BaşlıcaSiyasət

Fəlakətlərin qarşısının alınması BMT və Təhlükəsizlik Şurasının əsas vəzifəsidir: Ararat Mirzoyanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının fövqəladə sessiyasında çıxışı

Avqustun 16-da Ermənistanın Xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan BMT Təhlükəsizlik Şurasının Dağlıq Qarabağda Azərbaycan tərəfindən Laçın dəhlizi və Dağlıq Qarabağın tam blokadaya alınması nəticəsində humanitar vəziyyətin daha da pisləşməsi ilə əlaqədar Ermənistanın xahişi ilə çağırılan təcili iclasında iştirak edib..

Ararat Mirzoyanın tam çıxışı aşağıda təqdim olunur:

“ Hörmətli xanım  sədr,

Hörmətli həmkarlar,

Dağlıq Qarabağı Ermənistan və xarici aləmlə  birləşdirən yeganə yol olan Laçın dəhlizinin 8 aylıq blokadası nəticəsində Dağlıq Qarabağda yaranmış humanitar vəziyyəti müzakirə etmək üçün bu fövqəladə iclası çağırdığına görə Təhlükəsizlik Şurasına təşəkkür etmək istərdim.

Bu gün mən Azərbaycanın Dağlıq Qarabağda humanitar fəlakət törətməsi ilə ciddi şəkildə zədələnən regionumuzda ədalətli və hərtərəfli sülhün və sabitliyin əldə edilməsi perspektivinin qorunub saxlanılmasında bu mötəbər qurumun dəstəyini qazanmaq üçün buradayam.

Son iki il ərzində  Ermənistan beynəlxalq ictimaiyyətin dəstəyi ilə regionumuzda sülhün və sabitliyin bərqərar olması üçün səylərini əsirgəməmişdir. Və hesab edirəm ki, bu gün bizim bu məqsədə çatmaq naminə hələ şansımız var. Bununla belə, Dağlıq Qarabağda  hmövcud  humanitar vəziyyət  bütün Cənubi Qafqaz regionunda və ondan kənarda sülhün perspektivlərinə xeyli xələl toxundura bilər.

Xanımlar və cənablar,

Bu gün sizə doğru və ya yalan hesab edə biləcəyiniz bəhanələrə görə deyil, dəyərlərə və faktlara əsaslanaraq özünüzü mühakimə etməyi təklif edərək ətraflı danışmaq istərdim.

Bu gün mən istərdim Sizə  təffərrüatla nəinki doğrultmalar əsası üzərində təklif  mühakimə edəsiniz, hansıları ki, həqiqət yaxud  saxta  hesab edərdiniz, əksinə, dəyərlər və faktlar  üzərində əsaslanmağınızı istərdim.

Ümumdünya İnsan hüquqları bəyannaməsi dünyada azadlığın, ədalətin və sülhün əsası olaraq bəşəriyyətin bütün üzvlərinin ayrılmaz ləyaqətinin, bərabər və ayrılmaz hüquqlarının tanınması ilə başlanır.

Harada yaşamasından asılı olmayaraq, bütün insanlar eyni hüquq və ləyaqətlərə malikdirlər və hətta müharibə zamanı belə onlara ən yüksək hörmət və qayğı ilə yanaşmalıdırlar.

Təəssüflər olsun ki, Dağlıq Qarabağ xalqı tam blokadada qalaraq belə rəftardan məhrumdur.

İndi icazə verin, mühasirədə olan Dağlıq Qarabağla bağlı reallıqları göstərən hadisələri, faktları və rəqəmləri təqdim edim.

9 noyabr 2020-ci il: Ermənistan, Rusiya və Azərbaycan liderləri tərəfindən imzalanmış üçtərəfli bəyanat, onun 6-cı bəndinə əsasən, “Dağlıq Qarabağ və Ermənistan arasında əlaqəni təmin edəcək…, Laçın dəhlizi (eni 5 km…) Rusiya Federasiyasının sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətində qalacaq.

