BaşlıcaSiyasət

Təyyarə qəzasından sonra hipotez:  “Niyə son anda İran Prezidentinin helikopterini dəyişdilər, 45 il istifadədə olan helikopterdən niyə istifadə etdilər? “

İranda bazar günü helikopter qəzasında həlak olan Prezident İbrahim Rəisi, Xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahian və digər rəsmilərin dəfn mərasimi  keçirilib.

Təbrizdə ölənlərin xatirəsinə həsr olunmuş dəfn mərasimində iştirak etmək üçün minlərlə insan toplaşıb. Qum, Tehran və Bircan şəhərlərində də dəfn mərasimlərinin keçirilməsi planlaşdırılır.

İranın Baş Qərargah rəisi Prezidentin helikopterinin qəzasını araşdırmaq üçün komissiya yaradıb. Nəticələri aydın olsa da, rəsmi ilkin fərziyyə pis hava şəraitinin faktoru olaraq qalır. Tehrandan birbaşa ittihamlar olmasa da, dolayı ittihamlar var idi.

Təbrizdə minlərlə iranlı Azərbaycandan İrana qayıdarkən helikopterin qəzaya uğraması nəticəsində həlak olan İran İslam Respublikasının Prezidenti İbrahim Rəisi, Xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahian və onları müşayiət edən şəxslərlə son olaraq vidalaşıb.

Ölkədə 5 günlük matəm elan olunub və buna paralel olaraq helikopter qəzası ilə bağlı fərziyyələrin təhlili davam edir.

ABŞ Prezidentinin administrasiyası İran Prezidentinin və Xarici işlər nazirinin helikopterinin qəzaya uğraması ilə bağlı hadisələri narahatlıqla izləyir.Bu haqda  Politico, adının çəkilməyən yüksək vəzifəli ABŞ rəsmilərinə istinadən yazır. Məqalədə deyilir: “Təyyarənin vurulmasında Tehranın ABŞ və ya İsraili günahlandıracağına dair narahatlıqlar var idi. Lakin hadisədən iki gün sonra səbəbin pis hava olması ilə bağlı fərziyyə daha da güclənir.

ABŞ senatoru, demokrat Çak Şumer bildirib ki, ilkin kəşfiyyat məlumatlarına əsasən, “faul oyun”a dair heç bir dəlil yoxdur.

Ağ Ev açıq şəkildə bəyan etdi ki, heç bir ölkənin faciə ilə əlaqəsi yoxdur. ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Metyu Miller bildirib ki, İran hökuməti əlverişsiz hava şəraitində 45 ildir  Pezident üçün işləmiş helikopterdən istifadə etməkdə günahkardır.

Dünən İranın keçmiş Xarici işlər naziri Cavad Zərif Vaşinqtona qarşı ittihamların oxlarını göstərib. Sabiq Xarici işlər naziri deyib ki, ABŞ-ın sanksiyaları səbəbindən İranın aviasiya sektoru yenilənməyib və bu, qəzaya səbəb olub.

Telegram kanalında bu fərziyyənin yayılmasını təsvir edən politoloq Hakob Badalyan isə əksini deyib:  texnoloji sahədə kifayət qədər nəzərəçarpacaq irəliləyiş olan bir ölkədə Prezidentə xidmət edən təyyarə parkının tamamilə köhnələ biləcəyini təsəvvür etmək çətindir.

O, Türkiyənin dövri nəşrlərinin yazdığına görə, İranın Xarici işlər naziri və digər rəsmi şəxslərin də Prezident təyyarəsinin sərnişinləri arasında son anda görünməsinə də diqqət çəkib. Əvvəlcə onlar ikinci helikopterlə qayıtmalı idilər.

“Biz tez-tez nəyisə “unuduruq”. Son 45 il ərzində İran mahiyyətcə fövqəladə vəziyyət şəraitində yaşayır. Və bu, yəqin ki, İran elitasının şüurlu seçimidir, hesablama və qavrayışla daha sadə və daha normal rejimdə İran bu və ya digər şəkildə malik olduğu xarici çağırışlar qarşısında yaşaya bilməyəcək. İranın daxili mühitinə kifayət qədər dərin nüfuz edilir” – deyə Badalyan yazıb.

Onun sözlərinə görə, fövqəladə rejimdə yaşamaq bir tərəfdən qeyri-sabitliyin daimi yüksək “hissi”ni “təmin edir”, digər tərəfdən isə hibrid təzyiq texnologiyalarına daha yüksək müqavimət yaradır.

“Əgər İran bunun qətl olduğunu iddia etmirsə, bu yenə də o demək deyil ki, bu qətl deyil. Nəzəri olaraq, İran müdaxilənin, niyyətin olduğunu anlaya bilərdi, lakin bu barədə danışmağı özünə uyğun görmədi. Sadə səbəbə görə, bu halda müvafiq davranışa qarşı cavab veriləcək”.

“Radiolur”la söhbətində beynəlxalq ekspert Davit Karapetyan təyyarə qəzasının ilkin versiyası kimi İranın rəsmi məlumatlarını göstərir, bu isə insidenti pis hava şəraiti ilə izah edir, lakin başqa versiyanın mümkünlüyünü də istisna etmir.

“İstənilən mümkün senari mümkündür, çünki geosiyasətdə təsadüfi hadisələr və qəzalar yoxdur. Həmçinin anlamaq lazımdır ki, İranın yüksək rütbəli rəhbərliyi hansı ölkələrə mane olub və İran Prezidentinin helikopterindən kimlər faydalanır. Belə olan halda istənilən ssenarini istənilən anti-İran dövləti və koalisiya qüvvələri kontekstində nəzərdən keçirmək olar: İsrail, ABŞ, hətta Rusiya, Azərbaycan, Türkiyə, yəni bütün senarilər mümkündür”.

Bununla belə, beynəlxalq ekspertin fikrincə, istintaqın sonunu və qara qutularla bağlı məlumatı gözləməliyik. Lakin həmsöhbətimə görə, terror fərziyyəsi təsdiqlənsə belə, rəsmi Tehran həqiqəti dərc etməyə bilər.

“Hesab edirəm ki, İİR o qədər dərin dövlətdir ki, bu barədə danışmamaq üçün daxili qərar qəbul etmək olar, çünki bu, onun suveren ərazisindəki hava hücumundan müdafiə sisteminin o qədər əlverişsiz vəziyyətdə olduğunu göstərir.

Yəni,  haradasa bu onlar üçün    təhqiramiz fakt ola bilər”.

Artıq iyunun 28-də İranda növbədənkənar Prezident seçkilərinin keçirilməsi qərara alınıb.

Bəzi analitiklər İran parlamentinin sədri Məhəmməd Bağır Qalibafı İranın yeni Prezidenti postuna mümkün namizəd kimi nəzərdən keçirirlər.

Namizədliyini o,  irəli sürərsə, böyük ehtimalla yeni Prezident postuna əsas namizəd olacaq. O, maraqlı fiqur hesab olunur, həm də pilotluq peşəsinə malikdir və İran-İraq müharibəsi zamanı İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun komandirlərindən biri olub.

Qalibaf İranda iki dəfə Prezident seçkilərində iştirak edib, 2005-ci ildə Mahmud Əhmədinejada və 2013-cü ildə Həsən Ruhaniyə uduzubdur.

Daha çox göstər
Back to top button