BaşlıcaSiyasət

 “Sülh gündəmi” vasitəçiləri yenidən aktivləşdirib

Ermənistan və Azərbaycan bir ilə yaxındır ki, “sülh müqaviləsi”nin məzmunu və mətni ilə bağlı danışıqlar aparır. Hər şey 2022-ci ilin martında rəsmi Bakının 5 bəndlik təkliflərini Yerevana çatdırandan sonra başladı.

Bundan sonra tərəflər arasında bir neçə dəfə yeni əlavə və təklifləri özündə birləşdirən sənəd mübadiləsi aparılıb. Onların məzmunu ictimaiyyətə açıqlanmasa da, tərəflərin fikrincə, proses davam edir. Son mübadilə bir neçə gün əvvəl  olub.

Yerevan və Bakı Ermənistanla Azərbaycan arasında “sülh müqaviləsi”nin bəndləri ilə bağlı ən azı 5 dəfə təklif mübadiləsi aparıblar.

Ermənistan Bakının təqdim etdiyi 5 bəndə 6 əlavə ilə cavab verib, Azərbaycanın təklif etdiyi bəndlərin münaqişənin bütün problemlərini əhatə etmədiyini əsaslandırıb.

Bundan sonra daha bir neçə məktub mübadiləsi aparılsa da, Bakının Ermənistanın 5 prinsipini genişləndirmək, Dağlıq Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizliyi və hüquqları məsələsini də daxil etmək təklifini qəbul edib-etmədiyi sual olaraq qalır.

 Xarici işlər naziri Mirzoyan Bakıdan aldığı cavabların məzmununu açıqlamır.

“Siyasi baxımdan ayrı-ayrılıqda hər hansı təfərrüatı götürüb, hazırda həmin çörəklə bağlı mövqelərin nədən ibarət olduğunu söyləmək məqsədəuyğun deyil.

Çünki sabah bu, tamam başqa mənzərə ola bilər. Bəzi məsələlərdə mövqeləri yaxınlaşdırmaq mümkün idi. Erməni tərəfinin prosesdə öz fundamental sualları var və hesab edirəm ki, biz bu sualları dəfələrlə açıqlamışıq. Əslində, biz müzakirə mərhələsindəyik”.

Bakıdan alınan cavab Ermənistanın artıq Laçın dəhlizinin bağlanması zamanı Bakıya çatdırılan təkliflərlə bağlıdır.

Ermənistan həmin hadisələrə görə Xarici işlər nazirlərinin Moskvada keçirilən üçtərəfli görüşünü “sülh müqaviləsi”ni müzakirə etmək üçün təxirə salsa da, yenə də öz mövqeyini Bakıya çatdırıb.

“Bu, danışıqlar prosesinin böyük ölçüdə dayanmadığını, şərh və təkliflərin mübadiləsinin davam etdiyini göstərir. İndi biz Azərbaycan tərəfinin şərhləri əsasında yeni şərhlərimizi təqdim edəcəyik”.

Azərbaycanın “Sülh müqaviləsi”ndə irəli sürdüyü tezislər, demək olar ki, bir il əvvəl dərc edilmiş sənəddən məlumdur: O da

hər iki tərəfin suverenliyi və ərazi bütövlüyünü qarşılıqlı tanınması, tərəflərin bir-birinə qarşı ərazi iddialarının olmadığı və olmayacaqlarının təsdiqi və gələcəkdə delimitasiya və demarkasiya, diplomatik münasibətlərin qurulması, blokadadan çıxarılması, birgə layihələrin həyata keçirilməsidir.

Bir ilə yaxındır ki, tərəflər bu məsələlərlə bağlı diplomatik yazışmalar aparsa da, sənədin imzalanmasına mane olan təhlükələr artır.

 Prosesin əvvəlində hətta 2022-ci ilin sonuna kimi sənədin imzalanması real hesab olunurdu. İndi tərəflər tarixləri dəqiqləşdirmir.

“Əlbəttə, Azərbaycanın davamlı anti-erməni  hərbi nəfəsli ritorikası, ER və ya Dağlıq Qarabağdan asılı olmayaraq ermənilərə qarşı nifrət təbliğatının onlara mane olduğunu söyləməsək, bu danışıqların uğurlu və rəvan keçməsinə heç də kömək etmir.

Qarabağ, eləcə də “yerdə” aqressiv hərəkətlər, ER-nin suveren ərazisinə davamlı təcavüzlər, ərazimizin işğalı, eləcə də Dağlıq Qarabağda humanitar böhranın yaranması davam etməkdədir.

