BaşlıcaSiyasət

Erməni-azərbaycan sərhəd-keçid məntəqələri hansı qaydalarla fəaliyyət göstərəcək?

Milli Təhlükəsizlik xidməti erməni-azərbaycan sərhədinin üç hissəsində keçid məntəqələrinin quraşdırılması layihəsini dövriyyəyə buraxıb.

Onların Ermənistanın üç regionunda: Ararat, Sünik və Geqarkunik vilayətlərində  yerləşdirilməsi planlaşdırılır. Dövlət Gəlirləri komitəsi də layihələr hazırlayıb ki, bu layihələrə əsasən qeyd olunan məntəqələrdə gömrük nəzarəti zonaları müəyyən ediləcək və gömrük keçid məntəqələri yaradılacaq. Layihədə hansı gömrük qaydalarının tətbiq ediləcəyi göstərilməyib.

Ararat, Geqarkunik və Sünik vilayətlərinin sərhədyanı ərazilərində Ermənistan-Azərbaycan nəzarət-buraxılış məntəqələri quraşdırılacaq.

Milli Təhlükəsizlik xidmətinin hazırladığı layihəyə əsasən, magistral yollarda keçid məntəqələrinin quraşdırılması tövsiyə olunur.

Geqarkunikbölgəsində, Sotk icmasından M11 şossesinə qədər, Araratbölgəsində, Yeraşxdan Sədərək və Sünik bölgəsində, Karahunc icmasından 7,5 km Cənubda, M2 şossesi üzərində olacaq.

Layihəni dövriyyəyə buraxmazdan əvvəl Ermənistanın Baş naziri hökumət iclasında bəyan edib ki, Ermənistan qanunvericiliyə uyğun olaraq Azərbaycanla Naxicevan arasında əlaqəni öz ərazisi vasitəsilə təmin etməyə hazırdır.

Paşinyan Milli Təhlükəsizlik xidmətinin direktoruna və Dövlət Gəlirləri komitəsinin sədrinə prosedurların hazırlanması ilə bağlı tapşırıqlar verib.

“Biz bu müddət ərzində Azərbaycanın Qərb bölgəsi ilə Naxicevan arasında əlaqəni hər gün təmin etməyə hazırıq. Biz hazırıq, bizim verdiyimiz imkanlardan istifadə etməyən Azərbaycandır.

Biz bu gün də deyirik: gəlin, keçin. Ermənistanın sərhədindən Ermənistan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada, sərəncamda olduğu kimi Naxicevana gedin. Elə günü bu gün”.

Erməni ekspertlər hesab edirlər ki, Ermənistan bu təkliflə blokadanın aradan qaldırılması prosesində məqbul hesab etdiyi məntiqi göstərməyə çalışır.

Digər məsələsə bu məntiqin Azərbaycan üçün nə dərəcədə məqbul olmasıdır. Politoloq Tiqran Qriqoryan deyir.

“Yol  Azərbaycanla 1990-cı ildən bəri qapalıdır. Bu transport hissəsidur ki, keçmişdə Ermənistanı Azərbaycanla və Gürcüstanla bağlayırdı”.

“Müxtəlif fikirlər var. Bəziləri deyir ki, bəlkə o, razıdır. Amma mənim fikrimcə, Azərbaycan hazırda Rusiya-Ukrayna müharibəsi nəticəsində yaranmış fürsət pəncərəsindən istifadə edir və Ermənistandan maksimum güzəştlər əldə etməyə elektrik alətlərindən istifadə  etməyə çalışır.

Bu, Dağlıq Qarabağda gedən proseslərdə aydın görünür, o zaman ki, Azərbaycan bütövlükdə Ermənistan tərəfi ilə ultimatumlarla danışır, ultimatum qoyur, yerinə yetirilməsə, hərbi əməliyyatlara əl atacağını  deyir.

Düşünürəm  ki, yaxın aylarda danışıqlar prosesində bütün məsələlər, o cümlədən bu məsələ də bu məntiqə əsaslanacaqdır”.

Noyabrın 9-da üçtərəfli bəyanatın 9-cu bəndi regionda bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin blokdan çıxarılmasından bəhs edir. Xüsusilə bildirilir ki, Ermənistan Azərbaycanın Qərb rayonları ilə Naxicevan arasında nəqliyyat əlaqələrinin təhlükəsizliyinə təminat verməlidir, vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin hər iki istiqamətdə maneəsiz hərəkətini təmin etməlidir.

