BaşlıcaErməni Soyqırımı

Bakıda erməni qırğınlarının şahidləri: “Yolların hər tərəfində cəsədlər vardı”

1988-ci ildə Bakıda  erməni  sakinlərinə qarşı  həyata  keçirilən  qırqınlar yenidən başlandı. Bütün onlar öz tşkili və  prosesləriylə  1905 və 1918-ci illəri  xatırladırdı.Bakı ermənilərinin  qırğınları.

 Erməni sakinlərinə qarşı yeni  ixtişaş  dalğası 1990-cı il yanvarın 13-19-da artıq zirvəyə çatdı. 1988-1990 Bakıda qırğınlar nəticəsində öldürülən ermənilərin sayı ən azı 500-600-ə çatırdı və üç böyük qırğındasa  30 minə  yaxın erməni öldürülmüşdür.Mövcud  faktiki sübutlar və şahidlərin ifadələri cinayətlərin qabaqcadan və qəsdən edildiyini  və öncə təşkil olunduğunu göstərir.1990-cı  ilin yanvarında olan  sarsıntıları  eləcə də  Akçilanlar ailəsi də  yaşamışdır.Susanna və Lianna Akçiyan   bacıları  Sumqayıtda 1988-ci il  fevralın 27-29-u qırğınlarından  yaxşı  xatırlayırlar ki,  sonra  ermənilərə  qarşı  davranış  həm də qonşuları tərəfindən  kəskinliklə  dəyişmişdir. Eyvanlara  yumurta tullayır, təqib edir, məktəbdə  saxta  bəhanələrlə  tənqid edir və şəhərdən  uzaqlaşmağı  tələb  edirdilər.

 Yanvarın 13-də  bacılar və onların anası  Svetlana  Akçyan  , köhnə Yeni ili   qeyd etməkçün anasının  rəfiqəsi  yanına  getməyə  hazırlaşırdı. Haçan  ki, qapını döydülər   dərhal qışqırmağa  başladılar. ”Hanı  o ermənilər, hanı  o ermənilər. Biz  bilirik  ki, bu həyətdə ermənilər  çoxdur”.Sveta  var  gücüylə taxta qapını tutaraq   qışqırır və qızlarının  ordan qaçmasını  tələb edir.

 Bacılar pəncərə  üzərinə  çətinliklə olsa da qalxaraq özlərini  həyətə atmışlar ümid etməklə ki, arxalarınca  anaları da gələcək.Lakin  bu  onlara nail olmur. Bacılardan  Lianna  xatırlayır ki,   özləri zirzəmiyə  enənə kimi  hamının qapısını  döyüblər, bəs ki, əbəs yerə. Həm rus  qadınlar, həm də  uzun illər azərbaycanlıyla  evlənmiş erməni yaşlı qadınlar  onları   gizlətməkdən imtina etmişlər qorxmuşlar.

O zaman 14 yaşlı Susanna və 12 yaşlı Liliananın  başqa çıxış yolu  olmamaqla   dəhşətli bir zirzəmidə  dizləri suya bürünənə qədər və   energetik  qığılcımların  işıltısı altında bir müddət gizlənməkdən başqa çarəsi qalmadı.  Bacılar öz analarının  tövsüyyəsini “nə baş versə də  qaçarsınız , mənim ardımca gəlməyin” izləməli olur. Yalnız  gecə 12-yə yaxın  zirzəmidən çıxır və Susannanın məktəbli rəfiqəsi olan Rayanın evinə yollanırlar. Susannanın  xatirindən   yol boyu meyitlər, çılpaq və başı bədənindən üzülmüş, parçalanmış şəkildə təsvir  silinmək bilmir.

