BaşlıcaSiyasət

Qarabağ xalqı soyqırıma məruz qalır: Okampo hesabatını D.Qarabağ Prezidentinə təqdim edib

DQ Prezidenti Arayik Harutyunyan Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin birinci baş prokuroru, dünyaca məşhur Harvard və Yale Universitetinin müəllimi Luis Moreno Okampo ilə görüş keçirib və o, Qarabağın blokadası ilə bağlı apardığı hüquqi araşdırmanın nəticələrini  Qarabağ Prezidentinin başçılıq etdiyi məmurlar qrupuna təqdim edib.

Prezident aparıcı beynəlxalq ekspertə Artsaxın blokadasını könüllü şəkildə araşdırmağa və bununla bağlı hüquqi rəy təqdim etməyə razılıq verdiyinə görə təşəkkür etdi.

 Luis Moreno Ocampo vurğuladı ki, tədqiqat və təhlillərin nəticələri çox aydındır: yerli erməni xalqının soyqırımı Azərbaycan tərəfindən Qarabağda   həyata keçirilir və beynəlxalq ictimaiyyət onun sonrakı gedişatının qarşısını almaq üçün təcili və təsirli addımlar atmağa borcludur.

Okamponun tam hesabatını burada, əsas məqamları aşağıda tapa bilərsiniz:

“Dağlıq Qarabağda, hansı ki, Artsaxda  kimi tanınır 120 min erməniyə qarşı soyqırımı siyasəti  yürüdülür.

Dağlıq Qarabağda (Artsaxda) yaşayan 120.000 erməninin ərzaq, tibbi ləvazimat və digər zəruri mallarla təmin edilməsinə mane olan Laçın dəhlizinin Azərbaycan təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən bağlanması, hansı ki,  DQ-da (Artsaxda)yaşayan  120 000 ermənilərin ərzağı, tibbi ləvazimatları,  və digər tələbat mallarının  çatılası olmağa  mane törədir.

Bütün bunlarısa  Soyqırımı barədə konvesiyanın  “q” bəndinə  əsasən “hər hansıbir qrupun həyatı üçün  qəstlə oxşar şəraitlərin yaradılması, hansılar ki,onun tamamiylə, yaxud hissələrə bölməklə fiziki  məhvinə istiqamətləndirilirsə,  Soyqırımı adlandırılmalıdır.

Krematoriya və bıçaqla hücumlar yoxdur. Aclıq soyqırımın görünməz bir silahıdır. Dərhal kəskin dəyişiklik edilməsə, bu erməni qrupu bir neçə həftəyə məhv ediləcək.

1915-ci ildə ermənilərə, 1939-cu ildə yəhudilərə və polyaklara, 1941-ci ildə Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) ruslara, 1941-ci ildə isə kambocalılara qarşı istifadə edilən aclıq bir məhvetmə vasitəsi kimi bütün beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən nəzərə alınmadı. 1975. – 1976. 1993-94-cü illərin qışında Srebrenitsada da aclığa məhəl qoyulmadı.

Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi Srebrenitsa işini təhlil edərək, “qida, tibbi xidmət, sığınacaq və ya geyimdən məhrumetmənin” Soyqırım Konvensiyasının II(q) bəndinə əsasən soyqırımı təşkil etdiyinə qərar verib.

Soyqırım Konvensiyasında iştirak edən dövlətlər soyqırımın qarşısının alınması və cəzalandırılması öhdəliyini öz üzərlərinə götürüblər.

Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin qərarına əsasən, onlar “soyqırımın icrasına başlanana qədər” gözləməməlidirlər, “öhdəliyin bütün mənası əməlin törədilməsinin qarşısını almaq və ya qarşısını almağa cəhd etməkdir”.

Bu hesabat təhlil edir:

1) Dağlıq Qarabağda davam edən soyqırımın mövcud olması.

2) Soyqırımı törədənləri necə araşdırmaq olar?

3) Soyqırımın qarşısını necə almaq olar?

2023-cü il Dağlıq Qarabağda soyqırım

2023-cü ildə Dağlıq Qarabağda (Artsaxda) yaşayan ermənilərə qarşı soyqırım həyata keçirildiyini söyləmək üçün ağlabatan əsaslar var.

Ermənistanın xahişi  ilə Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi artıq Laçın dəhlizinin blokadasını təhlil edib. Məhkəmə soyqırımın törədilməsinə görə fərdi cinayət məsuliyyətindən çox, irqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi üzrə Beynəlxalq Konvensiyanın iddia edilən Soyqırımını həyata keçirdiyi   pozuntularına görə dövlətin məsuliyyətinə diqqət yetirib.

Müxtəlif dövlət öhdəliklərinə əsaslansa da, Məhkəmə Soyqırım Konvensiyasının II(q) maddəsində təsbit olunmuş soyqırımın əsas elementlərinin mövcudluğunu təsdiq etmişdir:

“hər hansı bir qrup üçün onun tam və ya qismən həyata keçirilməsinə məqsədyönlü şəkildə həyat şəraitinin yaradılması qəstlə onun  fiziki məhvinin  yaradılmasına istiqamətlənib”.

