BaşlıcaSiyasət

Fələstin-İsrail gərginliyi Azərbaycan üçün “bulanlıq sudur”

Bazar günü yeni vüsət alan Fələstin-İsrail gərginliyi Cənubi Qafqaza necə təsir edə bilər? Bir çox insanlar birbaşa təsir imkanlarını görürlər, mütəxəssislər öz təcrübələrinə əsaslanaraq bunun üçün aydın ilkin şərtləri göstərirlər.

Azərbaycan artıq bölgəmizdə Fələstin-İsrail münaqişələrinin genişlənməsində yeni, güclü inkişaflar gözləyərək “bulanıq suda balıq tutmağa” və yeni çoxtərəfli görüşlərdən yayınmağa çalışacaqmı?

Analitiklərin fikrincə, bu senari belə baş tutmayacaq. Tarix elmləri namizədi, beynəlxalq alim Sergey Melkonyanın təhlilinə görə, bunun üçün ilkin şərtlər lazımdır.

“Əgər eskalasiya səviyyəsi artmasa, məsələn, eyni nöqtədə qalarsa, müharibəyə yeni ifaçılar qoşulmazsa, yeni cəbhə açmaq çətin olacaq. Bəli, ehtimal var ki, bir cəbhə açıla bilər.

Amma hələ o qədər də yüksək deyil.Azərbaycan onun üçün açılan bu imkanlar “pəncərəsindən” istifadə edə bilər.

İndi Ukraynadan başqa beynəlxalq ictimaiyyətin də diqqəti orada qütbləşəcək.Ekskalasiya davam edərsə, İran öz resurslarını qismən həmin istiqamətə yönəldir və bəli, bu, Azərbaycan üçün çox risklidir, lakin o, hücuma keçməyə və heç olmasa “anklavları” güc yolu ilə tutmağa çalışacaqdır”.

Həmas-İsrail və ya Fələstin-İsrail müharibəsi daha genişmiqyaslı regional müharibəyə çevrilərsə, regionumuza təsir göstərə bilər ki, regional məsələlər üzrə ekspert, ərəb eksperti Armen Petrosyanın hazırda bu tendensiyaları görmür.

Hələlik söhbət tərəflər üçün dövri olan yerli hərbi əməliyyatlardan gedir. Sonuncu qarşıdurma bu ilin may ayında, ondan əvvəl isə 2018-19-cu illərdə baş verib.

Əgər əvvəllər toqquşmalar günlərlə və ya həftələrlə davam edirdisə, bu dəfə Petrosyanın fikrincə, daha uzun sürə bilər.

“Aydındır ki, hazırda aksiyalar lokal xarakter daşıyır və genişlənmə ehtimalı yoxdur. Həm o genişlənmə, həm də həmin senari uzun müddət tələb edir.

Amma hazırda buna imkan yoxdur. Biz bunu indiki vaxtda görürük. Hazırda Azərbaycan-Ermənistan nizamlanması prosesi istiqamətində kifayət qədər fəal iştirak var və hazırda bu cür əsaslandırmalar, yumşaq desək, əsas beynəlxalq vasitəçilər arasında ciddi olmayacaq”.

Beynəlxalq ekspert Sergey Melkonyanın fikrincə, İsraillə Fələstin arasındakı münaqişənin nəticələri bizim üçün göz qabağındadır.

“Sülh müqaviləsi bütün kontekstlərdə aktual deyil. Bu, çox sadə bir nümunə idi: İsrail Qəzzanın ətrafında müxtəlif “toxunmalarla” böyük və texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş divar tikdi.

 Fələstinlilər divarı sökdülər və göstərdilər ki, əslində heç bir sərhəd yoxdur. Bu dünyada razılaşma olsa da, olmasa da bütün sərhədlər yenidən nəzərdən keçirilə bilər. Ona görə də hansı müqavilədən söhbət gedir?”

Ekspertin fikrincə, Fələstin-İsrail münaqişəsinin yeni mərhələsinin gərginliyi çox uzun müddət davam edə bilər. Xatırladaq ki, İsrailin Fələstinə qarşı sonuncu quru əməliyyatları 2014-cü ildə bir aydan çox davam edib.

İndi İsrail quru əməliyyatlarından deyil, konkret müharibədən danışır və qarşısına daha böyük məqsədlər qoyur. Armen Petrosyanın fikrincə, bu, regionumuzda hadisələrin inkişafını proqnozlaşdırmaq üçün kifayət qədər əsas deyil.

“Hazırda görünən odur ki, bunun ehtimalı çox aşağıdır. Çünki ən azı son illər İranın hərbi əməliyyatlarda birbaşa iştirak etmək baxımından çox ehtiyatlı siyasəti müşahidə olunur.

İsrail üçün də vəziyyət asan deyil. Ciddi problemlər var. Yalnız bir fələstinli qrupla qarşıdurma nəticəsində İsrailin bilavasitə yaxınlığında digər iranpərəst strukturlar var, məsələn, Livan “Hizbullahı”nın mövcudluğu, bir çox İranyönlü qrupların yerləşməsi faktı var.

Bu vəziyyətdə, təbii ki, İsrailin regional müharibəyə başlayacağını proqnozlaşdırmaq kifayət qədər çətindir”.

Münaqişəni genişləndirməmək üçün beynəlxalq səylərə ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenin ABŞ-ın İranın İsrailin Cənubuna hücumun iştirakçısı olduğuna dair heç bir sübuta malik olmadığı barədə bəyanatı sübut edir. Lakin problemin daha dərin qatları var”.

Bununla bağlı  Sergey Melkonyan deyir.

“Amerika kəşfiyyatının məlumatına görə, İran birbaşa iştirak etməyib, lakin hər kəsə aydın idi ki, dolayı yolla İran qismən iştirak edib, ən azı HƏMAS ilə deyil, İslami Cihadla əməkdaşlıqda”.

Türkiyə HƏMAS-a hərbi sahədə də yardım edib. Bəs ABŞ indi nə edir? İsrailin çağırışına cavab olaraq, İsrailin həm Şimal, həm də Cənub cəbhələrində döyüşlər aparmaması üçün Hizbullah, İran və digər  ifaçıların mümkün işğalını dayandırmaq üçün həmin ərazidə qüvvələr artırılır.

Analitikin fikrincə, başqa məsələdir ki, bütün bunlar İsrail üçün əsas ola bilər və gələcəkdə nüvə obyektlərinə qarşı məqsədyönlü əməliyyatlar aparmaq üçün İrana qarşı istifadə oluna bilər.

Sergey Melkonyan əmindir ki, daha qlobal mənada HƏMAS-ın fəaliyyətinin əsas məqsədi Fələstin ərazilərini İsrailin nəzarətinə qaytarmaq deyil, Fələstin-İsrail münaqişəsini regional gündəmə qaytarmaqdır, çünki son vaxtlar Yaxın Şərqdəki bütün proseslər tərəfi təkcə bir dövlət deyil, “ərəb dünyası” adlanan ən kəskin münaqişələrdən birinə məhəl qoymadan baş verir.

Daha çox göstər
Back to top button