BaşlıcaSiyasət

Analitiklər: “Beynəlxalq arenada Artsax məsələsi hələ bitməyib”

Ermənistana köçdükdən sonra Artsax Respublikasının dövlət orqanları öz funksiyalarını de-fakto davam etdirmirlər, de-yure fəaliyyətlərini davam etdirirlər.

Bu günlərdə Artsax Respublikasının sonuncu prezidenti Samvel Şahramanyanın Artsaxın Ermənistandakı nümayəndəliyində hökumət və qanunverici orqanın nümayəndələrinin iştirak etdiyi geniş məsləhətləşmələr keçirdiyi barədə məlumat yayılıb.

Həmin məsləhətləşmə zamanı Samvel Şahramanyan konkret siyasi şərhlər vermədi, bu barədə Artsaxın informasiya qərargahı bəzi KİV-lərin yaydığı məlumatları təkzib edib.

O vaxta qədər hüquq ekspertləri vəziyyəti təhlil etməyə davam edirlər. Yeni reallıqlarda Qarabağın  səhifəsini bağlamamaq üçün hansı addımları atmaq və hansı məqsədləri güdmək olar?

Hüquq ekspertləri iddia edirlər ki, erməni tərəfinin hələ görəcəyi işlər var.

Artsaxdan Ermənistana köçdükdən sonra Artsax parlamentinin üzvləri hələ də toplaşmayıb və növbəti addımlarını və mümkün hərəkətlərini anlamağa çalışıblar.

Formal olaraq Artsax parlamenti fəaliyyət göstərir və buraxılmayıb. Konstitusiya da qüvvədədir və referendumla dəyişdirilə bilər.

 Belə çıxır ki, biz Artsax dövlətinin tərkib hissələrindən yalnız ərazi itirmişik və bu halda konstitusiya eksperti Vardan Ayvazyanın fikrincə, Artsaxın dövlət strukturlarının “sürgün” statusuyla işləməsi düzgün olardı.

“Dünyada heç bir presedent yoxdur və ümumiyyətlə, məntiqlə, dövlətin, hətta dövlət başçısı tərəfindən də özünü ləğv etmək institutu yoxdur.

Bu, nə qədər dövlət əleyhinə və konstitusiyaya ziddirsə, bir o qədər ona etiraz etmək və onu etibarsız saymaq asan olur.  

Artsax parlamentinin  deputatlarının 1/5-lə Artsax Ali Məhkəməsinə “Artsax Prezidentinin fərmanını etibarsız, konstitusiyaya zidd və etibarsız elan edən bəyanatla müraciət etmişlər.

Əgər bizdə Artsax Respublikası Ali Məhkəməsinin hökmü varsa bu konstitusiyaya zidd aktı dayandıracağıq”.

Konstitusiya eksperti iddia edir ki, Artsax Respublikasının növbəti addımları Azərbaycanın soyqırım siyasətini pisləmək olmalıdır və Roma Cinayət Məhkəməsinə müraciət məsələsinə də baxılmalıdır.

O, deyir ki, bizdə məhkəmə qərarının olması vacib deyil, vacib olan prosesdir və Artsaxın yurisdiksiyasına etiraz etmək üçün hüquqi əsasdır.

 Əminəm ki, bu addımla biz Azərbaycanın beynəlxalq məhkəmələrə verməyi planlaşdırdığı son dərəcə tələbkar iddianın qarşısını alacağıq.

Politoloq Suren Petrosyan təklifi konkret nəticələrin əldə olunması baxımından real hesab edir. Bu baxımdan birinci vəzifə Artsax Respublikasının konstitusiya quruluşunu bərpa etməkdir.

“Yadınızdadır ki, Artsax və Azərbaycan hakimiyyətləri Yevlaxda görüşdülər, o zaman həddindən artıq təzyiq altında bəzi sənədlər də imzalandı, beynəlxalq hüquqa görə, onlar ləğv edilə bilər, xüsusən də 51-ci və 52-ci Vyana Konvensiyalarına ziddir.

Bu beynəlxalq ölçülər çərçivəsindədir və daxili məntiq çərçivəsində bu proses tamamilə konstitusiyaya ziddir.Yəni biz Artsax səhifəsini bağlamırıq və Artsax məsələsini müzakirə etməyə davam edirik.

