ATƏT/DTİHB hesabatı dərc edilib:   “Ermənistanda seçkilər xüsusilə gərgin geosiyasi kontekstdə, birbaşa xarici müdaxilə ilə baş tutdu”

Ermənistanda ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosunun (ATƏT/DTİHB) seçki müşahidə missiyasının ilkin nəticələrə dair hesabatı dərc edilib.

Həmin hesabatı aşağıda təqdim edirik:

“2026-cı il iyunun 7-də keçirilən parlament seçkiləri siyasi alternativlər arasında real seçim imkanı təqdim etdi. Seçki prosesi yaxşı təşkil olunmuşdu, baxmayaraq ki, kampaniya dövründə birbaşa xarici təzyiq müşahidə edildi – bu təzyiq seçiciləri müxalifətin xeyrinə yönləndirmək məqsədi daşıyan kommersiya məhdudiyyətləri və təhlükəsizlik təhdidləri şəklində idi.

Bu barədə beynəlxalq müşahidəçilər tərəfindən bu gün dərc edilmiş ilkin bəyanatda deyilir.

Kampaniya qarşıdurmalar və parçalayıcı ritorika ilə dolu idi. Bu, seçicilərə rüşvət vermək və digər seçki pozuntuları ilə yadda qaldı ki, bu da müxalifət namizədləri və fəallarına qarşı çoxsaylı cinayət təqiblərinə səbəb oldu.

 Bütün bunların nəticəsində müxalifətin bir çox tərəfdarları kampaniyada fəal iştirakdan çəkindi.

Bəyanatda deyilir ki, bu, həmçinin dövlət sektorunun işçilərinə hakim partiyanın tədbirlərində iştirak etmək üçün göstərilən təzyiq və son tətbiq edilmiş sosial və iqtisadi məhdudiyyətlər kampaniyada bərabər imkanlar məsələsində narahatlıq doğurub.

“Müxalifət xadimlərinin həbsləri və cinayət təqiblərinin mərkəzləşdirilməsi seçki ədaləti təəssüratının yaranmasına şərait yaratdı.

Eyni zamanda, qütbləşmiş media mənzərəsi, təhrikedici ritorika, dezinformasiya və daimi xarici təzyiq və müdaxilə təzahürləri Ermənistanın demokratik dayanıqlığına və ictimai müzakirənin bütövlüyünə meydan oxudu” – deyə ATƏT-in qısamüddətli müşahidə missiyasının xüsusi koordinatoru və rəhbəri Fərah Kərimi bildirib.

 “Bu, demokratik təsisatların möhkəmləndirilməsi, əsas azadlıqların qorunması və demokratik proseslərə ictimai etimadın təşviqi üçün davamlı səylərin vacibliyini vurğulayır”.

“Ermənistanda seçkilər xüsusilə gərgin geosiyasi kontekstdə, birbaşa xarici müdaxilə ilə baş tutdu”- deyə Avropa Şurası Parlament Assambleyasının nümayəndə heyətinin rəhbəri Damyen Kotte deyib.

“Xüsusilə, Rusiyadan gələn təzyiqlər və təhdidlər görünməmiş və narahatedici səviyyəyə çatdı”.

Proses seçkilərə dair yenidən işlənmiş qanun və qaydalarla tənzimlənirdi ki, bunlar da demokratik seçkilər üçün möhkəm baza təşkil edir. Son illərdə edilən dəyişikliklər əsasən geniş danışıqlar prosesi vasitəsilə həyata keçirilmiş və hüquqi çərçivənin təkmilləşdirilməsi istiqamətində olmuşdur.

 Bununla belə, bəzi boşluqlar və qeyri-müəyyənliklər qalmaqdadır və ATƏT/DTİHB-in və Avropa Şurası Venesiya Komissiyasının bir sıra əvvəlki tövsiyələri cavabsız qalmışdır.

“Kampaniya dövründəki qütbləşdirici ritorika və bu seçkilərin əhəmiyyəti həm seçicilər, həm də seçki rəsmiləri üçün gərgin atmosfer yaratdı” – deyə ATƏT-in Parlament Assambleyasının nümayəndə heyətinin rəhbəri Evrosima Peyoviç deyib.

 “Seçki orqanları sərt nəzarət altında fəaliyyət göstərib, seçicilər isə davamlı siyasi təzyiq və ictimai müzakirələrə məruz qalıb.

Daxili və xarici amillərdən qaynaqlanan gərginlik bu seçkilər ətrafında təzyiqi artırıb və seçki administrasiyasının keyfiyyəti ilə bağlı ictimai qavrayışa təsir edərək konstruktiv siyasi mühitin təşviqinin və seçki orqanlarına ictimai etimadın möhkəmləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb”.