12 dekabr 2022-ci il: Azərbaycan ekoloji narahatlıqların saxta  bəhanəsi ilə Laçın dəhlizini bağladı. O vaxtdan bəri məhdud daxili tədarükün tədricən istifadəsi kəskin ərzaq çatışmazlığına və mağazaların bağlanmasına səbəb oldu.

Blokadadan öncə istehlak edilən ərzaq məhsullarının təxminən 90%-i Ermənistandan gətirilirdi və bu gün Dağlıq Qarabağın əhalisi gündə 400 ton ilkin tələbat mallarını almır.

 Hazırda ərzaq, o cümlədən uşaq qidası, un, şəkər, o cümlədən dərman, yanacağın və s. ciddi qıtlıq var.

Üstəlik, yanacaq çatışmazlığı və Azərbaycan tərəfinin işçiləri hədəfə alması səbəbindən demək olar ki, bütün kənd təsərrüfatı işləridayandırılıb.

Nəticədə təmas xəttinə yaxın 10 min hektara yaxın torpaq sahəsi  becərilməmiş qalır.

20 dekabr 202-ci il: BMT Təhlükəsizlik Şurası bu məsələni ilk dəfə müzakirə etdi və şura üzvlərinin böyük əksəriyyəti Azərbaycanı blokadanı ləğv etməyə çağırdı.

2022-ci ilin dekabr ayından müntəzəm olaraq və 2023-cü ilin mart ayından etibarən Azərbaycan Dağlıq Qarabağa yeganə təbii qazın təchizatını tamamilə (ümumilikdə təxminən 180 gün) dayandırıb.

Qaz təchizinin dayandırılması artıq bir sıra neqativ humanitar nəticələrə gətirib çıxarıb, məsələn:

1. xəstəxanaların fəaliyyətinin dayandırılması, 2. məktəb və uşaq bağçalarında tədris proseslərinin pozulması, 3. həyati əhəmiyyət kəsb edən müəssisələrin və sosial xidmətlərin dayandırılması, 4. insanların evlərini qazla qızdırmaq imkansızlığı, 5. bir çox evlərdə isti suya əlçatmazlıq, (6) nəqliyyat vasitələri üçün yanacaq çatışmazlığı və s.

2023-cü il yanvarın 9-dan (210 gündən artıq) Azərbaycan Ermənistanla Dağlıq Qarabağ arasında yeganə yüksək gərginlikli xətt üzrə elektrik enerjisinin verilişini dayandırıb. Həmin vaxtdan bəri yalnız məhdud yerli elektrik resurslarına güvənən Dağlıq Qarabağ cəmi bir neçə saatlıq işığı vermək sonrasa  kəsmək məcburiyyətində qalıb.

22 fevral 2023-cü il: Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi irqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında Beynəlxalq Konvensiya (Ermənistan Azərbaycana qarşı) çərçivəsində təcili tədbir tətbiq etdi, ona görə Azərbaycan “İrqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarını ləğv etmək üçün bütün lazımi tədbirləri görməlidir. İnsanların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin Laçın dəhlizi ilə hər iki istiqamətdə fasiləsiz hərəkəti təmin etməlidir”.

202-cü il  23 aprel: Azərbaycan Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin qərarını və 9 noyabr 2020-ci il üçtərəfli bəyanatını pozaraq Laçın dəhlizində nəzarət-buraxılış məntəqəsi yerləşdirib.

2023-cü il 15 iyun : Azərbaycan Laçın Dəhlizini tamamilə bağlayaraq, Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi də daxil olmaqla Dağlıq Qarabağa istənilən, hətta humanitar girişi qadağan etməklə daha da irəli getdi.

202cü il  6 iyul:  Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi 22 fevral 2023-cü il tarixli qərarını bir daha təsdiq etdi.

2023-cü il 25 iyul:   Dağlıq Qarabağda 30 ildən artıq fəaliyyət göstərən yeganə beynəlxalq humanitar təşkilat olan BQXK elan edib. “İsrarlı səylərə baxmayaraq, BQXK hazırda Laçın dəhlizi və ya digər marşrutlar vasitəsilə mülki əhaliyə humanitar yardım çatdıra bilmir”.

