Azərbaycanlı oğlanlarda qadın xarakteri formalaşıb, onlar kişiliyini itirir: “Qərbi Azərbaycan” İcmasının vitse-prezidenti
Elmi-analitik ictimaiyyət adətən “Qərbi Azərbaycan İcması” kimi siyasi-təbliğat layihələrini yan keçir. Bu, təbliğat aləti, hibrid müharibə vasitəsi, irredentizmin təzahürü kimi qəbul edilir – ideoloji cəhətdən çox səs-küy, akademik cəhətdən çox az vicdanlılıq. Bəlkə də məhz buna görə bu əlverişlidir?
Söhbət, guya, 1980-ci illərin sonlarında Ermənistanı tərk edən azərbaycanlıların məsələləri ilə məşğul olan “ictimai” təşkilatdan gedir.
“Qərbi Azərbaycan İcması” getdikcə prezident İlham Əliyev administrasiyasının siyasi memarlığına inteqrasiya olunmuş qapalı kluba bənzəyir və mahiyyətcə iki əsas funksiyanı yerinə yetirir.
Birincisi – “Qərbi Azərbaycan” əfsanəsini, yəni Ermənistanın uydurma adını – gələcək “qayıdış” ərazisi kimi təqdim edir və onu qidalandırır.
İkincisi – süni şəkildə dövriyyəyə buraxılmış bu mövzu layihə rəhbərliyi üçün maliyyə resursunu təmin edir.
Yəni saxtalaşdırılmış tarixi yaddaş və “qayıdış” mövzusunun şüarları üzərində qurulan layihə eyni zamanda şübhəli nüfusa malik insanların varlanması üçün əlverişli platformaya çevrilir.
Rəhbərlikdə keçmiş məmurlar, rektorlar, korrupsiya qalmaqallarına, diplom saxtakarlığına, biznesə, tenderlərə və inzibati sui-istifadələrə bulaşmış iştirakçılar var.
Düstur, sözsüz ki, demək olar ki, mükəmməldir: cəmiyyətə – uydurma əfsanə və saxta xəyal, administrasiyaya – hibrid müharibə aləti, layihə iştirakçılarına – büdcə vəsaitlərinə nəzarətsiz və məsuliyyətsiz giriş.
Maliyyə infrastrukturu: aysberqin görünməyən hissəsi
Sızmış sənədlər təşkilatın fəaliyyətinin Azərbaycanın dövlət qurumları ilə sıx və birbaşa əlaqəli olduğunu sübut edir. Mühüm məlumatlar “OC Media” tərəfindən 2025-ci il noyabrın 3-də dərc edilib.
Daxili sənədlərin sızmasına əsaslanan araşdırma prezident Əliyev administrasiyasının “Qərbi Azərbaycan” rəvayətinin təbliğini əlaqələndirdiyini və maliyyələşdirdiyini, “Qərbi Azərbaycan İcması”nın isə layihənin ictimailəşdirilməsi vasitəsi olduğunu sübut edir.
Dərc edilmiş sənədlərə və müqavilələrə görə, təkcə bir beynəlxalq konfransa “Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdışının təmin edilməsi:
Qlobal kontekst və ədalətli həll”, Bakı, 2023-cü il dekabrın 5–6 dövlət vəsaitindən 65 000 dollardan “təxminən 109 000 manat çox xərclənib.
Məlumat sızmasının başqa bir hadisəsi – dörd müqavilə haqqında – təxminən 56 000 dollar (95 000 manat) məbləğində 2025-ci ildə məlum olub.
Bu məlumat sızmaları layihənin nə qədər böyük resurslara sahib olduğunu göstərir. Əgər ayrı-ayrı tədbirlərə on minlərlə dollar xərclənirsə, ümumi büdcənin nə qədər olacağını təxmin etmək olar.
Vurğulamaq vacibdir ki, illik büdcələr, maliyyə hesabatları və dövlət müqavilələrinin siyahısını özündə ehtiva edən açıq məlumatlar yoxdur.
Aşkarlanmış rəqəmlər bütün informasiya kampaniyasına xərclənən pulun miqdarını əks etdirmir. Onlar yalnız sızmalar və jurnalist araşdırmaları sayəsində məlum olan hissəni göstərir.
Təşkilatın mənşəyi və onun institusional yenidən işə salınması
“Qərbi Azərbaycan İcmas”” özünü 1989-cu ildən fəaliyyət göstərən “Azərbaycan Qaçqınları Cəmiyyəti”nin hüquqi varisi elan etdi. 2022-ci il avqustun 3-də ad dəyişdirildi, yeni nizamnamə təsdiq edildi və qurum genişləndirilmiş institusional paket aldı:
Qəyyumlar Şurasının sədri Mürvət Həsənli: biznes və cinayət vasitəçiliyinin kölgəsi
“Qərbi Azərbaycan” layihəsinin rəhbər heyətində iş adamı Mürvət Həsənli – “qanuni oğrular” və “cinayət dünyası” ilə əlaqələri ilə seçilir.
