BaşlıcaSiyasət

Taner Akçam: “Azərbaycan Türkiyəni girov götürdü ki, sonuncu Ermənistanla münasibətləri tənzimləməsin”

Ermənistan və Türkiyənin bir-biri ilə danışması çox yaxşıdır, çünki bu ölkələr qonşudur və siz öz qonşularınızı seçə bilməzsiniz, amma bununla bağlı bütün problemlər içində onlara yol tapmaq lazımdır.

Belə bir proqnozla məşhur türk tarixçisi, Kaliforniya Universitetinin Erməni Araşdırmaları İnstitutunun Erməni Soyqırımı Araşdırma Proqramının rəhbəri Taner Akçam “FAKTOR QÜVVƏ” proqramının növbəti buraxılışında çıxış edib.

“Beynəlxalq münasibətlərdə bütün dünyada hətta düşmən dövlətlərin də bir-biri ilə diplomatik əlaqələri var. Ona görə də mən bir çox şəraitdən çıxış edərək, diplomatik münasibətlərin qurulmasının, sərhədlərin açılmasının tam tərəfdarıyam.

Amma bunu münasibətlərin tənzimlənməsi adlandıra bilərikmi, bax bu başqa məsələdir başqa sualdır.Mən diplomatik münasibətlərin qurulmasının və sərhədlərin açılmasının tərəfdarıyam, çünki bu, münasibətlərin normallaşması üçün vacib ilkin şərtdir”- deyərək o, qeyd edib.

Münasibətlərin tənzimlənməsi üçün zəruri ilkin şərt olacaq sərhədlərin açılması və diplomatik münasibətlərin qurulması üçün real imkanların olub-olmaması sualına Taner Akçam deyib ki, məsələyə bir neçə səviyyədə baxılmalıdır.

“Mən Hrant Dinkin yolu ilə gedirəm və mənim üçün ən başlıcası iki xalq arasında münasibətləri inkişaf etdirməkdir, bu, bizim üçün çox vacibdir.

Sərhədlərin bağlanması və diplomatik əlaqələrin olmaması Azərbaycan üçün əsas sınaqlardan biridir. Xalqlar arasında pozulmuş münasibətlər.Ona görə də hesab edirəm ki, diplomatik münasibətlərin qurulması və sərhədlərin açılması bu məsələdə kömək edəcək.Ermənistan və Türkiyənin bir-biri ilə birbaşa danışa bilməsi, müxtəlif məsələləri müzakirə etməsi vacibdir. Münasibətlərin nizamlanmasına bu kömək edəcəkmi, bax bu  başqa məsələdir”-deyərək o, qeyd edib.

Tarixçinin fikrincə, Azərbaycanın kölgəsində Ermənistan-Türkiyə və ya Ermənistan-Türkiyə münasibətləri yaranıb. O xatırladıb ki, əvvəlcə Ermənistanla diplomatik əlaqələr qurmaqdan imtina edən Türkiyə olub, “Azərbaycan da Türkiyəni girov götürüb ki, sonuncu Ermənistanla münasibətləri tənzimləməsin”.

“Türkiyədə müxtəlif hökumətlər olub, bəziləri Azərbaycanın siyasətindən bəhrələnib. Çünki onlar özləri heç bir şəraitdə Ermənistanla münasibət qurmaq istəməyiblər, bəzi hökumətlər isə iqtisadi və ya eqoist maraqlardan ötrü Azərbaycanın yolunu tutublar.

Mən beynəlxalq münasibətlər üzrə mütəxəssis deyiləm, amma bu məsələyə diqqət yetirilməlidir.Mən xalqların bir araya gəlməsinin, əlaqələr yaratmaq və tərəflər arasında əlaqələri inkişaf etdirməkdə tam tərəfdaram” – deyə o vurğulayıb.

Taner Akçam Türkiyə prezidentinin həqiqətən də diplomatik əlaqələr qurmaq, Ermənistanla münasibətləri tənzimləmək və erməni və türk xalqları arasında münasibətlərin yaxşılaşdırılması üçün əlverişli mühit yaratmaq istəyib-istəmədiyi sualına cavab verərək deyib ki, Türkiyə prezidentinin məqsədləri nə qədər pis olsa da, beynəlxalq münasibətlərdə məsələ başqa rakursdan baxmalısan.

Onun fikrincə, o məqsədləri heç vaxt bilə bilməzsən, amma şərtləri təxmin edə bilərsən.

“Burada Türkiyənin Ermənistanla münasibətləri inkişaf etdirmək hədəflərinin arxasında dayana biləcək motivləri görürəm. Birincisi, iqtisadi faydadır. Türkiyə iqtisadi cəhətdən çox güclü ölkədir, bəli, hazırda ciddi iqtisadi problemlər var, amma Türkiyə kifayət qədər güclü ölkədir.