Seçki administrasiyası seçkilərin texniki hazırlıqlarını peşəkar və səmərəli şəkildə idarə edib, eyni zamanda maraqlı tərəflərin etimadını qazanıb.

Müşahidə edilmiş seçki məntəqələrinin əksəriyyətində seçki günü prosesi tamamilə müsbət qiymətləndirilib.

“Biz öz işlərinə sadiq olan seçki məntəqələrinin üzvləri ilə görüşdük, onların əksəriyyəti qadınlar idi. Onlar öz vəzifələrini fədakarlıq və diqqətlə yerinə yetirirdilər.

Bəzi seçicilər öz seçki məntəqələri və səsvermə prosedurları barədə əsas məlumata malik deyildilər. Ermənistan hakimiyyəti seçicilərə daha yaxşı məlumat verilməsi barədə düşünməlidir”, – Avropa Parlamentinin nümayəndə heyətinin rəhbəri Natali Luazon deyib.

“Seçkilər, ümumilikdə, dinc və insidentsiz keçdi. Seçki prosesi sakit və çox yaxşı təşkil olunmuşdu. Prosedurlar, görünür, diqqətlə qorunmuşdu və sayımdan əvvəlki kiçik uyğunsuzluqlar diqqətlə yoxlanılmışdı”.

Onlayn kampaniya genişmiqyaslı idi və onun tənzimlənməsi məhdud idi ki, bu da şəffaflıq və nəzarəti azaldırdı. Onlayn kampaniya qarşıdurmalı və parçalayıcı idi.

ATƏT/DTİHB missiyası bəzi namizədlər tərəfindən yayılan manipulyativ, yalançı və süni intellekt tərəfindən yaradılmış məzmunun mövcudluğunu xarakterik hesab edib.

 Eyni zamanda bu, rəqibləri, hökuməti və seçki prosesini gözdən salmaq üçün saxta və üçüncü tərəf hesablarından istifadəyə da aid edilib.

Ümumilikdə, hakimiyyət dezinformasiyaya qarşı mübarizə üçün addımlar atıb. Səylərin şəffaflığı və effektivliyi, bununla belə, ictimaiyyətə açıq məlumatın olmaması ilə məhdudlaşdırılıb.

Kampaniya maliyyələşdirilməsi qaydalarındakı dəyişikliklər kampaniya xərclərinin tərifini genişləndirib, ianə və xərc hədlərini artırıb və nəzarət funksiyalarını yenidən bölüşdürüb.

 Bununla belə, bir sıra partiyaların fəaliyyətində və kampaniya maliyyələşdirilməsinin şəffaflığı, hesabatlılığı və tamlığı məhdudlaşdıran bir sıra boşluqların mövcudluğu xarakterik haldır.

Seçki administrasiyası və parlament üçün gender kvotalarına, habelə gender balansını qoruyan orqanlarda partiyalar üçün maliyyə stimullarına baxmayaraq, qadınların ictimai və siyasi həyatda iştirakı aşağı olaraq qalır.

Qadınlar namizədlərin 37.3 faizini təşkil edib.

Media mühiti plüralistdir, lakin qütbləşmişdir. ATƏT/DTİHB missiyasının media monitorinqi müəyyən edib ki, mediadakı əksəriyyət qarşılıqlı təhqirlərdən parçalayıcı kampaniya ritorikasını gücləndirmək məqsədi ilə istifadə edib.

Eyni zamanda, media rəqib qüvvələrin seçki proqramları ilə bağlı əhəmiyyətli təhlil təklif etməyib. İctimai televiziya öz hüquqi öhdəliklərinə və ictimai mandatına zidd olaraq hakim partiyanın xeyrinə açıq qərəz nümayiş etdirib.

Eyni zamanda, bir neçə özəl media orqanı hökuməti mənfi işıqda işıqlandırıb və seçilmiş müxalifət namizədlərinin xeyrinə əlverişli işıqlandırma təmin edib.

 Bütün bunlar birlikdə seçicilərin məlumatlı seçim etmək imkanını məhdudlaşdırıb.

“Çox vaxt son dərəcə qütbləşmiş kampaniya şəraitində erməni seçicilərinə peşəkar şəkildə idarə olunan seçki prosesində həyati və plüralist seçim etmək imkanı verildi və onlar bundan istifadə etdilər” – deyə ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosunun seçki müşahidə missiyasının rəhbəri Yaneş Lenarçiçqeyd edib.

“Təəssüf ki, onlar bu seçimi görünməmiş xarici müdaxilə və təzyiq şəraitində, öz seçimlərinin nəticələrindən asılı olaraq cəzaedici kommersiya məhdudiyyətləri və gündəlik təhdidlərlə üzləşərək etməli oldular”.