BaşlıcaTəhlil

Nazeli Vardanyan: “Ermənistan Ramil Səfərovun cəzasını çəkməsi üçün Macarıstana qaytarmağa nail olmalıdır”

2004-cü il fevralın 19-da NATO-nun “Sülh naminə tərəfdaşlıq” proqramı çərçivəsində Budapeştdə ingilis dili kurslarına gedən ER Silahlı qüvvələrinin hərbiçisi Gurgen Markaryan azərbaycanlı zabit Ramil Səfərov tərəfindən yatdığı balta ilə qətlə yetirilib.

Məhkəmə bir neçə il davam etdi. Macarıstan, qatili əfv edilməmək şərtiylə 30 il ömürlük həbs cəzasına məhkum edib.

2008-ci ildə Yerevanda səfərdə olan Macarıstanın Xarici işlər naziri Kinqa Gents Səfərovun Azərbaycana qayıtması ilə bağlı sualı cavablandıraraq demişdi ki, belə bir imkan var, lakin Macarıstanın belə bir öhdəliyi yoxdur.

“Ramil Səfərovun davranışı Macarıstan cəmiyyətində şok oldu. Səfərovun geri qayıtma ehtimalı var, lakin Macarıstanın belə bir öhdəliyi yoxdur. Səfərovla bağlı bütün məsələlərə çox ciddi baxılır.

 “Ən vacib məsələ Səfərovun Azərbaycanda ömürlük həbs cəzası çəkib-çəkməməsidir” – deyə nazir bildirib. Hakimiyyətə gəldikdən dərhal sonra Baş nazir Viktor Orban Azərbaycan hakimiyyəti ilə sövdələşdi və cinayətkarın ekstradisiyasına razılıq verdi.

Həmin gün, 2012-ci il avqustun 31-də Ermənistan Macarıstanla diplomatik əlaqələri kəsib. Münasibətlər 2023-cü ildə bərpa olunub.

Faciənin 20-ci ildönümü ilə əlaqədar jurnalist erməni tərəfini məhkəmədə təmsil edən və səyləri ilə təqsirli hökmün çıxarılmasına nail olan vəkil Nazeli Vardanyanla danışıb.

Sual – Xanım Vardanyan, necə oldu ki, cinayətkar ekstradisiya olundu?

Cavab – 2006-cı il aprelin 3-də Budapeşt Şəhər Məhkəməsi R.Səfərovu ömürlük həbsə (30 il şərti azadlığa buraxılmadan) hökm verib. Amma cinayətdən 8 il sonra, 2012-ci il avqustun 31-də o, Azərbaycana ekstradisiya edilib.

 Avqustun 5-də müvafiq məlumata malik olaraq müxtəlif orqanlara, istər Xarici işlər nazirliyinə, istərsə də Prezidentin aparatına müraciət etdim ki, prosesi dayandırsınlar.

Əgər biz danışsaydıq, ekstradisiya baş tutmazdı. Amma çox təəssüf ki, hamı dincəlirdi, bu heç kimin işi deyildi və buna görə də çox çalışaraq əldə etdiyimiz qələbəni sözün əsl mənasında əldən verdik. Avqustun 30-da mətbuat konfransı keçirdik, rəhbərliyin diqqətinə çatdırdıq, amma nəticə əldə etmədik.

2013-cü ilin fevralında mən insan hüquqlarının pozulması ilə bağlı Macarıstan və Azərbaycana qarşı AİHM-ə şikayət hazırladım. Yalnız 2020-ci ildə, mayın 26-da Avropa Məhkəməsi Azərbaycana qarşı qərar çıxardı, Macarıstana qarşı iddia rədd edildi.

 Avropa Məhkəməsinin qərarına əsasən, Azərbaycan yaşamaq hüququnu pozub, etnik ayrı-seçkilik edib. Bu qərardan sonra biz Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsinə müraciət edib, Səfərovun cəzasını çəkmək üçün Macarıstana qaytarılmasını tələb edə bilərik.

Lakin bu qərardan çox keçməmiş məşhur hadisələr baş verdi. İyul, avqust aylarında müharibə və məhkəmə dayandı. Amma davam edəcəyəm və nəticə əldə etmək üçün hər şeyi edəcəyəm. Amma bütün bunların içində qorxunc bir məqam olmasa da, absurd bir məqam var. Qərar Ermənistanın, Ermənistanın tərəf kimi çıxış etməsinin xeyrinə olsa da, aramızda bu qərardan şikayət edənlər də oldu.