Bu da müəyyən mənada Artsaxın subyektivliyini bərpa edir, bunun sayəsində Ermənistan Respublikasından olan Artsax hökuməti beynəlxalq ictimaiyyətlə qarşılıqlı əlaqədə ola və bu gündəliyi daim təbliğ edə bilər.

1.“Yadınızdadır ki, Artsax və Azərbaycan hakimiyyətləri Evlaxda görüşmüşdülər, o zaman həddindən artıq təzyiq altında bəzi sənədlər də imzalanmışdı, beynəlxalq hüquqa görə, onlar ləğv edilə bilər, xüsusən  bular 51-ci və 52-ci Vyana konvesiyalarında ziddiyyət təşkil edir. Beynəlxalq ölçü çərçivəsində  və daxili məntiq çərçivəsində bu proses tamamilə konstitusiyaya ziddir.

Yəni biz Artsax səhifəsini bağlamırıq və Artsax məsələsini mübahisə etməyə davam edirik.Bu da subyektivliyi bərpa edir.

Müəyyən mənada Artsax hökuməti beynəlxalq ictimaiyyətlə əlaqə saxlaya bilər və bu gündəmi davamlı olaraq irəli sürə bilər”.

Bu mərhələdə Artsax deputatlarının nə edəcəyi barədə dəqiq təsəvvürləri yoxdur. Onların əksəriyyəti müsahibədən imtina edir.

Artsax Parlamentinin “Ədalət” fraksiyasının üzvü Metakse Hakobyan deyir ki, onlar sessiya çağırmağa cəhd etməyiblər, lakin lazımi addımlar üçün onların qısa müddətlərinin olduğunu anlamışlar.

“Hər halda parlament  buraxılmayıb. Parlament yalnız konsitusiyayla  özünü buraxa bilər ki, bu baş verməyib. Bu varımızdır.

Bu, faktdır, bunu kimsə biri dana bilməz. Sadəcə gedirik, gəlirik, görüşürük, amma konkret  qeyd olunan görüşümüz olmayıb, parlament sədri, bilirsiniz ki, girov statusundadır baxmayaraq ki,  parlament sədrinin  müavininin vəzifəni icra etmək səlahiyyəti var.

Politoloq Lilit Dallakyanın qənaətincə , xüsusilə indiki mərhələdə məsələnin beynəlxalq məhkəmələrdə qaldırılması müəyyən nəticə verə bilər. O, xatırladır ki, Ermənistan indi Beynəlxalq Məhkəməyə müraciət edib.

Orada süzgəc siyasəti var idi, Əliyev bizə sübutlar təqdim etdi, bağışlayın, təbii ki, bir neçə gün əvvəl orada soyqırım törətdiyinə dair yeni sübutlar gətirdi.

Bu barədə Fransa Xarici işlər nazirliyi məlumat yayıb və dinləmələr ABŞ-da keçirilib. Bunlar təkcə rayon səviyyəsində dinləmələr deyil. Bu, beynəlxalq hüquqda ciddi presedentdir. Bu baş verməsə də, nəticə verməsə belə, amma cəhd etmək olar elə deyilmi?”

“Bəli, Ermənistan Azərbaycanın, o cümlədən Artsax da daxil olunmaqla  ərazi bütövlüyünü tanıdı. Artsax özünü ləğv etdi, bizim danışdığımız mənada Artsax artıq mövcud deyil.

İndi insanların beyninə girmək üçün bunun neçə dəfə baş verməsi lazımdır. İndi bu neçə dəfə olmalıdır ki, insanların beyninə  həkk olunsun ki, bu reallıqdır nəyin ki, içərisində biz yaşayırıq.

Siyasi meydanımızı mövcud olmayan senariləri ictimaiyyətə “satmaq” fürsətini əldən verməyəcəyi  birmənalıdır.

Analitiklər bununla belə razılaşırlar ki, beynəlxalq müstəvidə Artsax məsələsi hələ bitməyib, bu, həm də güc mərkəzlərinin öz maraqları baxımından gündəmdədir.

Daha çox göstər
Back to top button