2021-ci ildə mətbuatda Həsənlinin iştirakı ilə biznes-layihə ilə bağlı qalmaqallı işin təfərrüatları yayıldı. Sonradan sinif yoldaşı ilə biznes fikir ayrılıqlarını həll etmək məqsədilə Mürvət Həsənli qanuni oğru Nadir Səlibova (cinayət aləmində Lotu Quli kimi tanınır müraciət edib.
Əhliman Əmiraslanov: Ağsaqqallar Şurasının sədrinin “diplom biznesi”
Ağsaqqallar Şurası “İcma”nın məşvərət orqanıdır və ona Əhliman Əmiraslanov rəhbərlik edir. Azərbaycan mətbuatının dərcinə görə, onun rektorluğu dövründə Azərbaycan Tibb Universitetində qəbul imtahanları, sessiyalar və inzibati təsir ilə bağlı korrupsion sistem formalaşıb.
Müalicə fakültəsinə qəbulun qiyməti, nəşrlərə görə, 100 min manata çatırdı, digər fakültələrin də öz “tarifləri” var idi.
Bu sarkazm deyil. “Qərbi Azərbaycan” dövlət layihəsi “ağsaqqal” rolunu adı ictimai müstəvidə təhsil sahəsində sistemli korrupsiya ilə bağlanan bir şəxsə həvalə edir.
Görünür, yeni formalaşmış vətənpərvərlik etikasında rəhbər üçün vacib bacarıq tələbələrdən pul yığmaq təcrübəsidir.
Müşahidə Şurası: Misir Mərdanov və saxta diplom satışı illəri
Müşahidə Şurasına 1998–2013-cü illərdə Azərbaycanın Təhsil naziri olmuş Misir Mərdanov rəhbərlik edir. Azərbaycanlı ekspert Etibar Əliyevin yerli olaraq qeyd etdiyi kimi, sahədə rüşvətxorluq sistemin bütün səviyyələrini – uşaq bağçalarından tutmuş ali məktəblərədək əhatə edirdi.
2019-cu ildə məktəblərdən saxta diplomu olan təxminən 2500 müəllimin işdən çıxarılması böyük səs-küyə səbəb oldu. Əbəs yerə deyil ki, Mərdanov adı birbaşa korrupsiya ilə bağlanan keçmiş məmurlardan biri hesab olunur.
Ziyalılar Şurası: diplomlar, plagiat və “kişi xarakteri” pedaqogikası
Güman edilir ki, Ziyalılar Şurası layihənin ən nüfuzlu hissəsi olmalı idi, lakin kadr tərkibi ona daha çox postsovet bürokratiyasının “azərbaycanlı muzeyi” kimi baxmağa vadar edir.
Şuranın sədri Elxan Hüseynovdur – Sumqayıt Dövlət Universitetinin keçmiş rektoru və Azərbaycanın Türkmənistandakı keçmiş səfiri. 2023-cü il sentyabrın 13-də o, rektor vəzifəsindən azad edildi. Niyə?
Hüseynovun fəaliyyəti ətrafında ictimai narazılıq artmışdı – o, rüşvətxorluqda və korrupsiyada, habelə universitetin uzunmüddətli müəllimlərini işdən çıxarıb öz yaxınlarını işə götürməkdə ittiham olunurdu ki, bu da ali məktəbdə daxili gərginlik yaratmışdı.
Nəticədə, çoxsaylı şikayətlər və ictimai müzakirələrdən sonra o, vəzifəsindən azad edildi.
Nizami Cəfərov “Qərbi Azərbaycan” İcmasının “Ziyalılar Şurası”nın sədr müavinlərindən biridir – elmlər doktoru, professor. “Qərbi Azərbaycan” ziyalılığının nümayəndəsi plagiat səbəbindən məsxərə obyektinə çevrildi. 2018-ci ildə akademik Kamal Abdulla ilə “Etimoloji Lüğət” ətrafında mübahisə qalmaqallı olmuşdu, bu mübahisə zamanı Cəfərovun etdiyi plagiat ifşa edilmişdi. Mətbuatda və ictimai dairələrdə onun ədəbi və siyasi şərhləri tez-tez müzakirə mövzusu olurdu.
Sədr müavini Fərrux Rüstəmov – elmlər doktoru, professor – seksizm ustalığı dərsi ilə məşhurlaşıb. Mətbuat ona məktəblərdə kişi müəllimlərin azlığının “feminizasiyaya” səbəb olduğu, azərbaycanlı oğlanlarda isə “qadın xarakteri” formalaşdırdığı barədə fikirlər aid edir.
