BaşlıcaSiyasət

Ermənistanın Avropa ilə münasibətləri var idi, Azərbaycanın isə yox idi, çünki Azərbaycan ölkəsi də yox idi. Konstantin Zatulin

Konstantin Zatulin RF Dövlət Dumasının deputatı, Dövlət Dumasının MDB ölkələri üzrə Komitənin sədr müavini, RF MDB ölkələri institutunun direktoru,  Pravoslavlıq Beynəlxalq Komissiyanın Parlamentlərarası Assambleyasının sədri, Rusiya-Ermənistan “Lazarian akumb” diskurs platformasının yaradıcısı və lideridir.

Konstantin Zatulin “Haykakan Jamanak” (Erməni vaxtı)  qəzetinə verdiyi müsahibə zamanaı qeyd edib ki, uzun siyasi karyerası ərzində təkcə Ermənistanda deyil, eyni zamanda Artsaxda da olub və bu azərbaycanlı həmkarları arasında əsassız narazılığa səbəb olub. “Ermənistan sözü nə hisslər yaradır?” sualını  cavablandırarkən deyir: “sevinc”. Özünü erməni mətbəxinin dərin bilicisi hesab edir və hətta milli köklərindən bir qədər ayrılmış Soçi dostlarını bəzən dovğa və ya cız-bız bişirməyi izah edir. Əmindir ki, erməni mətbəxinin görkəmli uğuru Eçmiadzin küftəsidir. Erməni dəmlərinə, xüsusən “panda” armud çeşidindən hazırlanan içkiyə hörmətlə yanaşır.

-Konstantin Federoviç, xahiş edirəm, deyin, ölkəmiz haqqında təəssüratlarınız necədir?

Bu il ərzində  mən bir neçə dəfə Ermənistanda olmuşam. Ermənilərlə bağlı təəssüratlarım sadəcə bu səfərlərlə bağlı deyildir. Ermənilər uzum zamandır aramızda yaşayır. Mən  özüm Soçi şəhərində böyümüşəm. Böyüdüyüm həyətdə həmyaşıdlarım arasında ermənilər də var idi. Buna görə özümü onlardan ayırmıram, bunun düzgün və ya səhv olduğunu bilmirəm, amma mən təhsilimizdə, mənşəyimizdə, kifayət qədər uzun bir tarixi dövrdə yaxın insan olduğumuzu əsas gətirirəm.

Erməni xalqına xas olan bəzi tipik xüsusiyyətləri vurğulamaq lazım olsa, mən ağıl, zəhmət, uğuru qeyd edəcəyəm. Ermənilər, bir qayda olaraq, öz səyləri və intellekti əsasında çox şeyə nail olurlar. Qafqazda çox millətlərin, indi kimsəni ayrılmayacağam, ermənilərə qarşı həsəd və ya qərəzli münasibəti var. Ermənilər birləşmişdir, bir-birini dəstəkləyir. Düzdür, bu barədə ermənilərə danışsaq, yəqin ki, uzun müddət bir-birlərini dəstəklədikləri üçün güləcəklər, amma bu, başqa xalqlar arasında yaranan fikirdir. Bu mənada ermənilərin taleyi, kiminsə xoşuna gəlməsə də, yəhudilərin taleyinə bənzəyir və buna görə çap etməyə hazırladığım kitaba “Ermənistan – Qafqazdakı Rusiya İsraili” adı vermişəm. Yeri gəlmişkən, bu mənim ifadəm deyil. Bunu ilk dəfə mərhum Vazgen Sarkisyandan eşitdim. O zaman Rusiya ilə Ermənistan arasındakı münasibətlərin mahiyyətini belə müəyyənləşdirdi. Ancaq başa düşürsünüz ki, İsrail olmaq təkcə böyük məmnuniyyət deyil, həm də böyük problem və məsuliyyətdir.