Məhkəmənin ilkin qənaətləri Laçın dəhlizinin blokadasının etnik qrupun, “Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilərin” “sağlamlığı və həyatı” üçün “real və bilavasitə təhlükə” yaratdığını “ehtimallı” hesab edib.

Soyqırımı cinayətinin subyektiv elementi olan niyyət Azərbaycanda ən yüksək hakimiyyətə malik olan prezident Əliyevin faktlardan və bəyanatlarından irəli gəlməlidir.

Prezident Əliyevin ədalətli məhkəmə araşdırması şəraitində faktları başqa cür şərh etmək imkanı olardı. Eyni zamanda, prezident Əliyevin soyqırım niyyətlərinin olduğunu söyləmək üçün ağlabatan əsaslar var.

Eyni zamanda sağlam düşüncələr var ehtimal etməyə ki, prezident Əliyevin soyqırımı niyyətləri  var.O, Laçın dəhlizini  bilərəkdən, hazırlaşaraq və könüllü şəkildə Laçın dəhlizini qapadıb Hətta ondan sonra haçan ki, BƏM müvəqqəti  hökmlər vasitəsiylə öz öz  prosesslərinin nəticələri barədə  xəbərdar etmişdir.

Faktlar bunlardır:

a. Prezident Əliyev Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilərə həyati əhəmiyyət kəsb edən malların verilməsini bilərəkdən əngəlləyib.

b. o, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin “Laçın dəhlizi ilə hər iki istiqamətdə insanların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin maneəsiz hərəkətinin təmin edilməsi haqqında” xüsusi əmrinə açıq şəkildə tabe olmamışdır.

c. BƏM-nin əmri ona bir qrup erməninin “sağlamlığı və həyatı” üçün “real və qaçılmaz təhlükə”  barədə məlumat verdi.

Prezident Əliyevin ictimaiyyətə açıqlamasında Laçın dəhlizinin qaçaqmalçılıq yolu ilə faydalı qazıntılar və telefonlar daşıyan şəxslər tərəfindən  daşınması, cümlələri cəmi çaşdırıcı əməldir.

 Qaçaqmalçılıq fəaliyyəti düzgün araşdırılmalıdır, lakin onlar Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin məcburi qərarına tabe olmamaq və ya Soyqırım törətmək üçün əsas deyil.

Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi prezident Əliyevə qarşı araşdırma apara  bilərmi?

Soyqırım Konvensiyasının IV maddəsində deyilir ki, “soyqırımı törədənlər şəxslər gərək cəzalandırılsın”.

Hətta əgər “onlar  konstitusiyaya görə məsuliyyət daşıyan icraedicilər”olsalar belə, cəzalandırılmalıdırlar”.

Amma prezident Əliyevin törətdiyi soyqırımı cinayətini araşdırmağa hazır müstəqil cinayət ədalət sistemi yoxdur.

Prezident Əliyev dövlət başçısı kimi toxunulmazlığa malik olduğu üçün heç bir xarici dövlət orqanı tərəfindən araşdırıla bilməz.

Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi belə toxunulmazlıq tətbiq edilmədikdə yurisdiksiya təmin edir. Laçın dəhlizində və Dağlıq Qarabağda törədilmiş cinayətlərlə bağlı BCM-nin təhqiqatına başlamağın 3 yolu var:

1) Azərbaycan üzv dövlət olur (Roma Statutunun 12-ci maddəsinin 1-ci bəndi).

2) Azərbaycan öz ərazisində Məhkəmənin yurisdiksiyasını qəbul edir (Roma Statutunun 12-ci maddəsinin 3-cü bəndi);

3) 2022-ci ilin dekabrından sonra BMT Təhlükəsizlik Şurası Laçin  dəhlizinin və Dağlıq Qarabağın vəziyyətini BCM-yə verir (Roma Statutunun 13-cü maddəsi).

Lakin Azərbaycan Roma Statutunun üzvüolan dövlət  deyil (Maddə 12(1)), Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin yurisdiksiyasını qəbul etmir (Maddə 12(3)).

Odur ki, Laçın dəhlizində və Dağlıq Qarabağda vəziyyətin Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinə çıxarılması üçün BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsinin qəbul edilməsi dövlətlərin dərhal hərəkətə keçməsi tələb olunur.

Oxşar presedentlər var. 2005-ci ilin martında BMT Təhlükəsizlik Şurası 1395 saylı Qətnamə qəbul etdi və ona görə Darfur-Sudan məsələsi BCM-nə verildi. Beş il sonra prezident Əl Bəşir soyqırımda ittiham edildi.

2011-ci ilin fevralında BMT Təhlükəsizlik Şurası Liviyada hökm sürən  vəziyyəti məhkəməyə təhvil  verdi.

