BaşlıcaTəhlil

Ermənistan strateji maraqlarının zonasını müəyyənləşdirir

Sentyabrın 4-də Ermənistanın müdafiə naziri David Tonoyan Moskvada MDB, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) və KTMT üzv dövlətlərinin müdafiə nazirləri rəhbərlərinin birgə iclasında çıxış edərək qeyd etdi: “Ermənistanın strateji maraq dairəsi yalnız Qafqazı deyil, həm də KTMT-nin bütün məsuliyyət sahəsini, eləcə də Yaxın Şərq və Şərqi Aralıq dənizini əhatə edir. Buna əsasən, Ermənistan bütün bu bölgələrdə sülhün və sabitliyin qorunmasında maraqlıdır”․

Fakt budur ki, adı çəkilən bölgələrdə Ermənistanın ehtiyac duyduğu sülh yoxdur. Fakt həm də odur ki, On illərdir bu bölgələri sarsıyan əsas məsələlər bir gündə həll oluna bilməzlər, üstəlik çox fərqli, yaxın və uzaq oyunçuları, o cümlədən “geosiyasi oynamaq” üçün doymaz arzusu olan müxtəlif neo-imperialistləri bir maqnit kimi cəlb etdilər. O problemlərin həllinə çevrilmək üçün bir “super güc” olmağa çalışırlar, ancaq problemləri həll etməməyin əsas səbəblərindən biridirlər.

Tavuş sərhəd bölgəsindəki İyul döyüşləri fonunda Türkiyənin həddindən artıq aktivləşməsi Ermənistan ətrafında yeni bir reallıq yaradır və Müdafiə nazirinin səviyyəsində səsləndirdiyi fikrə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.

Birincisi, Ermənistan-Rusiya münasibətləri tamamilə yeni səviyyədədir  və Yerevanın ticarəti istisna edən mövqeyi Moskvanı bu faktı nəzərə almaq və öz maraqlarına xidmət strategiyasını tamamilə yeni əsaslar üzərində qurmaqdan başqa bir seçim qoymur.

Türklərin həddindən artıq aktivliyi təkcə Ermənistan və Gürcüstan üçün deyil, həm də Rusiya üçün təhdiddir.

Bəli, Rusiyanın mövcudluğu, Rusiya faktoru ilk andan etibarən, bölgədə Türkiyəni cilovlamaq üçün Rusiya faktoru çox vacibdir. Lakin, rusların erməni maraqları hesabına türklərlə müqavilə bağlamayacaqları heç vaxt istisna olunmur. Bəli, bu gün Bakı Moskvaya qarşı təbliğat aparmağa çalışır. Ermənistan-Rusiya hərbi-texniki əməkdaşlığının yeni səviyyəyə çatmasından narazıdırlar, Türkiyənin Azərbaycanın bir nömrəli hərbi-texniki tərəfdaşı olacağını elan edirlər.

Bir tərəfdən Rusiya-Qərb, digər tərəfdən Türkiyə-Şərq qarşıdurmasının yüni mərhələsində “birdən” Moskva və Ankaranın ən azı taktiki razılığa gəlməyəcəklərini istisna olunmur. Bakı yalnız bunu xəyal edir, Bakı Sarayının natiqləri bunu xəyal etdiklərini belə gizlətmirlər, Bakı rəhbərləri bunun üçün öz ölkələrini qurban verməyə hazırdırlar.

Nazir Tonoyanın göstərdiyi üfüq göstərir ki, sülh sadəcə olmayacaq və yalnız sözlərlə arzu etmək heç bir şey verməyəcəkdir. Bu isə o deməkdir ki, Ermənistan Rusiya ilə ikitərəfli münasibətlərin faktiki olaraq yenilənməsi prosesinə, eyni zamanda bir neçə həyati əhəmiyyət kəsb edən, həm kəsişməyən, həm də daxili olaraq bir-birinə bağlı qonşuları ilə (Gürcüstan, İran), Yunanistan və Kipr Yunanistan dövlətləri ilə, ərəb dövlətləri ilə, ilk növbədə BƏƏ və Misirlə, Yəhudi dövləti ilə hərbi-siyasi müqavilələrə başlamalıdır.

Bu sahələrin hər biri ayrı-ayrılıqda nəzərdən keçirilməyə layiqdir, lakin nəzərə alınmalıdır ki, İran istisna olmaqla, hamısının ABŞ və Fransa ilə müxtəlif dərinliklərdə əlaqələri və bağladıqları müqavilələr mövcuddur. Bu səbəbdən, xüsusilə Minsk Qrupunun üç həmsədrindən ikisindən bəhs etdiyimizi nəzərə alsaq, Vaşinqton və Parislə vasitəçilik etməyən maraqların uyğunlaşdırılması baxımından həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Türkiyə ilə Azərbaycanın beynəlxalq təcrid olunması, Türkiyənin bizdən uzaq bölgələrdə neo-Osmanlı ehtiraslarının boğulması Ermənistan üçün strateji əhəmiyyətə malikdir. Ermənistanın bu prosesdə təşəbbüskar və aktiv iştirakı sadəcə təhlükəni bizdən uzaqlaşdırmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda Ermənistanı yeni regional “tənlik” də vacib bir sabit hala gətirir.

Nazir Tonoyanın Moskvada, o cümlədən Çin MN iştirakı ilə belə bir açıqlama verməsi çox yaxşı bir başlanğıc, çox faydalı praktikanın başlanğıcıdır. Bəli, milli təhlükəsizliyimiz və regional sülh və təhlükəsizlik mənafeyinə yönələn hər hansı bir addım Yerevanda rusların, amerikalıların, iranlıların, yəhudilərin, ərəblərin və ya başqalarının inciyib-istəmədikləri sualını doğurmamalıdır.

Daha çox göstər
Back to top button