-“Bizim üçün Rusiya Avropa sivilizasiyasının ayrılmaz hissəsidir.  Bu yalnız bizim müasir qavrayışımız deyil – bu bizim tarixi qavrayışımızdır”. Bunu  ER Baş naziri Nikol Paşinyan “Komersant”-a verdiyi müsahibət zamanı deyib. Sizcə, müasir rus cəmiyyəti mədəni və sivilizasiya baxımından Ermənistanı necə qəbul edir? 

-Keçən ildə keçirildiyi “Lazaryan akumb”-un  növbəti iclası məhz buna həsr olunmuşdur. Biz Rusiyanın Ermənistandakı imicini müzakirə etmək istədik.  Ermənistan və ya Rusiya barədə danışarkən biz əsasən rəsmi qurumları deyil, vətəndaş cəmiyyətini nəzərdə tuturuq. Rusiyadakı ermənilərə münasibətə gəlincə: Ermənilər, bir qayda olaraq, daha az və ya çox azad, bəzən tamamilə azad, rus dilində ünsiyyət quran və düşünən insanlardır. Dil səddimiz yoxdur.

Bunun sayəsində ermənilər Rusiyada yaşayan bütün digərlər kimi qəbul edilir, həmyerlilərimiz, həmvətənlərimiz kimi əlbətdə ki, sözün tam mənasında deyil. Ermənilərin Ermənistanı var, öz milli ocağı var.  Hər kəsin ermənilərə eyni münasibət göstərdiyini və münasibətlərdə problem olmadığını söyləyərək həqiqətə qarşı günah edərdim. Əlbətdə, problemlər ortaya çıxırlar. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra görünməyən bir çox milli problemlər böyüdü və ortaya çıxdı. Əgər bunlar olmasaydı, təbii ki, Qarabağ münaqişəsi olmazdı.  Ukraynalılarla, gürcülərlə münasibətimizdən fərqli olaraq, Ermənistanla heç toqquşmamışıq. Əgər onlar təsərrüfat səviyyəsində yaranarsa, o zaman təsərrüfat səviyyəsindən kənara çıxmazlar. Şəxsiyyətimizdə ümumi köklər var – xristianlıq, hər halda, inanclı olduğumuz-olmadığımızdan asılı olmayaraq, matrisdə, genotipdədir.

Rəsmi səviyyədə Qafqazda ermənilərə qarşı uzun müddətli münasibətlərimiz Ermənistanın Rusiya Federasiyasının Qafqazdakı yeganə tam müttəfiqi olduğunu göstərir. Bu, KTMT-yə üzv olmaq, AİB-ya üzv olmaq, Rusiya hərbi bazasının Ermənistanda olması və digər səbəblərlə bağlıdır. Qafqazdakı digər dövlətlərlə belə bir institusional əlaqələrimiz yoxdur.

Əlbətdə ki, cahillərmiz də var, qərəzli insanlar var, qısqanc insanlar var. Bu bəzən münasibətlərə təsir edir və əminəm ki, Ermənistanda da belə insanlar var. Bir axmaq Nzhdeh abbidəsini boyamaq üçün kilsəyə girdi. Ermənistandakı başqa bir axmaq ona Griboedov abidəsini boyamaqla cavab verdi. Ölkə axmaqlarsız olmur, biz bunu anlamalı və sakitcə qəbul etməliyik, amma sakit davranmaq bütün bu hadisələrlə mübarizə aparmamaq demək deyil.

-Ancaq Konstantin Fedoroviç, bilirik ki, Armavir şəhər rəhbərliyi hər halda Nzhdeh abidəsini sökməyi bacardı.