 Xoşbəxtlikdən Ali Məhkəmənin Palatası şikayəti sadəcə olaraq qəbul etməyib. İndi zəruridir ki, ER hökuməti Nazirlər Şurasının Nazirlər Komitəsinə müraciət etsin və səfərovu Macarıstana qaytarılmasına nail olmaq üçün ardıcıllıq nümayiş etdirsin. Cinayət cəzasız qalarsa  yeni cinayətlər törədir.

Fevralın 19-da, düz Budapeştdə baş verən cinayətin əsl səbəbini dərk edənə qədər illər keçdi. Axı Macarıstan belə bir cinayətin Azərbaycan baxımından ən böyük səs-küy yarada biləcəyi Avropa ölkəsi deyildi.

Səfərov istintaqda və məhkəmədə “Xocalı gününü bu qətllə qeyd etmək” istədiyini bildirib. Səfərov cinayəti ötən gün törətdiyini “balta alıb, özünü saxlaya bilməyib” deməsi ilə izah edib.

Mən o vaxt dedim ki, qətli Azərbaycan hakimiyyəti sifariş edib və indi buna əminəm. Amma o vaxt bunu sübut etmək mümkün deyildi və mən o yolla getsəydim, dalana dirənəcək və heç nəyə nail olmayacaqdıq.

 Sonrakı hadisələr mənim haqlı olduğumu isbat etdi. Yalan ifadə verən ekspertlər üçün Səfərovun ekstradisiyasına külli miqdarda pul xərclənib, hətta Budapeştdə səfirlik də açılıb, baxmayaraq ki, orada çox az azərbaycanlı icması var.

Bütün hərəkətlər Azərbaycanın yüksək hakimiyyətinin marağından xəbər verirdi. Britaniyanın məşhur araşdırmaçı jurnalistlər təşkilatına müraciət etdim. Azərbaycanın baş nazirinin müavininin ofşor zonada şirkət açdığı, Azərbaycandan Orbana (Macarıstanın baş naziri – red.) 76 milyon avro köçürdüyü, ertəsi gün isə şirkətin bağlandığı öyrənilib.

Əliyev sonradan açıq şəkildə Macarıstan iqtisadiyyatına 230 milyon avro sərmayə qoyacağını vəd edib. Yadımdadır, o, verdiyi sözə əməl etmədi. Səfərov rüşvət və vədlərlə vətənə qayıtdı, Əliyev ona titullar verdi.

Ona mənzil verdi, 8 il Macarıstan həbsxanasında qalarkən maaşı bütünlüklə verildi. Yəni Azərbaycan hakimiyyəti həbsdə olmağı “iş” hesab edir.

İllər keçdikdən sonra səbəbini  anladım ki, niyə məhz fevralın  19-da Budapeştdə cinayət baş verdi.

Əliyev 2003-cü ildə hakimiyyətə gəldikdən sonra birinci müharibədə məğlubiyyətin qisasını almaq qərarına gəlib. Azərbaycan yaxşı hesabladığından, demək istəyirəm ki, onların əksər hərəkətləri bu və ya digər rəqəmə uyğunlaşdırılıb və simvolik xarakter daşıyır, birinci cinayətin sırası elə həmin may ayında Qarabağda atəşkəslə bağlı Bişkek sazişinin hazırlanması ilə üst-üstə düşür.

 Bununla da Əliyev dünyaya və öz vətəndaşlarına göstərdi ki, Ermənistana qarşı müharibəyə başlayır və qisas almayana qədər dincəlməyəcək.

Sual – Azərbaycan hakimiyyəti Səfərovu ekstradisiya etməyə cəhd edibmi?

Cavab – Azərbaycan hakimiyyəti hər gün səfərovu geri qaytarmağa çalışırdı. Lakin Orbanın sələfləri bunun necə bitəcəyini çox yaxşı bildikləri üçün imtina etdilər və alçaq bir cinayətkarın azad edilməsinə töhfə vermək istəmədilər.

Əliyev çox tez Orban hökuməti ilə razılığa gələ bildi və təsadüfi deyil ki, Orban hələ də azərbaycanpərəst siyasət yürütməkdədir.

Sual – Ermənistan niyə səfərovun hərəkətini məhdudlaşdırmağa çalışmır?

 Cavab – Bu sual məni də narahat edir. Cinayət törədildikdən sonra ikinci gün SSRİ qanunvericiliyinə uyğun olaraq hərbi prokurorluqda cinayət işi başlanıb.

O zaman baş hərbi prokuror Qaqik Cahangiryan idi. Cinayət işi başlanmasından başqa heç bir iş görülməyib. Hətta məhkəmə prosesi və Macarıstan Prokurorluğunun araşdırdığı iş barədə ən çox məlumatlı olan mənə heç vaxt müraciət olunmayıb.