Ermənistanın Baş naziri parlamentdə sual-cavab sessiyası zamanı Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin qurulmasındakı əngəlləri çox qısa şəkildə təsvir edib.

“Bizə yolların açılmasının qiymətini artırmağa çalışırlar”.

Bunun fonunda vasitəçilik səyləri gücləndirilir. ATƏT-in Minsk qrupunun rusiyalı həmsədri İqor Xovayev  Yerevandadır , Mirzoyan-Lavrov və Papikyan-Şoyqu telefon danışıqları olub,

Vaşinqton və Bakı paralel olaraq danışıb. ABŞ dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi Kern Donfrid Azərbaycanın Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov ilə Laçın dəhlizi ətrafındakı vəziyyəti, o cümlədən Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesini müzakirə edib.

Tərəflərlə birbaşa əlaqəsi olmayan telefon danışığı da diqqəti cəlb edir.

Fransanın Xarici işlər naziri Ketrin Kolonna və ABŞ-ın dövlət katibi Entoni Blinken bir sıra beynəlxalq mövzuları, o cümlədən Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərini müzakirə ediblər.

 Fransa Xarici işlər nazirliyinin bəyanatında deyilir ki, “Ermənistan və Azərbaycan arasında vəziyyət müzakirə edilib, münaqişənin həlli istiqamətində davam edən səylər qiymətləndirilib və Laçın dəhlizi ilə sərbəst hərəkətin dərhal bərpa edilməsinin zəruriliyi vurğulanıb”.

Həmin  ərəfədəsə, Fransanın ATƏT-dəki nümayəndəliyi adından Twitter mikrobloqunda yazı yerləşdirilib.

“Fransa AB ilə birlikdə Ermənistan və Azərbaycan arasında, o cümlədən ATƏT çərçivəsində dialoqun inkişafına töhfə verməyə davam edəcək. Fransa Azərbaycanı ötən il dekabrın 12-dən bəri blokadada olan Laçın dəhlizi ilə hərəkət azadlığını bərpa etməyə çağırır”.

AB isə öz növbəsində Gürcüstanı Ermənistan və Azərbaycan arasında danışıqlarda ən yaxşı vasitəçilik platforması hesab edərək yeni təkliflə çıxış edib. Rəsmi Moskva bununla razıdır, lakin qeyd-şərtlərlə.

Rusiya Xarici işlər nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarovanın sözlərinə görə, Rusiya Yerevan-Tbilisi-Bakı formatını Zaqafqaziyada münaqişələrin həllinə, regionda təhlükəsizlik və sabitliyə töhfə verəcəyi təqdirdə alqışlayacaq.

Amma format Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan prezidentlərinin üçtərəfli sazişlərin icrasını pozmağa çalışan Brüssel və Vaşinqton tərəfindən diktə edilirsə, o zaman bu “başqa söhbətdir”.

Rusiyalı diplomat xatırladıb ki, yuxarıdakı sazişlər Bakı ilə Yerevan arasında münasibətlərin normallaşması üçün əsasdır.

Ermənistan tərəfi “sülh müqaviləsi” ilə bağlı öz məqsədlərindən danışarkən Dağlıq Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizliyinin və hüquqlarının müdafiəsinin təmin edilməsinin vacib olduğunu vurğulayır.

Diplomatik yazışmaların birində Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının sədri Armen Qriqoryan eyham vurub ki, onlar Dağlıq Qarabağ məsələsini “sülh müqaviləsi”ndən ayırmağa və ayrıca paketdə müzakirə etməyə çalışırlar.

Müxalifət qüvvələri bu yanaşmada və bütövlükdə danışıqlar yolu ilə əldə edilmiş “sülh sazişi”ndə ciddi problemlər görür. Bununla bağlı Ermənistan Respublika Partiyasının sədr müavini Armen Aşotyan qeyd edib.

“Artsax xalqının öz müqəddəratını təyinetmə hüququ prinsipi yoxdur, Artsax xalqının hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi probleminin kimdən gözlənildiyi aydın deyil, kontekstdən onun Azərbaycan olduğu aydındır.

 Üçüncüsü, status adı altında hansısa mədəni muxtariyyət, muxtariyyət və s. ilə Artsaxın Azərbaycana gətirilməsi prosesini pərdələyirlər”.

Və analitik sahədə tez-tez qeyd olunur ki, Qarabağ problemi həll edilmədən Ermənistan və Azərbaycan arasında sülhə nail olmaq mümkün olmayacaq, çünki bu münasibətlər Artsax probleminin özünün nəticəsidir.

Daha çox göstər
Back to top button