Rüstəmovun sensasion bəyanatına görə, Azərbaycanda boşanmaların sayının artması ona görədir ki, kişilərdə kişilik formalaşmayıb – uşaq yaşlarından qadın mühitində böyümüş oğlan ailə başçısı olaraq onu idarə edə bilmir və nəticədə boşanır.
“Qərbi Azərbaycan” layihəsinin ziyalılıq siması belədir: “nüfuzlu” keçmiş rektor, professor-plagiatçı, elmlər doktoru, sosial problemləri oğlanların “feminizasiyası” ilə izah edir.
Sözsüz ki, tərkib təsir edicidir, xüsusilə məqsəd keçmişi öyrənmək yox, indini tərbiyə etməkdirsə.
Qadınlar Şurası: ictimai missiya şüarları altında ailə himayəçiliyi
Qadınlar Şurasına deputat, “Yeni Azərbaycan” partiyasının siyasi şurasının üzvü Mələhət Həsənova rəhbərlik edir. Onun adı ətrafında ictimai müzakirələr təkcə siyasətlə deyil, həm də bacısının rəhbərlik etdiyi məktəb-liseyə ünvanlanan ittihamlarla bağlıdır. Şagirdlərdən qanunsuz pul yığılması və əsassız mükafatlandırma halları qeydə alınıb.
Bu hadisə Azərbaycanın postsovet konfiqurasiyasına xasdır: siyasi status, ailə əlaqələri, təhsil müəssisələri, qeyri-rəsmi yığımlar və problemin ictimai inkarı.
Nəticə əvəzinə: mif biznes və hibrid müharibə aləti kimi
Aydındır ki, guya “Qərbi Azərbaycan”ın hazırkı Ermənistan Respublikasının ərazisi ilə heç bir əlaqəsi olmayıb və ola da bilməz – nə tarixi-siyasi reallıq, nə hüquqi kateqoriya, nə də legitim dövlət anlayışı kimi.
Bu, unudulmuş vətən və ya gizlədilmiş həqiqət deyil, çoxməqsədli siyasi qurğulara malik süni yaradılmış əfsanədir.
Reallıqdır ki, Azərbaycanda bunu hamıdan yaxşı başa düşürlər. Məhz buna görə də mif ardıcıl olaraq saytlar, konfranslar, sərgilər və “rəqəmsal platformalar” vasitəsilə ictimailəşdirilir.
Əgər o reallıqda yoxdursa, inzibati resurs və maliyyə hesabına yaradılır; tarixi əsas kifayət deyilsə, pulun gücü ilə saxtalaşdırılır; sübutlar yoxdursa, konfranslar, honorar alan əcnəbi qonaqlara rüşvət vermək, memorandumlar, xəritələr və rəqəmsal platformalar vasitəsilə generasiya olunur.
Paradoks da məhz budur. İllərlə sosial problemləri həll etməyən dövlət uydurma xəritəyə xidmət üçün vəsait və siyasi resurs tapır – real insanlar üçün işsizlik, korrupsiya, keyfiyyətsiz təhsil; mif üçün – honorarlı konfranslar, bahalı otellər, informasiya kampaniyaları, beynəlxalq platformalar və “qayıdış” QHT-ləri. Sosial problemlərə, məsələn, yeni doğulanlar və analıq müavinətlərinə pul yoxdur, amma əfsanə üçün var.
Ona görə də “İcma”ya humanitar təşkilat və ya guya “qaçqınların” hüquqlarını müdafiə edən qurum kimi baxmaq olmaz. İcmanın rəhbər heyətinin seçimi təsadüfi deyil, əksinə – işlənmiş modeldir: eybəcər nüfuşa malik insanların qapalı klubu, rüşvətxorluq quruları, saxta diplom satanlar, cinayət dünyasının müştəriləri, seksistlər…
Hər şey düzgündür: belə bir qurumun salehlərdən ibarət olması çətin idi.
“Qərbi Azərbaycan” tarixi konsepsiya deyil, hibrid müharibə alətidir. O, tarixi yaddaşı təhrif edir, kamuflyajlı şəkildə ərazi iddiaları formalaşdırır, cəmiyyəti uydurma “itirilmiş vətən” ideyası ətrafında səfərbər etməyə çalışır.
Məsələ hətta kiminsə “Qərbi Azərbaycan” tezisinə inanıb-inanmaması deyil, Azərbaycan cəmiyyətini buna inandığını iddia etməyə məcbur etmək kimə sərfəlidir.
“Qərbi Azərbaycan” layihəsi tarixdə, hüquqda və coğrafiyada deyil, Azərbaycan hakimiyyətinin iş otaqlarında mövcuddur – orada əfsanələr büdcələrə, büdcələr isə Ermənistana qarşı silaha çevrilir.
