BaşlıcaSiyasət

Rus-Ukrayna müharibəsi və Osmanlı İmperiyasının dərsləri

İndi Rusiya-Ukrayna müharibəsinin ikinci ili gedəndə, cəbhənin müəyyən qədər sabitləşdiyi, Ukraynanın Qərb müttəfiqlərinin dəstəyi ilə əks hücuma keçməyə çalışdığı bir vaxtda indiki Rusiya ilə 1830-cu il arasında Osmanlı İmperiyası arasında onların xarici siyasi çəkisi, imperiyanın keyfiyyət xüsusiyyətləri və bölgədəki rolunun dəyişməsi ilə bağlı tarixi paralellər və müqayisələr aparaq.

Osmanlı Türkiyəsi artıq regional super güc olmadığını başa düşmək üçün Balkanlarda iki müharibə apardı.

Balkan xalqları, yunanlar, serblər və başqaları qanlı və barışmaz müharibələr yolu ilə Osmanlı Türkiyəsinin artıq keçmiş regional hegemon olmadığını, artıq özləri müstəqil dövlətə sahib olmaq iqtidarında olduqlarını və Osmanlı Türkiyə artıq onları nəinki müstəmləkə vəziyyətində saxlamaq, həm də necə yaşadıqlarını diktə etməkiqtidarında olmadığını “başa saldılar”.

Üstəlik, Çar Rusiyası Balkan xalqlarına bütün imkanları ilə kömək edirdi ki, bu da öz regional maraqlarından çıxış edərək Osmanlı imperiyasını zəiflətməkdə, onun Balkanlarda mövcudluğunu qurmaqda maraqlı olan və bunun üçün Balkan xalqlarının azadlıq mübarizəsinə xərac ödəyirdi.

Yadda saxlamaq lazımdır ki, qeyd olunan mərhələdə Rusiya Osmanlı İmperiyası kimi bir imperiya olmaqla texnologiya və inzibati bürokratiya baxımından Osmanlıdan qat-qat irəli idi.

Lakin regional qətnamə ikitərəfli deyildi. Balkanların müstəqil ola biləcəyini, Türkiyənin o bölgəni tərk etməli olduğunu qəbul edən İngiltərə və Fransa da bölgədə fəal rol oynamış, lakin Türkiyənin Rusiyadan asılı vəziyyətə düşməsinə, keçmiş ərazilərini ona güzəştə getməsinə imkan verməmişlər.

Eynilə, paralellər aparsaq, bugünkü Rusiya öz imperializminin itirilməsi, Şərqi Avropa və Ukraynanın itirilməsi ilə barışa bilmir və müharibəyə gedir, Ukraynada hakimiyyəti de-fakto dəyişməyə və onu öz təsir dairəsinə qaytarmağa çalışır.

Birinci “müharibə” 2014-cü ildə, ikincisi isə 2021-ci ildə nəzərdən keçirilə bilər. Amma eyni zamanda, Osmanlı İmperiyasının (Rusiya) Rusiyanın (Çin) təsiri altına düşməməsi üçün zəruri idi.

Lakin Rusiya da Ukrayna ambisiyalarından əl çəkməlidir. Müttəfiqlər üçün əsas problem islahatçı Türkiyənin özü vasitəsilə Rusiya imperiyasını cilovlamaq idi.

Həmin formatda müasir Türkiyənin qurucusu Kamal Atatürk Rusiyaya qarşı İngiltərə və Fransa ilə müttəfiq oldu.

Eynilə, Qərbin də məqsədi Rusiyanı Çinin təsir dairəsindən kənarda saxlamaq və onu asılı vəziyyətə salmamaqdır, ona görə də bütün mümkün resurslar Rusiyanı məğlub etmək üçün səfərbər edilir və Ukraynaya hərbi əməliyyatları Rusiya ərazisinə keçirməyə icazə verilmir.

 Beləliklə, məğlub olan Moskvaya öz subyektivliyini qoruyub saxlamaq və Çindən asılı olmamaq üçün yer qalır.

Daha çox göstər
Back to top button