-Rusiyada Ermənistan kimi tamamailə dəqiq qaydalar var. Hər hansı bir abidənin yerləşdirilməsi üçün yerli hakimiyyət orqanlarından icazə almaq lazımdır. Bundan başqa, qoyulacaq abidə ilə bağlı bu ərazidə yaşayan vətəndaşların münasibətini də nəzərə almaq lazımdır. Armavirin erməni icması rəsmi olaraq bu tələblərə cavab vermədi. Məsələn, mən Lazarevlər ailəsinin indi dəfn olunduğu yerləri, yəni Moskvadakı köhnə erməni kilsəsinin ərazisində onların şərəfinə abidə sifariş etməklə məşğulam. Heç kimin etiraz etməməsinə, heç kimin buna qarşı çıxmamasına baxmayaraq, biz Novo-Naxicevan Yeparxiyasının nümayəndəsi ilə yerləşdirməni razılaşdırdıq və quraşdırma üçün icazə verəcək Moskva Hökumətinə məktub göndərdik. Biz bunu etməliyik. Buna görə, Nzhdeh abidəsi  ilə baş verdiyinə görə yalnız təəssüflənə bilərəm. Bəlkə abidəni qoyarkən bu şəkildə getməyə dəyməzdi, lakin belə qalmaqallı və küfrlü bir şəkildə hisslərini göstərmək əlbətdə ki, dəyməzdi. Buna “Moskovskiy Komsomolets”-də bir məqalə çap etməklə cavab verməyə çalışdım, bunun ardınca Azərbaycan tərəfindən bir reaksiya gəldi. Məqalə dərc olunandan bir ay sonra, Azərbaycan Prezidenti Administrasiyasının rəhbəri, MK-nın saytında fikirləri ilə çıxış etdi və o dediklərimi heç bir şəkildə ləğv etmədi.

– Bəli, Azərbaycan daim informasiya fonunu qızışdırır və RF XİN-ə bu və ya dirgər bəhanəsi ilə etiraz notası göndərmə fürsətini qaçırmır. Ən son onlar Sizin, Artsaxa səfərinizla bağlı nota göndərdilər. Sizcə, Azərbaycan ən azı informasiya sahəsində öz taktikanı dəyişdirməyə hazır deyil?

– Gəlin, nə qədər də çətindirsə, Azərbaycan tərəfinin məntiqini anlamağa çalışaq. Azərbaycan Dağlıq Qarabağ naminə mübarizəni itirdi. Məncə, bu mübarizədə qalib gəlmək üçün onların ən başından şansı yox idi, çünki sovet dövründə məhz milli dövlət quruculuğu tarixi bir çox münaqişə zonaları yaratdı, bunlar arasında Qarabağ da var. SSRİ böhran dövrünə girəndə bu məsələ partladı. Təəssüf ki, bu məsələni nə Azərbaycan, nə də Erməni tərəfi sülh yolu ilə həll edə bildi. Eyni tarixi dövrdə Rusiya nümunəsini vermək istəyirəm. Rusiya heç bir müqavimət göstərmədi və bundan əlavə, Sovet İttifaqının dağılmasını təşəbbüs etdi və məsəslən, hazırda Avropa İttifaqının Böyük Britaniyaya etdiyi kimi, SSRİ-dən çıxmaq istəyən heç birinə iddialar irəli sürmədi. Mən Dövlət Dumasında təkcə Soçi bölgəsini deyil, həm də Estoniyanın Narva şəhərində yaşayan və Soçi bölgəsində qeydiyyatdan keçən Rusiya vətəndaşlarını təmsil edirəm. Orada Narva qalası və çayı, çayın digər sahilində isə, İvangoroddur. Narva Estoniyanın ərazisidir, İvangorod isə, Rusiyanındır və Narvada da əhalinin əksəriyyəti rusdur. Onların bir qismi RF vətəndaşı, digər qismi isə, Estoniya vətəndaşıdır. Bəzilərin də heç bir vətəndaşlığı yoxdur. Birinci Pyotr qələbələrinin başlangıcı olan Narvanın Estoniyada olması ədalətlidir ya yox? Məncə, o qədər də ədalətli deyil, lakin bir faktdır. Kırımdan danışmayacağam. Xəritədə nümunə üçün bir sıra digər ərazilər də mövcuddur, ancaq Rusiya olduğu kimi hərəkət etdi, Azərbaycan isə, Dağlıq Qarabağ üzərində müvəqqəti nəzarətdən imtina edə bilmədi. Diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm ki, Dağlıq Qarabağ konflikti, digər konfliktlərdən fərqli olaraq, SSRİ-nin dağılmasından əvvəl başladı. Sovet İttifaqı dağılanda müstəqil Qarabağın Azərbaycan SSR-in sərhədləri daxilində tanınması, fikrimcə, həqiqətə ziddi, çünki o anda müstəqil Azərbaycan artıq Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ərazisini idarə etmirdi, bu avans isə indiyədək Azərbaycanı narahat edir və “öz doğma” topraqlarını tələb etməyə məcbur edir. Ancaq Roma hüququndan bəri siyasətdə vacib bir prinsip var – еgo possidere, yəni sahib olduğun şeyə maliksən. SSRİ dağıldığında isə, Qarabağ artıq Azərbaycanın deyildi. Abxaziya, Cənubi Osetiya, Dnestryanı, Krım haqqında mübahisə etmək olar, amma, Dağlıq Qarabağ haqqında olmaz, çünki Azərbaycan müstəqillik elan etdikdən sonra hərbi yolu ilə Qarabağı qaytara bilməzdi. 

