BaşlıcaSiyasət

Qırmızı xəttə qədər ticarət: Türkiyə İsveçin NATO-ya üzvlüyünə razıdır

Türkiyə parlamenti bir neçə aylıq müzakirələrdən sonra İsveçin NATO-ya üzvlük müraciətini təsdiqləyib. 287 lehinə və 55 əleyhinə səs verən Məclis İsveçin Şimali Atlantika Alyansına daxil olmasına razılaşdı.

Sənəd indi imzalanmaq üçün prezident Rəcəb Tayyib Erdoğana göndəriləcək. Erdoğanın yaxın bir neçə gün ərzində ratifikasiya sənədini imzalayacağı gözlənilir.

Ekspertlər prosesin Erdoğanın istəyi ilə bu həddə çatdığını qeyd edirlər. Uzun müzakirələrlə Ankara şabalıddan öz  payını alaraq atəşi qızışdırdı.

Türkiyə İsveçin təklifinin təsdiqini aylarla gecikdirib, ölkəni separatçı qrupları, o cümlədən Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) tərəfdarlarını dəstəkləməkdə ittiham edib və aydın addımlar tələb edib.

Bu ittihamlara cavab olaraq İsveç terrorla mübarizə qanunlarını sərtləşdirib və Türkiyəyə silah ixracına qoyulan məhdudiyyətləri yumşaldıb. Həmin addımlardan sonra ötən ilin sonunda Türkiyə Parlamentinin Xarici Əlaqələr Komitəsi İsveçin NATO-ya üzvlüyünü təsdiqləyib.

Erdoğan öz xeyrinə yeri görüb, alver edib, amma qırmızı xətləri çox gözəl bilir.Bu haqda  türkoloq Tiran Lokmaqyozyan “Radiolur”la söhbətində m qeyd edib:

“Nəsə  bir nəticəyə nail oldu.İsveç yol verdi. Türkiyə bununla kifayətləndi və irəli getmədi. Erdoğan öz qırmızı xətlərini bilir və “qırmızı xətlər”ə qədər də getdi, amma təbii ki, o qırmızı xətti keçmədi. Bu səbəbdən də. , hər ikisi razı qalaraq bu satışı bitirdi.

Ekspertlər qeyd edirlər ki, türklərin ticarəti təkcə İsveçlə olmayıb. ABŞ Konqresi Ankaranı Türkiyə İsveçə müdaxilə etdiyi müddətcə F-16 müqaviləsinin baş tutmayacağı ilə hədələyib.

İndi yalnız Erdoğanın imzası qalır. Bunu Türkiyə parlamentinin səsverməsinə istinadən politoloq Hakop Badalyan qeyd edir.

“Türklər parlamentin ratifikasiyasından sonra ABŞ-la ticarət etməyə çalışıblar. Hər şeyə görə, indi Erdoğanın imzasına qədər F16-ları gözləyəcəklər. Baxmayaraq ki, ola bilsin ki, razılaşma təyyarələrin imzalanandan sonra olması ilə bağlıdır.

Ancaq bunlar da var. Türkiyədə ABŞ-ın hər halda F-16-larla bağlı üzərinə götürdüyü öhdəliyi və ya vədi yerinə yetirməyəcəyi ilə bağlı fikirlər səslənir, amma düşünürəm ki, bu, türklərin ən azı prezidentin özünün imzasına müəyyən dərəcədə mane olacağı anlamına gələcək. Özlərini belə vəziyyətdən sığortalayırlar”.

Türkoloq Tiran Lokmaqyozyan isə işin parlamentə çatdığını və Erdoğanın tələbi ilə ratifikasiya edildiyini deyir.Ona görə də Erdoğanın imzalaya bilməyəcəyini təsəvvür etmək çətindir.

“Son anda daha çox nəyisə çıxarmağa cəhd etmək olar, amma bu, çox olacaq”. Ona görə də düşünürəm ki, təbii ki, siyasətdə və ya qarşı tərəflərdən heç bir impuls olmasa və “nəsə baş verməsə” bunu etməyəcək.

Mütəxəssislərin fikrincə, təyyarələr və onlara texniki qulluq üçün lazım olan hissələr Türkiyə üçün son dərəcə vacibdir, Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri digər hərbi qüvvələrdən fərqli olaraq modernləşdirməyə ehtiyac duyur.

Politoloq Hakob Badalyanın fikrincə, Şimali Atlantika Alyansı İsveçin də üzvlüyünə ehtiyac duyur.

“İsveçin NATO-ya üzvlüyü ona görə vacibdir ki, məsələn, bu halda Baltik dənizinə “çıxış” faktiki olaraq NATO üzvü olan dövlətlərin tam “nəzarəti altına” keçir: bir tərəfdən Danimarka, digər tərəfdən İsveç və bu Rusiya üçün ən azı Kalininqrada dəniz çıxışı baxımından   strateji təhlükə yaradır. Və aydındır ki, Rusiya üçün bu vəziyyət böyük əhəmiyyət kəsb edir”.

Badalyan qeyd edib ki,maraqlıdır, uzun fasilədən sonra Lavrov-Fidan görüşü Türkiyə parlamentində ratifikasiyadan dərhal əvvəl baş tutub. Analitikin fikrincə, ruslar, şübhəsiz ki, macar amilini ehtiyatda saxlayırlar. Bu ölkə artıq blokun yeganə üzvüdür ki, İsveçin üzvlüyünü ratifikasiya etməmişdir.

“Digər diqqətçəkən hal odur ki, İran prezidentinin Türkiyəyə səfəri bu gün də davam edir, bu səfər ötən il noyabrın sonu və ya dekabrın əvvəlində baş tutmalı idi, lakin mətbuata görə, Erdoğanın təşəbbüsü ilə bu səfər ləğv edildi.  Görünür, buna səbəb məhz həmin dövrdə İsveçin üzvlüyü ilə bağlı ABŞ-la danışıqların yeni raunduna başlaması və görünür, Rəisi ilə görüşü həmin danışıqların “sonuna” qədər təxirə salması olub.

Eyni zamanda onu da qeyd etmək lazımdır ki, bu gün İran prezidentinin səfəri İran-Türkiyə münasibətlərinin bir qədər problemli mühitində baş verir.

Tiran Lokmaqyozyanın fikrincə, problem İranda deyil, Rusiyadadır. Ekspertin fikrincə, qlobal təhlükə var, çünki Türkiyə bununla da öz mövqelərini gücləndirməklə dünyada sabitliyin pozulmasına yeni daş əlavə edir.

Və bütün bunlar Qərbin planlarına uyğundur, ona görə də səsini çıxarmırlar”.

Bloomberg yazır ki,İsveçin NATO-ya üzv olmasına yalnız Türkiyə və Macarıstan mane oldu. İndi qərar vermək növbəsi Macarıstanındır.

Qeyd edək ki,  məlum olduğu kimi bu ölkənin Baş naziri Viktor Orban İsveçin Baş nazirini bu məsələ ilə bağlı danışıqlar aparmaq üçün Budapeştə dəvət edib.

Daha çox göstər
Back to top button