BaşlıcaSiyasətTəhlil

Azərbaycanda casusluq vəsvəsəsi: Bakı ABŞ və Aİ-dən niyə inciyir?

Azərbaycanda müstəqil jurnalistlərə təzyiqlər artır. Hökumətyönlü mediada anti-Qərb ritorikası ilə ABŞ-ın dəstəklədiyi fondların, xüsusən də USAİD-in fəaliyyətinə qarşı “fəaliyyətə” çağıran nəşrlərin sayı artır.

Ölkədə nə baş verir?

“Deutsche Welle”nin xatırlatdığı kimi, noyabrın 20-21-də Bakıda antikorrupsiya araşdırmaları üzrə ixtisaslaşmış “AbzasMedia”nın redaksiyasında axtarışlar aparılıb. Polis ofisdə 40 min avro tapıldığını iddia edir. Bundan sonra “AbzasMedia”nın üç əməkdaşı: direktor Ülvi Həsənli, baş redaktor Sevinc Vaqifqızı və onlarla əməkdaşlıq edən vətəndaş fəalı Məhəmməd Kekalov həbs edilib. Hər üç şəxs qabaqcadan razılıq əsasında bir qrup şəxs tərəfindən qaçaqmalçılıqda ittiham olunub. Hazırda hər üçü istintaq təcridxanasındadır.

Bir neçə gün sonra, noyabrın 27-də “Kanal 13” internet televiziyasının rəhbəri Əziz Orucov həbs edilib. Bu dəfə həbs qanunsuz tikinti ittihamı ilə əsaslandırılıb. Orucov da həbsdə saxlanılıb, baxmayaraq ki, onun təqsirləndirildiyi maddə belə bir həbs-qətimkan tədbirini nəzərdə tutmur.

Bir çox azərbaycanlı və xarici jurnalistlər, yerli hüquq müdafiəçiləri və beynəlxalq təşkilatlar bu həbslərin qanunsuz və siyasi motivli olması ilə razılaşır və Amnesty İnternational həbs olunanların azadlığa buraxılmasına çağırıb.

“AbzasMedia” əməkdaşlarının həbsindən az sonra Azərbaycan “Report” agentliyi iki məqalə dərc edib və yazır ki, Qərb dövlətləri, xüsusən də ABŞ “Azərbaycanda geniş agentlər şəbəkəsi yaradıb” və USAİD kimi təşkilatların köməyi ilə “Agentliyə dəstək verirlər”. Bu agentlik şəbəkəsinin təmsilçiləri kimi “AbzasMedia”dan başqa bir neçə müstəqil media və ictimai təşkilatın adı çəkilib.

Noyabrın 27-də Bakıda mehmanxanada ABŞ-ın Azərbaycandakı səfirliyinin təşkilatçılığı ilə Amerika universitetinin məzunlarının görüşü baş tutmalı idi. Tədbirdən iki gün əvvəl “Qafqazinfo” xəbər verir ki, bu, ABŞ-da təhsil alarkən işə götürülən “kəşfiyyat şəbəkəsi işçilərinin görüşü”dür. Nəşr bu məlumatın haradan gəldiyini yazmayıb. Nəticədə səfirlik bu illik tədbiri təxirə salaraq, ona qarşı ittihamları şərhsiz qoyub.

Noyabrın 28-də Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ, Almaniya və Fransa səfirliklərinin nümayəndələrini çağıraraq, onları “AbzasMedia”nın həmin ölkələrdə qeydiyyatdan keçmiş təşkilatların və səfirliklərin özlərinin iştirakı ilə “qanunsuz maliyyə əməliyyatları həyata keçirməkdə” ittiham edib.

Hələlik bu ittihamlara yalnız Almaniya səfirliyi rəsmi cavab verib. “Facebook”da yayımlanan bəyanatda deyilir ki, Almaniya səfirliyi həqiqətən də Məhəmməd Kekalovun əlillərin problemləri ilə məşğul olan fəal kimi fəaliyyətini dəstəkləyir.

2021-ci ilin dekabrında qəbul edilən “KİV haqqında” qanun Azərbaycanda akkreditə olunmamış xarici donorlar tərəfindən yerli medianın maliyyələşdirilməsini qadağan edir. Və hələ 2014-cü ildə qanunvericiliyə edilən dəyişikliklər akkreditasiya və qrantların qeydiyyatı prosesini mümkün qədər çətinləşdirib.

Bununla belə, media hüququ üzrə ekspert Ələsgər Məmmədlinin izah etdiyi kimi, qadağa yalnız birbaşa maliyyələşdirməyə aiddir, lakin jurnalistlərin və redaksiyaların xaricdən kommersiya xidməti müqavilələri əsasında maliyyə almasını məhdudlaşdırmır.

“AbzasMedia” (bir çox digər müstəqil Azərbaycan mediası kimi) heç vaxt maliyyə mənbəyini açıqlamayıb. “Kanal 13” isə, Əziz Orucovun həyat yoldaşının dediyinə görə, bir neçə ildir ki, sırf “YouTube”da baxışdan qazanılan pullarla mövcud olub.

IWPR, International Alert and Conciliation Resources kimi beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq etmiş siyasi müşahidəçi Şahin Rzayev hesab edir ki, baş verənlər ABŞ-a görə Bakı ilə Vaşinqton arasında münasibətlərin pisləşməsi ilə bağlıdır.

“Repressiya büdcə pullarının Qarabağın bərpasına necə xərcləndiyini araşdıran jurnalistlərə təsir edib. Təbii ki, bu araşdırmaların kim tərəfindən və necə maliyyələşdirildiyi sual altında qalır. Amma bunu həbssiz də üzə çıxarmaq olar”, – Rzayev deyir.

Ekspert ABŞ və Avropanın maliyyələşdirdiyi digər tənqidi mediaya təzyiqin təsir etmədiyinə diqqət çəkir. “Baxmayaraq ki, bu, onlara müdaxilə etməməli olduqları yerə müdaxilə etməmək üçün bir xəbərdarlıq olmalıdır.”

Turan İnformasiya Agentliyinin direktoru Mehman Əliyev isə öz növbəsində Bakının Vaşinqtona qarşı “qəzəbinə” inanmır. “ABŞ Azərbaycanın təhlükəsizliyinin təminatçısıdır və Bakının Vaşinqtona qarşı getməsi qətiyyən mümkün deyil. ABŞ-ın isə Azərbaycan hökumətinə qarşı heç bir şeyi yoxdur”, – Əliyev əmindir.

Ekspert kütləvi informasiya vasitələrində Amerika əleyhinə kampaniyanın aparılmasını Azərbaycanın “Rusiyanı razı salmaq” istəyi ilə izah edir. Və o, həbsləri “Azərbaycan hakimiyyətinin media və vətəndaş cəmiyyətini kənarda saxlamaq üçün müntəzəm olaraq istifadə etdiyi təzyiqlərin bir hissəsi” adlandırır.

Onun fikrincə, yeni repressiya dalğasının başlanğıcını “AbzasMedia”dan yox, 2023-cü ilin iyulunda saxtakarlıq ittihamı ilə həbs edilən siyasi iqtisadçı Qubad İbadoğlundan saymaq lazımdır.

Sərhədsiz Reportyorlar təşkilatının 2023-cü il üçün mətbuat azadlığı reytinqində Azərbaycan 180 ölkə arasında 151-ci yerdədir.

Daha çox göstər
Back to top button