– Bəs Azərbaycanda niyə bunu başa düşmürlər? Bu həqiqəti onlara necə çatdırmaq olar?

Onlar başa düşmək istəmirlər, çünki bu müdətdə bu münaqişənin tarixini yaratdılar, İtkilər, qarşılıqlı iddialar var, Dağıq Qarabağ ətrafındakı Azərbaycan rayonlarının qaçqınları vardır və onlar bütün bunlara emosiyalar əlavə etdirir. Bəz onlar nə üçün bu qədər fəal təbliğat aparır? Onlar sözlərlə döyüş meydanında itirməklə yaranan boşluğu doldurmağa çalışırlar. Onlar bu mövzuda həssasdır və qürurları sınılmışdır. Buna görə də, bugünkü mübahisə Azərbaycan rəhbərliyi üçün bir hiperkompensasiyadır. Məsələ bununla məhdudlaşsaydı, bunun pis olduğunu, lakin fatal olmadığını deyə bilərdik. Təəssüf ki, təbliğatın, 2016-cı ildə olduğu kimi, zorakılığın baş verməsinə səbəb omasını görürük. Bu daha ciddi bir məsələdir. Ən önəmlisi isə, bu düşmənçilik onsuz da milli kimliyə çevrilir və bəzi hallarda çirkin xarakter alır. Macarıstandakı NATO kurslarında həmkarını baltalayan Səfərovun nümunəsi hərkəsə məlumdur. Elə səfərovlar müxtəlif millətlərdə var və təəssüf ki, cəmiyyətimizdə onun kimilərdən zəmanətimiz yoxdur. Ancaq baş verənlərin bütün faciəsi və dəhşəti ondan ibarətdir ki, o milli qəhrəman adlandırıldı və bu resmi olaraq respublika hakimiyyətləri tərəfindən edilib. Bu isə, narahatedici haldır. Bu deməkdir ki, Qarabağın Azərbaycanın tərkibində ən geniş muxtariyyət kimi mövcud olacağı ilə bağlı Azərbaycanın verdiyi təkliflərə etibar etmək olmaz. Ağlı başında olan heç kim buna inanmaz və bu səhifə azğın təbliğat və oxşar hərəkətlər sayəsində çevirilmişdir. Digər varyantlardan da danışmaq olar, lakin hər halda Artsaxın Azərbaycanla eyni siyasi və hüquqi sahədə olmasını ciddi şəkildə düşünmək olmaz. Hesab edirəm ki, bu, bütün ekspertlərin və danışıqlar aparanların ümumi rəyidir, lakin formal mövqedə olan Azərbaycan bu rəyi şiddətlə rədd edir. O bu müvqeyi alıb və bu məsələdə beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən 1991-92-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının artıq əlində olmayan ərazi bütövlüyününün tanınması ona yardım edib. Nəticədə isə, hazırda hamımız bu məsələ ətrafında yığışıb indiyədək bütün tərəflər üçün məqbul bir həll tapa bilmədik. 