26 iyul 2023: Ermənistan Respublikası Laçın dəhlizinin girişində qalan humanitar karvanı göndərib, çünki Azərbaycan tərəfi girişdən imtina edir.

2023-cü il avqustun 2:. BMT-nin Baş Katibi Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin qərarlarının yerinə yetirilməsinin zəruriliyi ilə bağlı əvvəlki bəyanatı xatırladaraq, Laçın Dəhlizi vasitəsilə azad gediş-gəliş üçün çağırışlarla bağlı dərin narahatlığını təkrarladı, “22 fevralda qəbul edilmiş 2023-cü il və 6 iyul 2023-cü il tarixdə insanların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin Laçın dəhlizi ilə hər iki istiqamətdə fasiləsiz hərəkəti ilə bağlı qərarlar bir daha təsdiqləndi.

Baş katib daha sonra yerlərdə humanitar vəziyyətin pisləşməsi ilə bağlı xüsusi narahatlığını ifadə edib və “ehtiyacı olan insanların humanitar yardıma çıxışını asanlaşdırmaq üçün təcili addımlar atmağa” çağrıldı.

2023-cü il avqustun 7-i:  BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ekspertlər Qrupu:  Qida hüququ üzrə xüsusi məruzəçi, Təhsil hüququ üzrə xüsusi məruzəçi, Yaşlıların bütün insan hüquqlarından istifadə etmələri üzrə müstəqil ekspert və Əlillərin hüquqları üzrə xüsusi məruzəçi Azərbaycanın davam edən blokadası ilə bağlı həyəcan təbili çalıb.

Laçın dəhlizinin və “əhalini ağır vəziyyətdə qoyan” və “sakinlərin, xüsusən də uşaqların, əlillərin, qocaların, hamilə qadınların və xəstələrin həyatını ciddi təhlükə altında qoyan” dəhşətli humanitar böhranla üç-üzə dayandırıb”.

Ümumiləşdirərək qeyd etməliyik ki, blokadaya görə Dağlıq Qarabağda iqtisadi fəallıq yoxdur. Maaşları ödəmək imkanı olmadığı üçün minlərlə insan işsiz qalıb.

Mağazalar boş olduğundan pulu olan insanlar da heç nə ala bilmir. Qadınlar, uşaqlar, qocalar çörək və ya meyvə-tərəvəz almaq üçün uzun-uzadı  növbələrdə dayanırlar. Bəzən boş dükan və apteklərə çatmaq üçün on kilometrlərlə yol getməli olurlar. Dağlıq Qarabağ hakimiyyəti müəyyən ərzaq məhsulları, o cümlədən düyü, sıyıq, şəkər və s. üçün ərzaq talonları verməyə məcbur olub. Ciddi aclıq riski yaranıb.

Daha bir neçə məlumat:

120 min – Dağlıq Qarabağda yaşayan və öz fundamental hüquqlarını həyata keçirmək imkanından məhrum olan insanların sayıdır.

20 000 – ictimai nəqliyyatın olmaması səbəbindən köçmək imkanı belə olmayan yaşlı insanların sayıdır.

30 000 – Dağlıq Qarabağda qidalanma və qida çatışmazlığından əziyyət çəkən uşaqların sayıdır.

270 – Dağlıq Qarabağa qayıda bilməyən və ailələrinə qovuşa bilməyən uşaqların sayıdır.

2000: Dağlıq Qarabağda yaşayan və hətta ən sadə səhiyyə xidmətlərinə çıxışı olmayan hamilə qadınların sayıdır.

9000 – lazımi tibbi yardımdan məhrum olan əlillərin sayıdır.

4700 və 8450 Əsas dərman vasitələri tükənən şəkərli diabet və qan dövranı xəstəlikləri olan insanların sayıdır.

