BaşlıcaSiyasət

Vudro Vilsonun qanuni hökmü qüvvədədir: Sevr müqaviləsinin 100 ili tamam oldu

Birinci Dünya Müharibəsinin bitməsindən iki il sonra, Türkiyənin sultanlıq hakimiyyətinin və müharibədə qalib gəlmiş dövlətlərin o cümlədən Ermənistan arasında 1920-ci il avqustun 10-da  Parisin Sevr ətrafında barışıq müqaviləsi imzalandı.

Müqaviləyə əsasən  Ermənistan Respublikasının ərazisi  gərək 160 kv km təşkil etməli idi.Bu haqda  “Armenpres” ilə söhbətində Ermənistanın  Milli Elmlər  Akademiyası Tarix institutunun  müdiri Aşot  Melkonyan qeyd edib ki, 100 il  keçsə də  müqavilə qüvvədə qalır və   həyata keçirilmək  mümkündür.

“Ermənistan tərəfindən  hmin müqavilə öncə sifariş edilmiş və  qızıl qələmlə Ermənistan Respublikasının nümayəndəlik rəhbəri Avetis Aharonyan  imzalamışdır.

 Vaccibdir ki, müharibədə qalib  gəlmiş ölkələr Antantın simasında  erməni xalqının öz tarixi vətəninə olan  hüququnu protokollaşdırdı. O vətən üçün harada ki, bir neçə il öncə  Soyqırımı və vətənindən məhrumluq  baş vermişdir.

Ermənistan Respublikası necə Antantın  müttəfiq ölkəsi olaraq bölgədə  geniş əhatəli  və güclü   dövlətlərdən biri  160 min kv.km  əraziylə olacaqdı.

O, Sevr Paktının imzalanan ölkələr, o cümlədən Ermənistan tərəfindən ratifikasiya olunmadığı, bu da öz qüvvəsini itirməsi demək olduğu fikrinin reallığa uyğun olmadığını qeyd etdi.

“Sevr Paktı imzalayan ölkələr, o cümlədən Ermənistan Respublikası tərəfindən ratifikasiya olunmadı, çünki 1920-ci il sentyabrın sonunda  Türkiyə-Ermənistan müharibəsi başladı.  Və Aleksandropol müqaviləsi ilə Ermənistan üçün ağır bir məğlubiyyət ilə dekaabrın 3-də başa çatdı. Bu mənada bəzi tarixçilər bunun hüquqi qüvvəsinin olmadığını iddia edirlər, amma burada problem fərqlidir.

Müqavilənin 6-cı bölməsinin 88-93-cü maddələri Ermənistana tam aid olunur. 89-cu maddəyə görə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Vudrou Vilson, Trabzon, Ərzurum, Bitlis və Van əyalətlərinin çoxunu əhatə edəcək olan Türkiyə-Ermənistan sərhədi cızmalı idi, yəni Ermənistanın dənizə çıxışı olmalıydı.. Ancaq bu həyata keçirilmədi, çünki təəssüf ki, 1920ci ilin  payızında  beynəlxalq vəziyyəti kəskin şəkildə dəyişdi.

 Sovet Rusiyası vətəndaş müharibəsindən çıxa bildi,Antant ölkələrinin  keçmiş müttəfiqlər nə qarşı düşmənçilik   mühitində məcburən Sevr  müqaviləsinə qarşı mübarizə aparan  Türkiyə ilə yaxınlaşdı və həmin ümumi Antanta zid  cəbhə əsası üzərində sovet –kemalçı  yaxınlaşması oldu”-deyərək  Tarix  institutunun  rəhbəri qeyd etdi. :

Aşot Melkonyanın sözlərinə görə,  Sevr müqaviləsinin qüvvədə olması keçmiş Antanta ölkələrinin sənədləri hələ də Türkiyə hakimiyyətlərinə qarşı öz xeyrinə istifadə etdiklərini sübut edir.

Sevr Sülh Müqaviləsinin imzalanmasından 100 il sonra başa çatacağı ilə əlaqəli fikirlərə toxunan Melkonyan bu yanlış bir fikir olduğunu söylədi, çünki müqaviləni imzalayanların heç biri Sevr Paktını qüvvədən düşmüş elan etməmişdir.

“Sənəddə arbitraj qərarının verilmə tarixi ilə bağlı heç bir şey qeyd edilmir, heç bir tərəf, o cümlədən ratifikasiya olunmamış ölkələr də daxil olmaqla Sevr  müqaviləsini qüvvədən düşmüş elan etmədiyi üçün 100 il sonra heç bir sənəd qəbul edilmədi və bu da aktualdır”- deyərək Melkonyan qeyd edib.

Daha çox göstər
Back to top button