– Rusya dəfələrlə bildirib ki, tərəflər razılaşıb bir qərar qəbul etsələr, bu qərara hörmət göstərəcəkdir, amma biz görürük ki, tərəflər hələ ki, aralarında razılaşa bilmirlər. Sizcə, Rusiya bu nizamlanma prosesinin ölü bir nöqtədən irəli getməsinə hər hansı bir şəkildə təsir edə biləcək mi?

– Gəlin, bunu digər bir nümunəsi ilə göstərməyə çalışaq. Prezident Tramp “Əsrin sövdələşməsi”-ni təklif etdi. Bu sövdələşmə, kontekstdən anladığımız kimi, Fələstin tərəfinin fikirləri nəzərə alınmadan, ABŞ və dəstək verdiyi İsrail arasındakı ikitərəfli məsləhətləşmələrin əsasında hazırlanmışdır. Biz ərab ölkələrinin reaksiyasını artıq bilirik. Elə bir sual yaranır – Birləşmiş Ştatlar öz iradəsini diktə edə bilərmi? Yəni, “Siz qarşısınız, amma biz daha yaxşı bilirik, sizin üçün belə daha yaxşı olar, buna görə də, sizin müqavimətinizə baxmayaraq, bu müqaviləni həyata keçirəcəyik” deyə bilər mi? Mən ki, ABŞ-ın buna hazır və təmin etməyə qadir olduğuna şübhə edirəm. Əlbəttə, Trampın təklifini təhlil edərək başa düşürük ki, bu əsasən daxili siyasi fəaliyyətdir və seçkilərdə elektoratın Trampa dəstək verməsi üçündür. Ancaq, rəsmi olaraq bəyan edilən məqsədlər baxımından, yəni, düşmənçiliyə son verməb Yaxın Şərqdə sülhün qarantı olmaq baxımından, aydındır ki, bu “sövdələşmə” belə bir nəticəyə gətirib çıxarda bilməz. 

Dağlıq Qarabağın nizamlanmasına gəlincə isə, mənim bu məsələdə bir “sövdələşmə” fikrim var və mən dəfələrlə bunu səsləndirmişəm. Hesab edirəm ki, mövcud şəraitlərə və hər şeydən əvvəl tərəflər arasındakı inamsızlığa görə, münaqişənin  nizamlanması paketli razılaşmanı həyata keçirməklə əldə edilə bilər – o ki, Azərbaycan tərəfindən Artsax Respublikasının tanınması qarşılığında Ermənistan tərəfinin nəzarəti altında olan keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ətrafındakı Azərbaycan rayonlarının əksəriyyətinin geri qatarılmasıdır. Laçın və Kəlbəcərin tayləyi isə, ayrı bir həll tapmalıdır. 

Aydındır ki, həm Ermənsitanda, həmdə Azəbaycanda, hər şeydən əvvəl daxili siyasi səbəblərə görə buna hazır deyildirlər. Bu vəziyyətdə Minsk qurpunun həmsədrləri nə edə bilərlər? Misal üçün, onlar “razılaşma” üçün şərtləri diktə etməyə və bunları həyata keçirməyə cəhd edə bilərlər, lakin bəzi səbəblərə görə Ermənitan və Azərbaycanda qəbul edilə bilmirlər.

Mən bu ehtimalı istista emirəm,lakin bunlar realığıa əsaslanırsa o halda ola bilər. Əgər biz bu həllinə razı olursaq, hər halda onun həyata keçirilməsi üçün bu üç ölkəsi çox səy göstərməlidir və  aralarında fikir ayrılığı olmamalıdır.