Bütün bu hadisələr son 8 ayda DQ-da ölümlərin sayını iki dəfə artırıb. Bundan əlavə, dərmanların, dezinfeksiyaedicilərin və digər gigiyena vasitələrinin çatışmazlığı epidemiya riski yaradır.

710 – BQXK-nın müşayiət etdiyi xəstələrin və onları müşayiət edən şəxslərin bütün blokada müddətində sağlamlıq vəziyyətini sübut etmək və evakuasiya “icazəsi” almaq üçün alçaldıcı prosedura məruz qalanların ümumi sayıdır.

1: konkret adı olan Vaqif Xaçatryan, BQXK-nın müşayiəti ilə əməliyyat olunmaq üçün Ermənistana aparılmaq üçün keçid məntəqəsi yaxınlığında qaçırılıb. O, beynəlxalq humanitar mühafizə altında olarkən qaçırılıb. Bu, Azərbaycanın BQXK-nın işinə qəsdən əngəl törətdiyi yeganə hadisə deyil.

1: adı aydın olan başqa bir şəxs: dünən vəfat edən Karo Hovhannisyan. Yarılmanın rəyinə görə, o, aclıq və uzun sürən qidalanmadan dünyasını dəyişib.

3 yaşlı Levon və 6 yaşlı  Gita : Onlar Mrdakertdə   dünyalarını dəyişmişlər. Anaları uşaqları tək qoyaraq onlara yemək tapmaq ümidi ilə ən yaxın şəhərə Martakertdə  piyada  getməli olub.

Xanımlar və cənablar,

Əvvəlki aylarda sizlərdən bir çoxlarınız Laçın dəhlizinin açılması problemini həll etməyə çalışmısınız. Lakin bütün müraciətlərə baxmayaraq, 2020-ci il 9 noyabr tarixli üçtərəfli bəyannaməyə, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin hüquqi qüvvəyə malik qərarları ilə üzərinə götürdüyü öhdəliklərə baxmayaraq,  vəziyyət yaxşılaşmayıb.

 Əksinə, Azərbaycan Dağlıq Qarabağın tam mühasirəyə alınmasına qədər tədricən, lakin ardıcıl olaraq blokadanı daha da gücləndirib. Ermənistan ABŞ, AB və Rusiyanın ayrıca yardım və vasitəçiliyi ilə Azərbaycanla aparılan bütün danışıqlarda Laçın dəhlizinin bağlanması ilə əlaqədar humanitar böhranın dərinləşməsindən narahatlığını ifadə edib. Və yenə də boş yerə.

Azərbaycanın bütün bu müddət ərzində göstərdiyi fəaliyyət hər cür səciyyələndirilə bilər, lakin vicdanla deyil. Təhlükəsizlik Şurasının bu məsələ ilə bağlı ilk müzakirəsi zamanı Azərbaycan öz hərəkətlərinə görə heç bir məsuliyyət daşımadığını  və hətta Laçın dəhlizinə nəzarət etmədiyini bildirdi.

Son səkkiz ayda Azərbaycan öz əməllərinə haqq qazandırmaq üçün bir sıra bəhanələr irəli sürüb. Əvvəlcə ətraf mühitin mühafizəsi ilə məşğul olan qondarma ekoloji fəallar, sonra Laçın dəhlizindən silah daşınması ilə bağlı əsassız ittihamlar, sonradan hərbi təxribatlar və s.

Laçın dəhlizi Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında əlaqə kimi razılaşdırılıb və onun alternativi yoxdur. Laçın dəhlizi açılmalı və digər mümkün kommunikasiyalara gəlincə, o, Bakı-Stepanakert dialoqu beynəlxalq mexanizmi çərçivəsində həll edilməlidir.

Beləliklə, mən bu gün humanitar xarakterli problemlərin həllində sizdən dəstək istəmək üçün buradayam və bu Şuradan ehtimalımız var.

