BaşlıcaSiyasət

Kürdşünas: “Tehran görüşündən sonra Türkiyə ilə İran arasında kürd məsələsiylə bağlı  ziddiyyətlər dərinləşəcək”

Bu gün İranda Rusiya, Türkiyə və İran liderlərinin Suriya münaqişəsinin “Astana” formatında nizamlanmasına həsr olunmuş görüşü planlaşdırılır, lakin bu, tək müzakirə mövzusu deyil.

Əsas diqqət Yaxın Şərq, Cənubi Qafqaz və Rusiya-Ukrayna müharibəsi məsələləri olacaq. Tehranda ikitərəfli görüşlər də planlaşdırılır.

İran və Türkiyə liderləri İbrahim Rəisi və Ərdoğanın sədrliyi ilə Türkiyə-İran Yüksək Səviyyəli Əməkdaşlıq Şurasının 7-ci iclası mətbuata qapalı formatda baş tutub, Türkiyənin “Anadolu” agentliyi yazır ki,ölkələr bir sıra sənədlər imzalayıb.

Artıq İran və Türkiyə prezidentlərinin görüşü baş tutub.

İran, Rusiya və Türkiyə liderlərinin Tehranda Suriya münaqişəsinin həllinə həsr olunmuş görüşü təkcə bu məsələnin müzakirəsi ilə məhdudlaşmayacaq. İranın dini lideri Əli Xamneyinin Türkiyə prezidenti Erdoğanla görüşündə səsləndirdiyi bəyanat artıq diqqət mərkəzinə düşüb.

İranın dini lideri Əli Xamneyi əvvəlcə Türkiyə prezidenti Erdoğana Qarabağın Azərbaycana qaytarılmasını alqışladığını deyib və sonra əlavə edib: “Əlbəttə, İranla Ermənistan arasında sərhədi bağlamaq siyasəti olarsa, İslam Respublikası buna müqavimət göstərəcək, çünki o. sərhəd min illik rabitə yoludur”.

Bu açıqlamadan əvvəl İranın mənəvi lideri də Qarabağın Azərbaycana qaytarılmasını alqışlayıb.

Politoloq Stepan Danielyan İranın mühasirənin açılması prinsiplərinə sərt reaksiya verdiyini xatırladıb, açıq şəkildə bəyan edib ki, öz sərhədlərində və qonşu dövlətlərin sərhədlərində heç bir dəyişikliyə yol verməyəcək.

Bu məsələ həm İran, həm də Ermənistan üçün “qırmızı xətt”dir. Politoloq deyir ki, İran təhlükəsizlik baxımından ehtiyatlıdır.

“İran elan edib ki, sərhədlərin dəyişdirilməsi onun üçün qırmızı xəttdir və biz başa düşməliyik ki, bunun İranın ərazi bütövlüyü ilə əlaqəsi var, çünki Şimali İranda çoxlu sayda azərbaycanlı yaşayır, milli şüurda yüksəliş başlayıb.

Qərbin onun köməyi ilə milli üsyanlar başlaya bilməsi, qiyamın olması mümkündür və təbiidir ki, işə başlamaq üçün İranın Türkiyə-Azərbaycan əlaqəsinə ehtiyacı yoxdur, çünki Meğri ilə əlaqənin hərbi əhəmiyyəti ola bilər.

Əgər yol Ermənistanın nəzarətindən çıxsa, ora hərbi texnika və qoşun daşına bilər ki, bu da təbii olaraq İran üçün qırmızı xəttdir. Türkiyənin isə əks məqsədləri var”.

İranşünas Armen Vardanyan da əmindir ki, Tehran Ermənistandan keçən yollara nəzarət etmək məsələsindən  ehtiyatlanır.

“İran blokadanın götürülməsinin əleyhinə deyil, sərhədlərin dəyişdirilməsinin əleyhinədir, “Zəngəzur dəhlizi” adlanan yerin ekstraterritorial əhəmiyyəti varsa, yəni Ermənistan ərazisindən keçirsə, buna qarşıdır, amma Ermənistan edir.

İran buna qarşıdır, çünki Türkiyə və Azərbaycan İranı Şimaldan təcrid edəcək və İranı çox çətin vəziyyətə salacaq”.

Xüsusilə kürdlərin İranda Suriya məsələsi ilə bağlı Putin-Erdoğan-Rəis danışıqlarından gözləntiləri var. Bu görüşdən əvvəl suriyalı kürdlər Moskva və Tehrana zəng edərək Türkiyənin Suriyanın kürd bölgələrinə müdaxiləsinin qarşısını almağa çağırıblar.

 Bir neçə gün əvvəl Suriyanın Şimalındakı Hasake şəhərində kürd qüvvələrini birləşdirən Suriya Demokratik Qüvvələrinin baş komandanı Mazlum Abdi ümidvar olduğunu bildirmişdi ki, nə Rusiya, nə də İran Türkiyənin işğal etmək niyyətini təqdir etməyəcək.

Bu çağırışa və Ankaradan Türkiyə ordusunun yaxın vaxtlarda Suriyanın şimalındakı kürd bölgələrində yeni əməliyyat keçirəcəyi ilə bağlı açıqlamalara Rusiya Prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov cavab verib və əmin edib ki, “Moskva istənilən əməliyyatın əleyhinədir. Bu, Suriya nizamlanmasının Astana formatının prinsiplərini pozur”.

Yeri gəlmişkən, İranın ruhani lideri ilə Türkiyə prezidenti arasında keçirilən görüşdə Suriya problemi də müzakirə olunub. “Reuters” yazır ki, Xamenei Ərdoğana Suriyaya hərbi zərbənin regionda sabitliyi pozduğunu və terrorçulara kömək etdiyini bildirib.

Kürdşünas  Karen Hovhannisyan hesab edir ki, Türkiyə-İran danışıqları kürd məsələsində Tehran və Ankara arasında ziddiyyətləri daha da vurğulayacaq.

“Əminliklə deyə bilərəm ki, bu görüş və ya buna bənzər görüşlər Türkiyə ilə İran arasında kürd məsələsi ilə bağlı ziddiyyətləri daha da dərinləşdirir.

Görüşlərdən sonra məsələnin dərinləşməməsi halı yox idi. Türkiyənin də məqsədi kürd problemini həll etməkdir. Burada da yolların açılması layihələri adı altında istədiyi şəkildə, bunu İran tərəfi çox yaxşı anlayır.

Kürd məsələsində Rusiya və Türkiyənin maraqları toqquşur, çünki onlar münaqişənin müxtəlif tərəflərindədirlər.

Daha çox göstər
Back to top button