BaşlıcaMədəniyyət

Şuşidəki Yuxarı Gövhər Ağa məscidi bərpa olunub

Şuşidə Yuxarı Gövhər Ağa məscidi bərpa olunur. Tarixi mənbələrə görə məscid 19-cu əsrdə Gövhər xanımın maliyyə dəstəyi ilə inşa olunub. Məscid Sovyet dönəmində Tarix muzeyi kimi fəaliyyət göstərib, Qarabağ azadlıq müharibəsi günlərində bina müəyyən dərəcədə ziyan gördü. Həmin məscidin fəaliyyəti dayandırılıb.

Şərqşünas, Şuşidəki məscidin bərpa işləri üzrə tədqiqat qrupunun koordinatoru Varujan Geğamyan məscidin bərpa işlərinə toxunaraq qeyd etdi ki, dini abidənin bərpası zamanı məscidin əvvəlki görünüşünün qorunub-saxlanılmasına xeyli diqqət yetirilib.

“Tədqiqat qrupununun, elərpa işrini aparan qrupun əsas mərindən biri məscidin yalnız bərpası deyil, binanın əvvəlki qədim görünüşün restavrasiyası idi. Söz sovyet dömindən əvvəl olan görünüşün restavrasiyası haqqındadır. Bu baxımdan hər iki qrup da öz vəzifərini layiqincə yerinə yetiriblər. Tədqiqat qrupumuz məscidin eyvanın tağları ürindəki yazılar araşdırdı. Bu yazıları çox ayrıntılı şəkildə araşdırdıq ki, zamanla silinən, görünmən yazılar İslam qanunlarına uyğun olaraq əvvəlki olduğu kimi bərpa olunsun.

Türkşünas, iranşünas, ərəbşünas, islamşünas alimlərdən ibarət olan tədqiqat qrupu yalnız və yalnız elmi faktlara əsaslanan araşdırmalarda qonşu ölkə tərəfindən məscidin Azərbaycan tərəfinə aid olmasına dair tez-tez qaldırılan iddialara cavab verib.

“Məscid vəscidə yaxın binada mövcud olan yazılar və elmi mənbərdəki faktlar dəqiq şəkildə göstərir ki, məscid tamamilə ş islam dini qurumudur. Məscidin memarlıq xüsusiyyətlərindən tutmuş, məscidin mədrəsindədris olunan dərslər hər şey bunu sübut edir. Çox maraqlı idi ki, araşdırdığımız yazılarda əb vərs dillərindən başqa heç bir dildə yazı tapmadıq. Deməli, bütün bunlar göstərir ki, bu məscid həm fəaliyyəti həm də öz xüsusiyyəti ilə ş islamın dini abidədir.

Məscidin bərpası, həmçinin tədqiqat qrupunun araşdırmaları tarix, xüsusən Şuşi şəhərində bir zamanlar yaşayan əhali arasında mədəniyyətlərarası münasibətləri baxımından yeni kəşflərə yol açıb.

“Tədqiqat işri zamanı, mən aydın olub ki, şərdə yaşayan xristiyanlar məscid, məscidə yaxın qurumlar üçün pul yığdılar, və əksi hallar da baş verib ki, mülmanlar erməni təhsil müəssisəri üçün də pul yığıblar. Bu məniyyətlərarası, dinlərarası əkdaşlığa dair xeyli göl nümumədir. Xeyirxah Gövhər xanımın həyatıaliyyəti da çox maraqlıdır, o, mülman olaraq, eyni zamanda Rusiya İmperiyasında fəaliyyət göstən Müqqəs Nina Xeyriyyə birliyinin üzvü idi. Bu həqiqən xristiyanlıq və islam, eyni zamanda erməni-mülman münasibətlərini vurğulayan xeyli göl, bənzəri olmayan, unikal bir nümunədir. Bu baxımdan qeyd etdiklərim daha çox genişndirilməli və daha geniş auditoriyaya çatdırılmalıdır.

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, məscidin qorunması həmişə Artsax Respublikasının hökumətinin diqqət mərkəzində qalıb və qalır. 2008-2010-cu illərdə Artsax Respublikasının ərazisində olan islam irsinin qorunmasına yönəlmiş işlər həyata keçirilib. 2009-cu ildə Artsax Respublikasının büdcəsinin vasitəsilə Yuxarı Gövhər ağa məscidinin damı təmir olunub. 2017-ci ildə isə Artsax Respublikasının və İDeA fondunun əməkdaşlığı ilə Şuşidə Yuxarı Gövhər Ağa məscidinin bərpa işlərinə start verilib.

“Məscidin bərpası göstərir ki, Artsax hökuməti Artsax Respubliaksının ərazisində olan bütün tarixi-məniyyət abidəri üçün doğru siyasət aparır. Tarixi-məni dərlərdən biri də Şuşidəki məsciddir. Bu baxımdan bu faktı alqışlaya bilərik, deməli ki, məscid bir tarixi-məni abidə kimi bərpa olunur. Bundan başqa, bu məscidin ətrafında məniyyətlərarası dinlərarası əkdaşlığın unikal mərkəz yaratmağa imkanımız var. Bu baxımdan da qurumun ictimai əmiyyətini bir daha da gö bilərik.

Varujan Qeğamyanın sözlərinə görə, məscidin bərpa olunmasından sonra Şuşidəki məscid və məscidə yaxın mərdrəsə tarix və mədəniyyət abidəsi kimi fəaliyyət göstərəcəklər.

«Ziyarətçilərin məscidin necərpa olunması, islam ş dini abidəsi olaraq bu nümunənin xüsusiyyətləri ilə tanış olmaq imkanı olacaq. Məscidə yaxın mədrə isə İslam-Xristian, erməni-islam münasibətləri üçün unikal bir mərkəz olaraq fəaliyyət göstək ki, özü Erməni-İslam münasibətlərinin digər fərqli münasibətlərini təqdim etmə davam edək.”

Təxminən iki illlik xeyli çətin və uzun işlərdən sonra oktyabrın 14-də məscidin açılış mərasimi həyata keçiriləcək. Beləliklə Artsaxın turizm yerləri başqa bir bənzərsiz və unikal mədəniyyət abidəsi ilə əlavə olunacaq.

Daha çox göstər
Back to top button
Close