Beynəlxalq humanitar hüquqla qadağan edilmiş müharibə üsulu kimi mülki əhaliyə qarşı aclıqdan istifadəni pisləmək;

humanitar yardımdan qanunsuz imtinanı və Dağlıq Qarabağın mülki əhalisinin həyati əhəmiyyətli tələbatlarından məhrum edilməsini, o cümlədən yardımın çatdırılmasına qəsdən mane olmağı və münaqişə nəticəsində yaranan ərzaq təhlükəsizliyinə cavab verməyi pisləyir,

mülki şəxslərin, xüsusilə qadınların və uşaqların, habelə mühüm mülki infrastrukturun müdafiəsi daxil olmaqla, beynəlxalq humanitar hüquq üzrə öhdəliklərə tam əməl olunmasını tələb edir,

əvvəllər razılaşdırılmış razılaşmalara uyğun olaraq insanların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin Laçın dəhlizi ilə hərəkət azadlığının və təhlükəsizliyinin dərhal bərpa edilməsinə çağırış,

Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi ilə tam əməkdaşlığı və humanitar yardımın təhlükəsiz və maneəsiz çatdırılmasını təmin etmək,

Dağlıq Qarabağa müstəqil qurumlararası ehtiyacların qiymətləndirilməsi missiyası göndərin və zərər çəkmiş əhaliyə humanitar yardım göstərin.

Mənfi nəticələr Dağlıq Qarabağ xalqının etnik təmizlənməsinə gətirib çıxarmazdan əvvəl bu humanitar məsələlər açıq şəkildə beynəlxalq ictimaiyyətin qəti müdaxiləsi ilə həll edilməlidir.

Dağlıq Qarabağın seçilmiş nümayəndələrinin fikrincə, “bu, aşkar soyqırım niyyətinə görə qəsdən törədilmiş cinayətdir.

Azərbaycan hakimiyyəti məqsədyönlü şəkildə  Laçın dəhlizinin blokadaya alınmasının bütün əhalinin tədricən məhvinə səbəb olacağını, qəstlə,  bilərəkdən təhrik edib. Dağlıq Qarabağın, lakin onlar belə bir fəaliyyət kursunu davam etdirməyi seçdilər.Lakin əməliyyatların oxşar gedişatını üstün tutmuşlar.

Eyni zamanda Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin keçmiş prokuroru Luis Moreno Okamponun məruzəsində Dağlıq Qarabağda baş verənlərin artıq soyqırım olduğu bildirilir.

Okamponun fikrincə, “Azərbaycan təhlükəsizlik qüvvələrinin Laçın dəhlizinin hər hansı ərzaq, tibbi ləvazimat və digər əsas tələbat mallarına çıxışını əngəlləyən blokadası Soyqırım Konvensiyasının II maddəsinin “c” bəndinə əsasən soyqırım kimi qiymətləndirilməlidir, “qəsdən pis yaratmaq yaşamaq üçün şərait fiziki məhvə bərabərdir”.

Aclıq soyqırımın görünməz silahıdır. Dərhal kəskin dəyişikliklər olmasa, bu erməni qrupu bir neçə həftəyə məhv ediləcək”.

Hörmətli Təhlükəsizlik Şurası, belə bir fəlakətin qarşısını almaq Birləşmiş Millətlər Təşkilatının və bu Şuranın əsas vəzifəsidir. Mən, həqiqətən də, inanıram ki, bu əlamətdar quruluş, geosiyasi fərqliliklərə baxmayaraq, gec olanda soyqırımı anım strukturu deyil, soyqırımın qarşısının alınması strukturu kimi çıxış edə bilər.

Sonda çıxışımın ən əvvəlinə qayıtmaq istərdim. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ən mühüm prinsiplərindən biri heç kimi geridə qoymamaqdır və 4 yaşlı Edvin, 6 yaşlı Anastasiya, 7 yaşlı Mariya, 5 yaşlı Davit, 5 yaşlı Tatev, 8 yaşlı Samvel və bir çox başqaları hələ də onların diqqətdən kənarda qalmayacağına ümid edirlər.

 Təşəkkür edirəm”.

Daha çox göstər
Back to top button