 Həmin vaxt Səfərov barəsində beynəlxalq axtarış elan edilməli idi. İndi də gec deyil. Məhkəmə qərarı var, onu heç kim ləğv etməyib, 30 ildir ki, Səfərov ümumiyyətlə əfv istəyə bilməz.

Əliyevin əfv olunması faktı Azərbaycan qanunvericiliyinin, Əliyevin özünün imzaladığı qanunların pozulması səbəbindən baş verib.

Azərbaycan qanunlarına görə, Səfərov 20 il həbs əvəzinə ömürlük həbs cəzası tələb edə bilər, 10 il isə vaxtından əvvəl çəkilməlidir.

Macarıstan məhkəməsi var, məhkəmə qərarı var, Ermənistan heç olmasa səfərovun hərəkətini dayandıra, ona beynəlxalq axtarış elan edə bilər.

Ümumiyyətlə, Azərbaycanın hərəkətlərinə reaksiya dərhal olmalıdır, amma biz gecikmə ilə reaksiya veririk. Səhvlərdən dərs çıxarılmalıdır.

 Sual – Səfərovun ekstradisiyası Macarıstan üçün qanun pozuntusu  deyildimi?

Cavab – Qanun pozuntusu olub, amma Avropa Məhkəməsi bunu belə hesab etməyib. Macarıstan Azərbaycanın cinayətkarın cəzasını çəkməyə davam edəcəyinə dair zəmanətini təsdiq edən sənədlər təqdim edib.

 Hər kəsə aydın olsa da, Macarıstan həqiqətən ədalətli ədalətin həyata keçirilməsində bunun necə bitəcəyini çox yaxşı bilə-bilə ekstradisiyaya getdi və qərar siyasi idi. Diplomatik əlaqələrin kəsilməsi Macarıstanda elə də böyük təəssürat yaratmadı.

Ermənistan BCM-nə qoşulub və bunun Azərbaycanın hərbi cinayətkarlarının məsuliyyətə cəlb olunmasına kömək edəcəyini izah edib. Bəs Roma Nizamnaməsi buna ICC-yə qoşulmadan belə icazə vermirmi? Onun BCM-ə yaxınlaşmasına nə mane oldu?

Yolda heç nə yox idi. Beynəlxalq təcrübə var, Yuqoslaviya və Ruandada belə olub. Biz də Azərbaycan cinayətkarlarına qarşı məhkəməyə müraciət edib tələb edə bilərik. Bu edilməyib. Nədənsə, bunun cəhalət olduğunu güman edə bilərəm.

Sual – Sia qeyd etdiniz ki, cəzasız cinayətlər yeni cinayətlərə səbəb olur…

Cavab – Təbii ki, səfərovun ekstradisiyası Azərbaycan hakimiyyətinə və cəmiyyətinə böyük nikbinlik yükü qoydu və cəzasızlıq hissi yaratdı. Bunu aşağıdakı hadisələr də təsdiqləyir:

2014-cü il hücumu, 2016-cı il dörd günlük müharibə və s. Başlanğıc o zaman edildi. Əliyev səfərovu ekstradisiya etməklə xalqının mənəviyyatını yüksəltdi, göstərdi ki, istədiyini alır, ermənilər öz qələbələrini, nailiyyətlərini müdafiə etməkdə ardıcıl deyillər…

 Macarıstan prosesi Azərbaycan hakimiyyətinə baha başa gəlsə də,xeyli pul xərcləndi, ölkənin reputasiyası xeyli zədələndi. Biz Azərbaycanın hərəkətlərinə sərt müqavimətlə cavab verdik, konkret olaraq hökmün günahkar olması üçün hər şeyi etdim və oldu.

Bizim gördüyümüz diplomatik müstəvi də o idi ki, Əliyevin kim olduğunu, indi sözün həqiqi mənasında, nədən nəfəs aldığını, heç bir yerdə dayanmayacağını göstərmək idi.

 Təsəvvür etmək olar ki, əgər bunun əksi baş versəydi, azərbaycanlılar hansı canavar yetişdirəcəkdilər. Rüşvət, saxtakarlıq, yalan, cinayət. Azərbaycan öz gündəmini həyata keçirməyə, məqsədlərinə çatmağa çalışır.

Azərbaycan bizim gücümüzü hiss etməyincə dayanmayacaq. İstər beynəlxalq miqyasda, istər məhkəmələrdə, istər harada desəniz. Göz yumub cavab verməkdən yayınmaq düzgün deyil.

Mən gücdən danışarkən  təkcə silahla döyüşməyi nəzərdə tutmuram. Budapeştdə bizim udduğumuz məhkəmə həmin gücün təzahürlərindən biridir.

Daha çox göstər
Back to top button