2011-ci ilin iyununda Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi Müəmmər Qəddafinin hərbi cinayətlər və insanlığa qarşı cinayətlər törətdiyinə görə həbs olunmasına order verdi.

BCM-nə yurisdiksiya verilməsi üçün BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsinin qəbulu mümkün olmalıdır. Soyqırım Konvensiyası iştirakçı dövlətlərdən soyqırımın qarşısının alınmasını və cəzalandırılmasını tələb edir və BMT Təhlükəsizlik Şurasının hazırkı 15 üzvündən 14-ü böyük əksəriyyəti təmin etməklə həmin Konvensiyanın iştirakçısıdır.

Hələ 2013-cü ildə Fransa Şuranın beş daimi üzvünə soyqırım və digər kütləvi vəhşiliklər zamanı vetodan könüllü və kollektiv şəkildə istifadəni dayandırmağı təklif etmişdi.

Erməni qrupunun son məhvinin qarşısını necə almaq olar?

Prezident Əliyevin, eləcə də beynəlxalq ictimaiyyətin bu Soyqırım vasitəsilə növbəti itkilərin və qrupun “fiziki məhvinin” qarşısını almaq üçün nadir fürsət var.

Vaxtında qarşısının alınması təcili siyasi qərarların qəbul edilməsini tələb edir:

a. blokadanı dayandırmaq və bir-iki həftə ərzində Dağlıq Qarabağa zəruri malların çatdırılmasını bərpa etmək;

b. mübahisəli ərazi iddialarına institusional həllər təqdim etmək. O, 2025-ci ilin may ayına kimi qəbul edilməlidir, çünki həmin vaxt Azərbaycan Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin missiyasını dayandırmağı xahiş edə bilər.

Beynəlxalq səviyyədə belə təcili tədbirlər görəcək heç bir mərkəzi orqan yoxdur. Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin Soyqırımla bağlı xüsusi qərarı, seçmə sanksiyalar və digər klassik diplomatik vasitələr kifayət qədər sürətli və güclü olmayacaq.

Davam edən soyqırımın aclıq yolu ilə dayandırılması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən qısa müddətdə qarşısının alınması öhdəliyi yalnız münaqişədə iştirak edən dövlətlərin maraqları ilə müəyyən ediləcək.

1994-cü ilin aprelində BMT Təhlükəsizlik Şurasının əksər üzvləri Ruandada baş verənləri “soyqırım” adlandırmaqdan imtina etdilər.

Müzakirələr zamanı Çexiya səfiri yəhudilərdən Hitlerlə atəşkəs imzalamağı xahiş etməklə eyni olacaq yeni atəşkəs haqqında danışıqlara diqqət yetirməməyi təklif etdi.

Samanta Pauer “Cəhənnəmdən gələn problem”də milli liderlərin maraqlarının digər ölkələrdə soyqırımlara çevrilməsində vətəndaşın həlledici rolunu izah edir.

Spyurk  (Diaspor) ermənilərinin səsi beynəlxalq hüquq arxitekturasının uğursuzluq dərəcəsini azalda bilər. Onlar milli liderlərlə əlaqə saxlamaq və praqmatik həlləri təşviq etmək üçün bütün dünyada bir araya gəlməlidirlər.

Dağlıq Qarabağda sülhün qorunmasına cavabdeh olan Rusiya, Ermənistanla Azərbaycan arasında davam edən danışıqları dəstəkləyən ABŞ və Avropa Birliyinin bütün üzvləri Soyqırım Konvensiyasının tərəfləridir.

Soyqırımın qarşısını almaq üçün imtiyazlı mövqeyə malikdirlər. Ukrayna münaqişəsinə görə onların gərgin qarşıdurması erməniləri kənar qurbanlara çevirməməlidir.

Davam edən erməni soyqırımını dayandırmaq üçün Avropa, Rusiya və ABŞ liderlərinin vahid mövqeyə gəlməsinə dəstək vermək mümkündürmü? Razı olsalar,ərzaq  bir günə ermənilərə çatacaq.

Dağlıq Qarabağdakı (Artsax) münaqişə beynəlxalq ictimaiyyət üçün soyqırımın qarşısının alınması üçün innovativ və harmonik həll variantını inkişaf etdirmək üçün bir fürsətdir.

 Roma Nizamnaməsinin 16-cı maddəsinə əsasən, BMT Təhlükəsizlik Şurası yekun və ədalətli həll yolu tapmaq naminə cinayət araşdırmalarına son nəticədə xitam verə bilər”.

Prezident Əliyev soruşur: “Niyə İspaniya Kataloniyada referendum keçirməyə icazə vermir? Biz niyə separatizmə dözməliyik?”

Suverenliklə bağlı mürəkkəb suallara sadə cavab ondan ibarətdir ki, İspaniya separatçı səylərə nəzarət etmək üçün soyqırım törətmir”.

Daha çox göstər
Back to top button