BaşlıcaSiyasət

Çoxqütblü dünya nizamı uğrunda rəqabət: BRIKS-in genişlənməsindən sonra Aİ öz genişlənmə tarixlərini qeyd edir

Avqustun 24-də BRİKS təşkilatına 6 ölkənin – Argentina, İran, BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı, Efiopiya və Misirin qoşulduğu məlum olub. Ekspertlər qeyd edirlər ki, genişləndirilmiş BRİKS tezliklə üzv ölkələrin sayına görə Böyük Yeddilikdən daha böyük olacaq və dollardan asılılığı azaltmaq üçün ümumi hesablaşma valyutasını qəbul edəcək.

Maraqlıdır ki, bu hadisələrin fonunda Şarl Mişel bu gün Aİ-nin 2030-cu ilə qədər genişlənəcəyini açıqlayacaq. Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin beynəlxalq strateji konfransın açılışında səsləndiriləcək nitqinin layihəsini Britaniyanın “Financial Times” qəzeti qismən açıqlayıb.

BRİKS iqtisadi birliyi bir neçə ildir ki, diqqət mərkəzindədir. Qərbin neftin qiymətinin formalaşması və digər məsələlərə məcbur etməsi bir çox sürətlə inkişaf edən ölkələri bu yeni qlobal iqtisadi inteqrasiyaya baxmağa məcbur etdi. 20-dən çox ölkə BRIKS-ə üzv olmaq üçün müraciət edib. İndiyədək yalnız 6 müraciət təmin edilib.

Şərqşünas, Hindistanın “Yousanas” analitik mərkəzinin (Hindistan) tədqiqatçısı və Pekin Beynəlxalq Araşdırmalar Universitetinin (Çin) üzvü Ararat Kostanyan “Radiolur” qəzetinə müsahibəsində aylar əvvəl BRİKS-in genişlənəcəyini proqnozlaşdırmışdı.

“Əlbəttə, BRİKS-in genişlənə bilməyəcəyi ilə bağlı yanlış fikir var idi. ABŞ tərəfindən mediada çox tez-tez müşahidə olunurdu, lakin bu yeni üzvlüklər çox vacibdir”.

Yanvarın 1-dən İran, Argentina, BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı, Efiopiya və Misirin tamhüquqlu üzvlüyü BRİKS-i əhali və təbii sərvətlər baxımından Böyük Yeddilikdən bir neçə dəfə böyük edəcək. Yeni üzvlərlə BRİKS-in ÜDM-i alıcılıq qabiliyyəti pariteti baxımından dünya ÜDM-nin 37 faizini təşkil edəcək. Dünya əhalisinin 46 faizi bu təşkilatın ölkələrində yaşayacaq. Bəzi hesablamalara görə, yanvarın 1-dən dünya neft ehtiyatlarının 44,35 faizi BRİKS-in payına düşəcək. Ümumi əhalinin sayı 3,6 milyard nəfər olacaq.

Ararat Kostanyanın fikrincə, BRİKS-ə təkcə iqtisadi birləşmə kontekstində deyil, həm də yeni dünya düzəninin yaradılması cəhdi kontekstində baxmaq lazımdır.

“Yəni regionalizm elementi gəlir ki, bunun əsaslarından biri təkcə iqtisadiyyat və iqtisadi münasibətlər deyil, həm də milli ideologiyaların rolu və əhəmiyyətidir. Bu, yaxın gələcəkdə daha qabarıq şəkildə özünü göstərəcək. Bu, qarşıdurma deyil, qarşılıqlı anlaşma əsasında olacaq.

Başqa sözlə, hibrid müharibələri, təsir zonalarının bölüşdürülməsini istisna edəcək bir şey”.

BRİKS sammitində BMT-nin baş katibi Antonio Quterreş də iştirak edib. Çoxqütblü dünyanın yaradılması prosesinə müsbət münasibət bəsləyir.

Maraqlıdır ki, bu fonda Aİ genişlənmənin konkret tarixləri barədə danışmağa başlayıb. Avropa İttifaqı 2030-cu ilə qədər yeni üzvləri qəbul etməyə hazır olmalıdır, bu barədə Avropa Şurasının prezidenti Şarl Mişel bu gün beynəlxalq strateji konfransın açılışındakı çıxışında bəyan edəcək.

Ararat Kostanyan hesab edir ki, BRİKS-in genişlənməsindən sonra Qərbdə təbii olaraq müəyyən dəqiqləşdirmələrin aparılması zərurəti yaranıb. Liberal dünyanın geridə qalması ilə bağlı tənqidlər Qərbin özündən gəlirdi.

“Yəni orada problemin olduğu aydındır. Üçüncü dünya ölkələrinin əhəmiyyətini vurğulamaqla Qərb hiss edir ki, uğursuzluğa düçar olur. Onlar demokratik dəyərləri təkmilləşdirməyin yollarını tapmalıdırlar”.

Daha çox göstər
Back to top button