BaşlıcaSiyasət

Beynəlxalq Böhran Qrupunun proqnozu: “ER və Azərbaycan arasında yeni müharibə daha qısa, lakin daha dramatik olacaq”

Əgər Ukrayna müharibəsi bütün dünyanın böhranlarında öz əksini tapırdısa, onun təsiri xüsusilə Cənubi Qafqazda kəskin olub.

Dağlıq Qarabağ uğrunda apardıqları son müharibədən iki il sonra Ermənistan və Azərbaycan növbəti qarşıdurmaya doğru gedirlər.

Rusiyanın Ukraynadakı uğursuzluqları regionda hesablamaları pozub, Beynəlxalq Böhran Qrupu yazır ki, 2023-cü ildə diqqət yetirilməli on münaqişə var.

Ona görə, on münaqişə bunlardır:  Ukrayna, Ermənistan və Azərbaycan, İran, Yəmən, Efiopiya, Demokratik Konqo Respublikası və Böyük Göllər. Respublika, Sahel, Haiti, Pakistan, Tayvan.

Hesabatda qeyd olunur ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında yeni müharibə 2020-ci ildə baş verəcək altı həftəlik münaqişədən daha qısa, lakin ondan az dramatik olmayacaqdır.

7000-dən çox əsgərin ölümü ilə nəticələnən həmin müharibə nəticəsində Azərbaycan silahlı qüvvələri itələyib 1990-cı illərin əvvəllərindən Ermənistan Silahlı qüvvələrinin nəzarətində olan Dağlıq Qarabağ anklavının bir hissəsindən və ona yaxın ərazilərdən erməni qüvvələri çıxarıldı.

 Moskva sonda atəşkəs üçün vasitəçilik etdi. O vaxtdan balans daha da Azərbaycanın xeyrinə dəyişdi. Ənənəvi silah tədarükçüsü olan Rusiyanın təchizatı çatışmazlığı səbəbindən Ermənistan ordusu qoşun və silah-sursatını artırmayıb. Azərbaycan isə əksinə, inkişaf edir.

Onun ordusu Ermənistandan bir neçə dəfə böyükdür, daha yaxşı silahlanmış və Türkiyə tərəfindən dəstəklənmişdir. Avropanın Azərbaycan qazına tələbatının artması Bakını da həvəsləndirib.

Rusiyanın Ukraynadakı çətinlikləri başqa baxımdan da önəmlidir. 2020-ci il atəşkəs çərçivəsində Rusiya sülhməramlıları Dağlıq Qarabağın ermənilərin məskunlaşdığı rayonlarına yerləşdirilib.

Rusiya Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin müharibədən sonra yeni cəbhə xəttinə çevrilmiş həmin hissələrində öz sərhədçilərini və hərbi heyətini gücləndirib.

İdeya ondan ibarət idi ki, kontingent sayca az olsa da, hücumların qarşısını alsın. Bununla belə, Rusiya qüvvələri son bir ildə bir neçə alovlanmaların qarşısını almayıb.

Mart və avqust aylarında Azərbaycan qoşunları Dağlıq Qarabağda daha çox ərazi, o cümlədən strateji dağ mövqelərini ələ keçirib.

Sentyabrda Azərbaycan hərbçiləri Ermənistanın suveren ərazisinin bir hissəsini işğal edib. Hər hücum döyüşü getdikcə daha qanlı olur.

Lakin Ukraynadakı müharibə sülh danışıqlarına kölgə salıb.

Moskva tarixən Dağlıq Qarabağ ətrafında sülhməramlı səylərə rəhbərlik etməyə meyllidir. 2020-ci ildə əldə edilən atəşkəs regionda ticarəti, o cümlədən Ermənistan ərazisindən Azərbaycandan Naxicevana birbaşa marşrutu bərpa etməli idi.

Ticarətin yaxşılaşdırılması Dağlıq Qarabağın gələcəyi ilə bağlı mürəkkəb məsələdə kompromislərə yol açacaq. 2021-ci ilin sonunda Moskva az irəliləyiş əldə edən Rusiya sülhməramlılığına təkan verəcəyinə ümid edərək, Ermənistan və Azərbaycan arasında AB-nin rəhbərlik etdiyi yeni vasitəçiliyi qəbul etdi.

Ukraynada müharibə başlayandan bəri Moskva AB diplomatiyasını Rusiyanın təsirini cilovlamaq üçün daha geniş səylərin bir hissəsi kimi görür.

Qərb paytaxtlarının cəhdlərinə baxmayaraq, Kreml məşğul olmaqdan imtina edir. Nəticədə iki saziş layihəsi dövriyyəyə buraxılır: Onlardan  biri Rusiya tərəfindən hazırlanıb, digəri isə Qərbin dəstəyi ilə Ermənistan və Azərbaycan tərəfindən hazırlanıb (bir çox yerlərində hər iki tərəfin təklif etdiyi ziddiyyətli mətnlər var).

Hər bir layihədə ticarətə və Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin sabitləşdirilməsinə istinad edilir, Dağlıq Qarabağ ermənilərinin taleyi isə ayrıca və hələlik təşəbbüsü olmayan prosesə buraxılır.

Qərbin dəstəklədiyi ikitərəfli yol, çox güman ki, daha çox vəd verə bilər, çünki bu, yer üzündə işlənir, baxmayaraq ki, Moskvanın bu razılaşmanın baş tutacağı təqdirdə necə reaksiya verəcəyi hələ bəlli deyil.

Hər halda iki tərəf bir-birindən uzaqdır. Bakı bütün kartları əlində saxlayır və sövdələşmədən xüsusilə ticarət və xarici əlaqələr baxımından hərbi baxımdan daha çox faydalanacaq.

Təhlükə ondan ibarətdir ki, danışıqlar heç bir yerə getməyəcək, ya da başqa bir hərbi münaqişə həm Moskvanın, həm də Qərbin himayə etdiyi kanalları sıradan çıxaracaq və Azərbaycan bacardığını zorla alacaq.   Mətn factor.am-ə məxsusdur.

Daha çox göstər
Back to top button