Qeyd olunur ki, nəqliyyat rabitəsinə nəzarəti Rusiya Federasiyasının Sərhəd Mühafizə xidmətinin orqanları həyata keçirəcək.

“Çox güman ki, qarşılıqlı prinsipi işləməyəcək: yəni Ermənistan yük maşınlarının və ya minik avtomobillərinin Azərbaycan ərazisindən istər Rusiya, istərsə də Azərbaycandan olan hansısa konvoyla müşayiət olunacağı vəziyyət istisnadır. Mən o vəziyyəti istisna edirəm. Hansısa dəhliz. blokun açılması başqa məntiqlə baş versə belə, məntiq artıq mövcuddur”.

Kartoqraf Şahen Şahinyan “Radiolur”la söhbətində qeyd edir ki, təklif olunan keçid məntəqələrinin, əslində, heç bir coğrafi əhəmiyyəti yoxdur: onlar Azərbaycanla üçtərəfli əlaqəni təmin edən sərhəd məntəqələridir.

 Mütəxəssis deyir ki, onlar Ermənistan-Gürcüstan və Ermənistan-İran keçid məntəqələrinin fəaliyyət göstərdiyi prinsiplərə uyğun fəaliyyət göstərəcəklər. O, üçdən birinin, Ararat  vilayəti planlaşdırılanın digərlərindən daha vacib əhəmiyyətli olacağına inanır.

“Sovet dövründə Erasx ərazisində sərhəd-keçid məntəqəsi yox idi, amma Ermənistanla Naxicevanı birləşdirən yol varolubdur

Bu yol sovet respublikalarını birləşdirirdi. Geqarkunik və Sünik bölgəsində yol olubdur, amma ikinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb edibdir. Bu yol isə Ermənistanla Naxicevanı birləşdirdi”.

Ararat Marzda, Yerasxda təkcə avtomobil yox, həm də dəmir yolu əlaqəsi var idi, – kartoqraf deyir. Qeqarkunik və Sünik marzlarından Azərbaycana qoşulma isə yerli əhəmiyyətli idi.

“Məsələn, Sotk sakini Azərbaycanla həmsərhəd qəsəbələrə gedə bilərdi, amma orada davam edib Bakıya və ya Moskvaya çata bilməzdi. Yəni dövlətlərarası əhəmiyyət kəsb edən əlaqəolmayıb”.

Azərbaycan Ermənistan sərhədini bir neçə nöqtədən keçərək Naxicevana çata bilər. Paşinyanın bu bəyanatından sonra sadalama gəldi:

Qazax-İcevan, Qazax-Berd, Vardenislə Sisian, Yerasx. Belə ki,  seçimlər var, risklər də var, Ermənistan Yol inşaatı assosiasiyasının  rəhbəri Eduard Bezoyan deyir.

“Azərbaycanla yol 1990-cı illərdən bağlıdır. Məhz bu nəqliyyat hissəsi əvvəllər Ermənistanı Azərbaycan və Gürcüstanla, indi isə yalnız Gürcüstanla birləşdirib”.

Bununla paralel olaraq Gürcüstanla əlaqəni təmin edən daha bir dövlətlərarası yol da istifadəyə verilib. Söhbət Türkiyə sərhədi-Marqara-Aştarak-Aparan-Vanadzor-Taşir-Gürcüstan sərhədi M3 dövlətlərarası avtomobil yolundan gedir.

Bu yolla Azərbaycanın Qazaxıstan bölgəsi Naxicevanla əlaqə yarada bilər, lakin bu əlaqə həm də o demək olacaq ki, Azərbaycan avtomobilləri M2 magistralından, Yerevan -Yerasx-İran sərhədi hissəsindən çıxmaq üçün Yerevandan və ya dolama yoldan keçməli olacaqlar və Naxicevana çatacaq. Mütəxəssislər bu və digər riskləri görürlər, onların əsasını təhlükəsizlik komponenti təşkil edir.

Tranzit zamanı yolların bağlı olub-olmayacağı məsələsi də müzakirə olunub. MTX sonuncu narahatlığı təkzib etdi. Xidmətin məlumatında deyilir ki, Ermənistan ərazisindən Azərbaycandan Naxicevana və əks istiqamətdə mümkün tranzit zamanı yerli və beynəlxalq əhəmiyyətli yollar bağlanmayacaq, Ermənistan sakinlərinin sərbəst gediş-gəlişinə əngəl törədilməyəcək.

Qurum onu ​​da bildirir ki, hazırda avtomobil tranzitinin mümkün marşrutları və qaydası hazırlanır.

Daha çox göstər
Back to top button