“Hər tərəf cəsədlərlə dop-dolu idi. Jora əmi üçüncü mərtəbədə yaşayırdı, professor idi və onu  eyvandan  atdılar. Sonrasa uşaqlar, uşaqlar ona bıçaqlarla  zərbə endirirdi. Hamilə qadın  gördük. Onun qarnını  kəsmiş, uşağı  çıxarmışdılar, qulaqlarını  kəsmişdilər ki, brlyant sırğalarını  çıxarsınlar.Bütün bunları öz  gözlərimizlə  görmüşük, o   dərəcədə  dəhşətliydi…Axı biz  hələ uşaqlar idik…  Və bizim gözlərimiz  önündə oxşar əməllər   törədilirdi”-deyərək Susanna  yada salır.

Digər küçələrdə də onlar eyni dəhşətli mənzərənin şahidi oldular. “Bütün küçə cəsədlərlə  dolu idi, hər  tərəfdə alov püskürürdü,  fəryad, ahu-nalə aləmi  bürümüşdü, çılpaq, yarı ölü və  ölmüş qadın və uşaqların fəryadı dəhşətliydi.

Hətta erməniləri  risk edərək müdafiə edənlər döyürdülər …  Həmin quldurların elə   baxışları vardı  sanki  qana susamışdılar,həbsdən yenicə   çıxmışdılar.Mən ilk dəfə gördüm ki,   kimisə necə zorlayırlar…O,yaşlı bir qadın idi, onun neçə yaşında olduğunu anlamaq belə çətin idi. Biri  zorlayırdı digərləri baxırdı, seyr etdilər, sonrasa  onlar .. Yəni o   kütləvi zorakalıq  idi”-deyərək  Susanna  qeyd edib.

 Rayanın evinə çatarkən  Susanna  Liliyanı orada qoyaraq  anasının arxasınca  yollanmaq qərarına  gəlir. . Raya da ona qoşulur. Həyətə çatanda pəncərədən içəri girirlər və qarşısında dəhşətli bir mənzərə açılır. Hər yerdə qan var idi. Susanna anasını tapa bilmir. O, heç olmasa cəsədi tapmaq istədi… Anasının axtarışı Susannanı iş yerinə apardı, burada Svetanın rəhbəri  arvadının erməniləri  öldürmək xəbər  eşidərək evlərinə  evlərinə  getmiş və onu xilas etmişdir.” Ana barədə  sonra qəzetlər yazırdı. Onun adı  Svetlana  Akçian idi. Rəhbəri faktiki olaraq onun həyatını  xilas etmişdir. O zaman o ki, kimdir  özü   başına nələr gəldiyini yaxşı  xatırlamırdı. Onu    döymüşdülər, beyin travması alınca  döymüşdülər. Sifəti  tamamiylə  göm-göy və yaralarla doluydu, onu  tanımaq  mümkün deyildi. Bizim anamız olduqca  gözəl qadın idi. O vaxtsa   dodaqları  şişmiş,  burnu sınmış, gözləri  qapanmış vəziyyətdə idi. O demək olar  ki, lal olmuşdur. Onun qulaqlarına  sırğalarını  çıxarmaq üçün o  qədər vurmuşdular ki…Hətta qulaqlarını kəsmək istəmişlər”-deyərək  Lilia  xatırlayır.

Bütün bu əziyyətlərdən sonra Sveta uzun müddət özünə gələ ,bərpa  oluna bilmədi. Susanna bu günə qədər anasının bədənindən  pinsetlə yandırılmış siqaret qalıqlarını çecə  çıxardığını xatırlayır. Sveta bütün həyatı boyu yalnız uzun bir paltar geydi, çünki bütün bədəni bıçaqla kəsilmişdi və hər yerdə yara izləri var idi …

“O, bunu  unuda bilmirdi.Bütün  gecəni yata  bilmirdi. O, özünün ölü olduğunu  düşünərək  neçə nəfərin onu zorladığını   söyləyirdi. O, çox dəyişmişdir. Özünə qapanırdı.  Bizim öncə tanıdığımız adam deyildi, halbuki   daima  şən adam olub”- deyərək Susanna  qeyd edib.    

 Nəhayət  Avçiyan ailəsinə Birləşmiş Ştatlara  çatmaq  nail olub.Susanna deyir : O vaxtdan etibarən biz  Yeni ili qeyd etmirik”.

Daha çox göstər
Back to top button
Close