Qeyd etmək lazımdır ki, həm Ermənistan, həm də Azərbaycan həmsədr ölkələrinə öz mövqelərini yaxşıalşdırmaq üçün təsir göstərməyə çalışırlar. Azərbaycan bunun üçün Rusiyada  çox şey edir, mən ABŞ və Fransa haqqında danşmayacağam, ama mən Rusiyada necə aktiv çalışdığını və yəqin ki, pula qənaət etmədiyini qiymətləndirə bilirəm. Təbliğat artmaqdadır, Azərbaycanın heç də kiçik olmayan diasporu ilə iş aparılır. Mən öz nümunəmlə deyə bilərəm ki, mənə qarşı yalnız  Azərbaycan səfirliyindən və ya Xarici İşlər Nazirliyindən rəsmi notalar göndərilmir, mənə qarşı bucür şikətləi çox var. Rusiya Prezidentindən tutmuş, Dövlət Dumasına qədər bu şikəyətlər göndərilir. Orada bir çox təklif var – deputat mandaından məhrum etmək, vəzifəmdən uzaqlaşdırmaq, açıq danışmağı qadağan etmək. Dostlar, əlbəttə ki, fikirlərinizi bildirmək hüququnuz var, ama “hamını dərhal susdurmaq” niyyətiniz varsa, bu mümkün deyildir, lakin mənə problem yaşatmağını gizlətmirəm. Düzdür, siyasətçilərimizdən birinin həm Ermənsitan, həm də Azərbaycanla mehriban qonşuluq münasibətlərini inkişaf etdirmək fikri bərabərlik tezisinə çevilib. Mən bu mövqeyinin tərəfdarı deyiləm, çünki institusional olaraq bərabərlik yoxdur, çünki Ermənistanla münasibətlərimiz  ittifaqlarımız baxımından da prioritetdir. Bəlli, Azərbaycanda həqiqətən rus dilinin tədrisini dəstəkləyirlər, Rusiyanın insttularının filiallaı var, bu isə mənə görə təbiidir, çünki Azərbaycan müəyyən dərəcədə Ermənistan kimi Rusiya imperiyası vasitəsi ilə pan-Avropa sivilizasiyasına girdi. Azərbaycanda Ermənistandan daha da çoxdur, çünki Ermənistanın tarixi təmasları olub, amma Azərbaycanın bunları olmayıb, çünki Azərbaycanın özü yox idi və onların nə dediklərinə baxmyaraq, bu tarixi bir həqiqətdir. Əlbəttə ki, hər hansı bir rus siyasətçisi kimi, mən də Azərbaycanda rus dilinin tədrisindən məmnunam, lakin bu ancaq bu, taleyüklü bəzi məsələlərdə prinsipial mövqeyimizi dəyişdirməyimiz anlamına gəlirmi? Bizdə hər yerdə ingilis dili tədris olunur, deməli ki, bütün məktəblərdə. Biz Boris Jonsona müraciət edərək belə söyləyə bilərik, deməkdir ki?

