BaşlıcaMədəniyyət

Abidə saatı:   “Azərbaycan Şuşinin “Meğretsost” küçəsini zibilxanaya çevirib. “Astvatsatsin” kilsəsinin tarixi təbəqələri” (Fotolar)

Artsaxın mədəniyyət irsinin monitorinqini aparan monumentwatch.org saytı yazır:

“Qafqaz irsinə nəzarət”  (Caucasus Heritage Watch)    təşəbbüsü ilə yayımlanan peyk fotoşəkillərinə əsasən,  okupasiyalaşmış Şuşi şəhərində aparılan tikinti işləri nəticəsində Şuşi şəhərinin “Meqretsots Surb  Astvatsatsin” kilsəsi zədələnib.

2023-cü il noyabrın 3-də peykdən çəkilmiş görüntüyə əsasən, Azərbaycan tərəfi 2017-ci ildə aparılan qazıntılar nəticəsində aşkar edilmiş kilsənin bünövrəsinə və  ətrafına ətrafdakı bütün tikinti zibilləri ağır texnika ilə doldurulub.

“Qafqaz irsiniə nəzarət” (Caucasus Heritage Watch)  təşəbbüsü ilə yayımlanan peyk fotoşəkillərindən işğal altında olan Şuşi şəhərində aparılan tikinti işləri nəticəsində Şuşi şəhərində aparılan  inşaat işləri nəticəsində  “Meqretsots” kilsəsi  zədələnib.

Astvatsatsin kilsəsinin qalıqları (şək. 1). )

2023-cü il   noyabrın 3-də  çəkilmiş peyk fotosuna görə, Azərbaycan tərəfi 2017-ci ilin qazıntılarınəticəsində  açılan kilsənin bünövrə və həcmlərinə ətraf ərazilərin bütün tikinti tullantılarını ağır texnika ilə doldurub.

Hələ 2021-ci ilə qədər peyk fotoşəkilləri yalnız ərazinin səliqəsiz və otlu olduğunu sənədləşdirdi.

“Meghretsot Surb Astvatsatsin” kilsəsi 1838-ci ildə Mahtesi Hakumyansın vəsaiti hesabına tikilib.

1960-cı illərdə kilsənin əksər əhatəsi Azərbaycan hakimiyyəti tərəfindən sökülüb, yay açıq səma altında kinoteatrına çevrilib.

Qeyd edək ki, 1960-cı illərdən başlayaraq Azərbaycan hakimiyyəti Şuşi şəhərinin mədəniyyət irsini aktiv şəkildə müsadirə etməyə, şəhərin mədəniyyət simasını süni şəkildə dəyişdirərək, onu Azərbaycan mədəniyyət mərkəzinə çevirməyə başladı.

 Bu siyasət nəticəsində Şuşi şəhərinin erməni məhəlləsinə və onun abidələrinə xeyli ziyan dəyib. Xüsusilə, Şuşi şəhərində olan  “Amenaprkiç Ğazançetsots” məbədi qəzalı vəziyyətə salınmışdır.

“Kanaç Jam” kilsəsi isə  mədən susyu içmək zalına çevrilib.

“Kusanats” monastırı və “Aquletsots Amenaprkiç” kilsələri tamamilə sökülərək darmadağın edilib.

Həmin illərdə şəhərin erməni qəbiristanlığı Azərbaycan hakimiyyəti tərəfindən dağıdılıb. “Meqretsots” olayına gəlincə  kilsəsinə gəlincə, Azərbaycan hakimiyyəti kilsənin divarlarının çoxunu partlayışlarla dağıdıb və bir metrdən yüksək olan qorunmuş bünövrə divarları asfaltın altında qalıb (Мкртчян 1980, 155-161, Петросян 2010, 137-148).

2017-ci ildə “Meqretsots” kilsəsinin ərazisində qazıntılar Artsax Respublikasının “Tarixi Ətraf Mühitin Mühafizəsi üzrə Dövlət Xidməti” arxeoloji ekspedisiyası (ekspedisiyanın rəhbəri Dr. Yeranyan N., memar Titanyan M.) tərəfindən aparılmışdır.

Qazıntılara qədər ərazi tamamilə asfaltla döşənmişdi, yalnız qurbangah və iki sərdabə görünürdü. Qazıntılar nəticəsində asfalt qatı götürülüb və kilsənin bünövrəsi üzə çıxıb.

2017-ci ildə Meqretsots kilsəsi ərazisində Artsax Respublikasının “Tarixi Ətraf Mühitin Mühafizəsi üzrə Dövlət Xidməti” arxeoloji ekspedisiyası (ekspedisiyanın rəhbəri doktor Yeranyan N., memar Titanyan M.) tərəfindən qazıntı işləri aparmışdır. Qazıntılara qədər ərazi tamamilə asfaltlanıb, yalnız qurbangah və iki  zirzəmi görünürdü. Qazıntı nəticəsində asfalt qatı götürülüb və kilsənin bünövrəsi üzə çıxıb.

Azərbaycan hakimiyyəti 2020-ci ilin noyabrında şəhəri işğal etdikdən sonra 1960-cı illərdən başlayan Şuşinin tarixi və mədəniyyət  irsinin dağıdılması və mənimsənilməsi siyasətini fəal şəkildə davam etdirir.

Beynəlxalq Haaqa Məhkəməsinin 2021-ci il dekabrın 7-də qəbul etdiyi qərara əsasən, erməni kilsələrinin dağıdılması ilə bağlı çağırışlara qadağan qoyulub.

Onu da əlavə edək ki, hər bir xalqın mədəniyyət dəyərlərinə vurulan zərər bütün bəşəriyyətin mədəniyyət irsinə zərbədir, çünki hər bir xalqın qlobal mədəni müxtəlifliyə öz töhfəsi var.

Silahlı münaqişə zamanı mədəni sərvətlərin mühafizəsi haqqında 1954-cü il Haaqa Konvensiyasının 4-cü maddəsinə əsasən mədəni irsə qarşı hər hansı vandalizm, oğurluq, soyğunçuluq, mənimsəmə, düşmənçilik və repressiya hərəkətləri qadağandır.

1954-cü il tarixli birinci Haaqa protokoluna görə, işğal olunmuş ərazilərdə mədəni və mənəvi dəyərlərin məhv edilməsi qadağandır.

Silahlı münaqişələr zamanı mədəni sərvətlərin mühafizəsi haqqında 1954-cü il Haaqa Konvensiyasının 4-cü maddəsinə əsasən mədəni irsə qarşı hər cür vandalizm, oğurluq, talan, mənimsəmə, düşmənçilik və repressiya hərəkətləri qadağandır. 1954-cü il tarixli ilk Haaqa protokoluna əsasən, işğal olunmuş ərazilərdə mədəni və mənəvi dəyərlərin məhv edilməsi qadağandır.

Mədəni irsin qəsdən məhv edilməsinə dair bu cür siyasətlər 2003-cü il YUNESKO-nun Mədəni irsin qəsdən məhv edilməsi haqqında Bəyannaməsində də pislənir.

Daha çox göstər
Back to top button