxmayaraq, Şeyxə xanım həqiqəti söylədi. O deyib ki, ermənilər Karvaçarda onlara daha  yaxşı davranıblar. Müharibənin başa çatdıqdan  illər sonra hava limanında böyük bir afişada eyni şəkili gördüm. Soruşdum ve öyrəndim ki, beynəlxalq Qızıl Xaç bu fotoşəkili  insanlığın simvolu olan  ən yaxşı foto kimi hesab etdi, ve bu şəkili Beynəlxalq Qırmızı Xaçın təmsil etdiyi bütün ölkələrə yaydı.

-Bu fotoşəkil haqqında həm də sənədli flm çəkildi.

-Bəli, film yazıçı Frederik Tonoli bir film çəkdi. O Ermənistana gəldi, məni taptı, sonra isə Azərbaycana getdi. Onun filmi çoxsaylı beynəlxaql mükafatlar qazandı.

Daha çox göstər
Back to top button