BaşlıcaSiyasət

Son geosiyasi hadisələr haqqında türkoloq:  “Türkiyənin Rusiya ilə Qərb arasında manevr etmək üçün hələ də resursları var”

Bu məqamda biz Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Erdoğanın fəaliyyətinin son illərində nəzərə çarpan diplomatik davranışının şahidi oluruq ki, ona görə də Türkiyə ya Rusiyaya yaxınlaşır, ya da bir az da Qərbə yaxınlaşır.

 Üstəlik, bu, Türkiyənin son dövrdəki hərtərəfli xarici siyasəti üçün də xarakterikdir. Bu, Ankaranın uzun müddət axtardığı dividentləri alacağı düşüncəsi ilə  həyata keçirilir.

Jurnalistə müsahibəsində türkoloq-akademik, Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun direktorunun müşaviri Ruben Safrastyan Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərdə qeydə alınan dəyişikliklərə toxunaraq belə bir fikri bildirib.

NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq Türkiyənin İsveçin Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatına üzvlüyünü təsdiqləməyə razılıq verdiyini açıqlayıb və Türkiyə mediası Türkiyə hökumətinin bu addımdan sonra sanksiyaların aradan qaldırılması və viza rejiminin liberallaşdırılmasında Qərbdən tam dəstək aldığını qeyd edib.

“Modernləşdirilmiş Amerika F-16 təyyarələrinin tədarükü də Türkiyə üçün son dərəcə vacibdir. O məsələ iki gün əvvəl Erdoğanın təşəbbüsü ilə ABŞ Prezidenti Co Baydenlə telefon danışığı zamanı yenidən gündəmə gəldi və yəqin ki, Türkiyə lideri müəyyən vədlər alıb.

Maliyyə və Qərbin iqtisadi dəstəyi Türkiyə üçün əlbəttə ki, vacibdir, xüsusən də dağıdıcı zəlzələdən sonra Türkiyə iqtisadiyyatı və xüsusən də maliyyə sistemi çox çətin vəziyyətdədir” – deyə Safrastyan bildirib.

Onun sözlərinə görə, bu məsələdə Türkiyənin Xarici işlər naziri Hakan Fidanın vəziyyəti son dərəcə vacibdir. Onu da unutmaq olmaz ki, o, ABŞ-da ali təhsil və təcrübə alıb, uzun illər NATO ilə işlərdə iştirak edib.

Fidan Çavuşoğlundan fərqli olaraq daha çox Qərbyönlü zehniyyətə malikdir və türk siyasi elitasının daha çox amerikapərəst çevrəsini təmsil edir.

Safrastyanın sözlərinə görə, Ankara, xüsusən də son illərdə bu prosesin AB tərəfindən dondurulduğuna görə, Aİ-yə üzvlük məsələsini yenidən gündəmə gətirib.

Əgər Türkiyə NATO-ya üzv olmaq yolunda İsveçi dəstəkləyirsə, sonuncu kifayət qədər çətin və uzun proses olsa da, Avropaya inteqrasiya məsələlərində Türkiyəni dəstəkləyəcəyinə söz verib.

Hər şeydən asılı olmayaraq, Erdoğan çoxdankı məqsədlərini reallaşdıraraq bir daha Qərbə boyun əymək müqabilində divident götürməyə çalışır.

Almaniya kansleri Olaf Şolzun İsveçin NATO-ya üzvlüyünün Türkiyənin Avropaya inteqrasiyası ilə əlaqələndirilə bilməyəcəyi bəyanatına toxunan Safrastyan AB-nin bu məsələnin danışıqlar predmetinə çevrilməsinə heç vaxt icazə verməyəcəyini vurğulayıb.

“Bu problem fundamental hadisələrlə bağlıdır. AB Türkiyə qarşısında tələblər qoyub və bu tələbləri yerinə yetirdiyi təqdirdə, ikincisi Avropa Birliyinə üzv ola bilər, Ankaranın isə bu tələbləri yerinə yetirmək niyyəti yoxdur.

Söhbət o vaxtdan gedir. o ölkədə insan haqlarının qorunması, hələ də davam edən repressiyalar, ona görə də indiki mərhələdə Erdoğanın Avropa Birliyinə daxil olması ciddi deyil, bu, ümumi oyunun bir hissəsidir.

Türkiyədə başa düşürlər ki, belə deyil. Belə bir açıq sövdələşmə ilə AB-yə üzv olmaq mümkündür, ziddiyyətlər çox dərindir” – deyə türkoloq-akademik bildirib.

Rusiya-Ukrayna münaqişəsi kontekstində Türkiyənin vasitəçilik səylərindən danışan Safrastyan deyib ki, Türkiyə tərəfi Moskva ilə razılaşmanı pozaraq Türkiyəyə səfər edən Vladimir Zelenski ilə birlikdə “Azov” batalyonunun 5 komandirini Ukraynaya qaytarsa da, buna baxmayaraq, hətta bu addımı da Rusiyanın siyasətinin kəskin dönüşü kimi qiymətləndirmək olmaz.

“Bu da hesablanıb. Ankara və Moskva çox gözəl başa düşürlər ki, münasibətlərin hazırkı səviyyəsi tərəflərə böyük fayda verir.

Türkiyə müxtəlif sahələrdə birgə iri layihələrin həyata keçirilməsini nəzərə alaraq Rusiyaya qarşı sanksiyalara qoşulmur. Hətta əgər yaxın gələcəkdə demarşlar olacaq və Moskvadan mövqe sərtləşəcəksə, bu o demək deyil ki, iki ölkə çox yüksək səviyyədə əməkdaşlıqdan əl çəkəcək.

Digər tərəfdən, Türkiyənin Rusiya ilə Qərb arasında manevr etmək üçün resursları var. Onun domeninin nisbətən kiçik olmasına baxmayaraq, çünki Türkiyə strateji baxımdan Qərbin ayrılmaz hissəsi, ABŞ-ın müttəfiqi və NATO-nun sadiq üzvüdür” – deyə Safrastyan izah edib.

O, Ankaranın yuxarıda qeyd etdiyimiz siyasi kursunun gözlənilən yeni təzahürləri ilə tədricən Moskva ilə münasibətlərdə problemlər yarada biləcəyi və bunun Cənubi Qafqazdakı vəziyyətə müəyyən təsir göstərəcəyi ilə bağlı ekspertlər arasında yayılan fikirləri istisna etməyib.

“Proseslərin indiki mərhələsindən belə nəticəyə gəlmək olar ki, bölgəmizdə Rusiyanın Türkiyə-Azərbaycan cütlüyünə qarşı mövqelərində müəyyən sərtləşmə var.

 Lakin bu, eyni Rusiyanın siyasətində böyük dəyişikliklərə və ya kəskin dəyişikliklərə gətirib çıxarmayacaq.

Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinə gəlincə, Ankara bu prosesi mütləq Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli ilə əlaqələndirir və bu mənada Ermənistana münasibətini heç vaxt dəyişməyəcək.

Ermənistan tərəfi Azərbaycanın maksimalist tələbləri ilə razılaşarsa, bunun əsasında hansısa saziş imzalanacaq, o zaman Türkiyə tam olmasa da, müsbət addımlar atacaq, əks halda Ankaradan heç nə gözləməyə dəyməz” – deyərək türkoloq yekunlaşdırıb.

Daha çox göstər
Back to top button