Ermənistanla sərhədlərin açılması və diplomatik münasibətlərin qurulması, münasibətlərin tənzimlənməsi halında Türkiyə iqtisadi baxımdan çox şey qazanacaq, çünki danışıqlar müsbət nəticə verərsə, Ermənistan, Azərbaycan, eləcə də Orta Asiya ilə birbaşa əlaqə və ölkələrə, o da dəmir yollarına çıxış əldə edəcək və s. Bu, Türkiyə üçün böyük iqtisadi fayda olacaq və bu, Azərbaycanın səbəbindən mümkün olmayıb”- deyərək o, qeyd edib.

Taner Akçamın sözlərinə görə, bütün digər böyük dövlətlər öz bölgələrində buna nail olmaq istədiyi kimi Türkiyə də regional gücə çevrilmək istəyir. Türkiyə isə buna nail olmaq istəyirsə, Ermənistanla əlaqələr qurmaq onun marağındadır.

Tarixçi onu da xatırladıb ki, unutmaq olmaz ki, Türkiyənin Ermənistanla əlaqələrinin qurulması üçün irəli sürdüyü əsas və ya yeganə ilkin şərt Dağlıq Qarabağ məsələsi olub və hazırda Türkiyənin diskurs və ideologiya baxımından başqa heç bir əsası yoxdur.

“Müharibə oldu, Azərbaycan qalib gəldi, Ermənistan isə praktiki olaraq Dağlıq Qarabağın əsas hissəsini itirdi və Türkiyənin Ermənistanla münasibətləri normallaşdırmaq üçün irəli sürdüyü yeganə bəhanə artıq yoxdur, xoşbəxtlikdən və ya təəssüf ki, bu məsələ döyüş meydanındadır.

Ona görə də Türkiyənin artıq başqa ilkin şərti yoxdur və məncə, bu, Türkiyənin Ermənistanla münasibətləri normallaşdırmasının faydalı olmasının səbəbidir.

Hesab edirəm ki, onlar ciddidir, lakin Türkiyə tərəfinin ciddiliyi daha çox onun siyasətindən asılıdır. Bizim beynəlxalq müşahidəçilərlə müqayisədə ermənilər təbii ki, daha yaxşı bilirlər ki, Azərbaycanın siyasəti Dağlıq Qarabağda vəziyyəti sabitləşdirmir, onlar hələ də uzunmüddətli etnik təmizləmə siyasəti aparırlar”.

Tarixçi qeyd edib ki, Azərbaycanın Ermənistanla danışıqlar üçün Türkiyə qarşısında hansı ilkin şərtləri qoya biləcəyi məlum deyil. “Burada vəziyyət kifayət qədər kövrəkdir, daha çox söz deyə bilmərəm, amma bir daha qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycanın kölgəsi hazırda danışıqlarda iştirak edir, lakin bundan sonra da belə olacaq.

Azərbaycan Türkiyəyə bu məsələdə nə qədər ki, yaşıl işıq yandırdığına  görə, həqiqətən də bundan maksimum istifadə edilməlidir”- deyə o vurğulayıb.

2020-ci ildə Türkiyə Artsaxa qarşı açılan qanlı müharibədə Azərbaycanı açıq şəkildə dəstəkləyibdirsə Türkiyə ilə münasibətləri necə tənzimləmək olar, belə olan amildə Ermənistan cəmiyyətində narahatlığın olub-olmaması sualına toxunaraq, Taner Akçam bildirib ki, bu narahatlıqlar haqlıdır və onlara etiraz etmək və Türkiyənin belə bir addım atmadığını söyləmək mümkün deyil onlar faktlardır, reallıq kimi qəbul edilməlidir.

“Məsələ ondadır ki, sərhədlər bağlı qalsa, bütün əlaqələr kəsilsə, münasibətləri yaxşılaşdırmaq olarmı, yoxsa sərhədlərin açılmasından, diplomatik münasibətlərin qurulmasından və hər hansı digər formada Türkiyənin daxili siyasətində heç olmasa müəyyən dəyişikliklərə nail olmaq olarmı?

Mən bu qorxuları başa düşürəm, haqlıdırlar, çünki Türkiyə həqiqətən də təcavüzkar siyasət aparır və təkcə Ermənistana qarşı deyil, baxın görün Türkiyə Suriya kürdlərinə və ümumilikdə Suriyaya qarşı hansı siyasət aparır, bunlar həqiqətən vacib məsələlərdir.

Bu yanaşma dəyişdirilə bilər və ya tərəflər arasında ikitərəfli münasibətlər olarsa, heç olmasa dəyişmək imkanı da ola bilər”- deyərək o, bildirib.

Daha çox göstər
Back to top button