“Bilirsiz ki, biz ingilis dilini çox sevirik, Krım məsələsində bizə kömək edə bilərsiniz və Krımı tanıya bilərsiniz? Başqa səbələr görə deyil, məhz bizdə ingilis dilinin tədrisinə və sevdiyimizə görə”. Hər halda bizi axmaq yerinə qoya bilərdilər. Mən başa düşünmürəm ki, bu yolla Azərbaycanda rus dilinin tədrisi faktı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında Azərbaycanın mövqeyini qəbul etməyimiz üçün bir arqument kimi yanaşmaq lazımdır. Rusiya bütün iddialara baxmayaraq, min illik tarix, diplomatiya və şərqşünaslıq ənənələriə malik olan ölkə olaraq qalır. Buna görə də Azərbaycanla əməkdaşlıq etmək üçün bütün istəyi ilə, bu məsələdə bizim çox ehtiyatlı mövqeyimiz var. Bu mövqedən istifadə etməyə çalışırlar, vaxtaşırı müxtəlif işlər görülür. Azərbaycan prezidenti və hakimiyyətinin son bu cür təşşəbüslərindən bir o idi ki, Böyük Vətən Müharibəsinin qələbənin 75-ci yubileyinin ərəfəsində sübut etməyə çalışıb ki, Ermənistanda neo-nasizm canlandırır,  kollaborasionistləri tərfləyirlər. Məhz buna görə də, onlar Garegin Njdehin mövzusundan fəal şəkildə istifadə etməyə başladılar. Əlbəttə ki, mən hesab etmirəm ki. Garegin Njdehi Rusiya üçün qərhamən olub. Məqaləmdə yazdım ki, nəzakətli olmaq lazımdır, çünki biri üçün qərhrəman olanlar, bəzilər üçün də qərhəmən ola bilməz. Bu təbbi bir şeydir. Yalnız bir növ obyektivliyi müşahidə etmək lazımdır. Mən, misal üçün, başa düşmüram necə olur ki, Azərbacanda Njdehdan daha da əvvəl faşistlərlə işləyən Rəsulzədənin kultu olduğu halda, azərbaycanlılar Njdeha görə Ermənistanhı biyabır etmək istəyirlər. Rəsulzadə Vermaxt tərkibində Azərbaycan hərbi hissələrinin formalaşmasında iştirak edib. Vermaxtın Azərbayacan bölmələrində 38 min nəfər olub, onlardan  bəziləri Berlinə hücuma qədər vuruşublar. Rəsulzadə öz Rum şekistlərin əlinə düşmədən Rumınyadan Qərbə qaçıb. Njdeh isə heç bir yerə qaçmayıb, o Bolgarıstanda Sovet qoşunlarını gözləyib. Mühribədən sonra Rəsulzadə Qərbi Almaniyada, daha sonra isə Türkiyədə yaşayıb, orada “SSRİ-nin qül edilmiş xalqların azadlıq komiətsi”nin üzvü idi. Bu şəxs Azərbaycan Respubliaksının qurucularından biri hesab olunur, ona abidələr ucadılıb. Yeri gəlmişkən qyed edək ki, məhz Azərbaycan indiki  prezidentinin qərarı ilə onun əsərləri çapolunub. Son əsər də keçən il çıxdı.

– Necə olub ki, Rəsulzadə ətrafında belə səs-kuy olmayıb.

– Niyə ki, bizdə də buna diqqət yetirilir. Dekabır ayında “Regnum” protalında Aleksandr Xaldenin məqaləsi dərc olunub. Məqalədə məhz bu üç məsələləri qaldırılır- Azərbaycan prezidentinin Njdeh haqqında bəyanatı  məntiqli və mənəvi baxımdan nə qədər haqlıdır. Əgər yalnız xatırlamırsam, məqalə “Şüşə evdə oturaraq, daş atmayın” adlanır. Məsələn, Azərbaycan Prezidenti Böyük Vətən Müharibəsi illərində neçə azərbaycanlının döyüşdüyünü və neçə nəfərin mükafat aldığını vurğulayanda insan olaraq özümü məmnun hiss edirəm. Lakin, bütün bu rəqəmlərin həqiqətə daha yaxın olması daha yaşxı olardı. Azərbaycan rəhbərliyi 130, 120 qəhraman haqqında danışır, lakin… Əziz dostlar Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən əvvəl, 1984-cü ildə Sovet Ordusunun kadr şöbəsinin keçmiş rəhbəri, general İcan Nikolayeviç Skadovun kitabı çarpdan çıxıb ki, orada statistika təqdim olunur. Orada yazırılır ki, 42 azərbaycanlı və 90 erməni Sovet İttifaqının qəhrəmanları olublar. Daha sonra digər araşdrırmaçılar əlavə ediblər ki, bu 42 nəfər arasında talışlar, ləzgilər, kürdlər, farslar da var,  etnik azərbaycanlılar 42-dən da azdır. Əgər Azərbaycan prezidenti 130 qəhrəmandan danışır və bu siyahıya erməniləri, məsələn Dağlıq Qarabağın Çardaxlu kəndində anadan olan marşal Bağramyanı və Babayanı da daxil edirsə, o zaman, açıq deyim, bu bir daraqlamadır. Belə faktlar haqqında danışanda Azərbaycanda deyirlər ki, “ermənilər məni varlandırıblar”. Ancaq dostlar, o halda deməli ki, ermənilər məni doğum günümdən bəri varlı etdilər.

Daha çox göstər
Back to top button