BaşlıcaSiyasət

Azərbaycan xalqının formalaşması : Bakı nefti

NEWS.am Azərbaycan xalqının formalaşmasına, Azərbaycan dövlətinin siyasətinə, iddialara və uydurmalara həsr olunmuş silsiləli  dərclərni təqdim edir:

“Azərbaycan xalqının formalaşması (tatarlaşmadan azərbaycanlaşmaya qədər) məqaləsinin müəllifi Artsax Prezidentinin müşaviri, tarix elmləri doktoru Davit Babayandır.

 Məqalələr silsiləsinin  4-cü hissəsini diqqətinizə  təqdim edirik.

Bakı nefti. Geosiyasi və daxili siyasi faktorlar:

Maraqlıdır ki, türk kütlələrinin vahid etno-milli birliyə birləşməsi eyni zamanda həm daxili, həm də xarici əsaslı bir sıra güclü cərəyanları asanlaşdırdı və maneə törətdi. Bakı nefti belə vacib komponentlərdən birinə çevrildi.

Apşeron karbohidrogenləri böyük güclər və böyük biznes  şəklində qlobal teatr səhnələrinçevirərək diqqəti getdikcə daha çox cəlb edən Qafqazı, xüsusən Şərqi Zaqafqaziyanı əsas qlobal geosiyasi arenalardan biri halına gətirərək bölgənin bütün geosiyasətini kökündən dəyişdirdi.

Xarici qüvvələrin daxil olması bölgədəki siyasi, iqtisadi, mədəni, sosial və praktiki olaraq bütün sahələri və orada yaşayan xalqları əhatə etdi. Bütün bunlar təbii ki, bölgədəki etnosiyasi proseslərdə öz izini buraxmalı oldu.

19-cu əsrin sonu – 20-ci əsrin əvvəlləri sənayenin inkişafında qarışıq bir dövr oldu, burada enerji mənbələri, o cümlədən neft aparıcı rol oynamağa başladı. Neftə sahib olan hər bir  şəxs daha geniş mənada hərbi gücə sahibi divə bu yanaşma həqiqətən on illər boyu geosiyasətin əsas zərurətlərindən birinə çevrilmişdir.

Qədim zamanlardan bəri Bakıda neft istehsal olunur, lakin onun mühüm iqtisadi və geosiyasi tərkib hissəsinə çevrilməsi 19-cu əsrin ikinci yarısında başlamışdır.

1899-cu ilə qədər Bakı dünya neft hasilatının yarıdan çoxunu təşkil edərək ABŞ, Argentina, Peru və neft istehsal edən ölkələrdən sonra birinci yeri tuturdu.

1901-ci ildə Bakı neft bölgəsi imperial neft istehsalının 95% -ni (667.1 milyon funt) təşkil etdi və Rusiyadan sonra Bakı neftinin ən böyük istehlakçıları İngiltərə, Osman imperiyası və Yunanıstan oldu. Bakı neftinin ucuzluğu da göz qabağındaydı.

Məsələn, Mendeleev qeyd edib  ki, Kubada da, Rusiyanın digər bölgələrində, ABŞ-da olduğu kimi, hasilat yerlərində neftin qiyməti 10  olmasa da 5 dəfədən artıq Bakıda neftin qiymətini üstələyir.

Əsasən miqrasiya hesabına neft sənayesinin inkişafı fonunda şəhər əhalisi miqrasiya səbəindən də artmağa başladı. Əgər 1850-ci ildə Bakı şəhərinin və bütövlükdə Bakı bölgəsinin əhalisi 35.000-dən az idisə, 1913-cü ildə Bakı şəhərinin hüdudları daxilində əhali 214 679 nəfər idi, bu 1903-cü ildəkindən 80.000 və ya 49.3% çox idi.o zamanda bolşeviklərinlideri V.İ.Leninin yazdığı

kimi Bakıı  Rusiyada birinci dərəcəli sənaye mərkəzinə çevrilib.

Şəhərin etno-dini tərkibi də kökündən dəyişdi. Əgər 1850-ci ildə müsəlmanlar Bakı bölgəsi əhalisinin 94% -dən çoxunu, pravoslavlar – 4% -ni, ermənilər – 1,6% -ni təşkil edirsə, 1913-cü ildə Bakı əhalisi, millətlərə görə, aşağıdakılara bölündü:

Ruslar – 76 222 nəfər (36%), Qafqaz tatarları – 45 972 (21.3%), ermənilər – 41 686 (19.5%), farslar – 25 097 (11,8%), yəhudilər – 9689 (4.55%), gürcülər – 4077 (1.9%), almanlar – 3280 (1.5%), Kazan tatarları – 2346 (1.1%), polyaklar – 1772 (0.83%), ləzgilər – 1343 (0.49%), digər Qafqaz xalqları – 476 (0.02%), digər millətlər – 2713 (1.27) %).

Bakının nefti, bu mənbənin iqtisadi və geosiyasi əhəmiyyəti, bölgənin strateji mövqeyi və şəhərin sürətli inkişafı ilə ümumilikdə Qafqazda və onun Şərq hissəsində güclü ictimai-siyasi dəyişikliklərin əsasını qoydu.

Burada Rusiya imperiyasının digər yerlərindən və müxtəlif ölkələrdən gələn ideyalar, fəallar və təbliğatçılar cəmiyyətin demək olar ki, bütün etno-milli və sosial təbəqələrində kütlələr arasında təbliğat işləri aparırdılar. 

Daha çox göstər
Back to top button