“Qeyd etməliyəm ki, hazırda ER Prezidentinin aparatında təxminən min ərizə, yəni fərman layihələri var. Yəni, bir neçə gün ərzində daha min nəfər üçün həll yolu tapacağıq və bu prosesi yenidən sürətləndirə biləcəyik”, – deyə Sargsyan əlavə edərək vətəndaşlıq ərizələrinin rədd edilməsi hallarının olmadığını vurğulayıb.

Vətəndaşlıq verilməsi prosesinin sürətindən danışan nazir qeyd edib ki, ötən ilin birinci yarısında cəmi 4000 ərizə daxil olsa da, bu ilin ilk iki yarım ayında bu rəqəm artıq 5000-i keçib.

“Prezident vitse-prezidentin səfərini alqışlayıb və bunun Ermənistanla ABŞ arasında yüksək səviyyəli münasibətləri əks etdirdiyini vurğulayıb. Görüş zamanı Respublika Prezidenti ABŞ prezidenti Trampın böyük töhfə verdiyi regionda sülhün bərqərar olmasının vacibliyini vurğulayıb.

Həmçinin yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin əməkdaşlığın genişlənməsinə və ikitərəfli münasibətlərin daha da möhkəmlənməsinə töhfə verdiyi vurğulanıb”, – deyə bəyanatda bildirilir.

Bu tədqiqatda müəllif 2020-2025-ci illərdə Azərbaycanın başlatdığı müharibələr, etnik təmizləmə və irqi ayrı-seçkilik nəticəsində Artsaxın tarixi erməni mədəni irsinin sistematik şəkildə məhv edilməsi və mənimsənilməsi siyasətinə, eləcə də mədəni irsin beynəlxalq səviyyədə qorunması vasitələrinə toxunub.

Monoqrafiyada silahlı münaqişələr zamanı mədəni mülkiyyətin qorunması üzrə beynəlxalq sistem, 44 günlük müharibə zamanı və sonrasında Azərbaycan tərəfindən Artsaxın erməni mədəni irsinin qanunsuz hədəfə alınması halları beynəlxalq prinsiplər baxımından, onun məhv edilməsi və mənimsənilməsi vasitələri baxımından araşdırılır. Azərbaycan tərəfindən vandalizmə məruz qalan Artsaxın erməni mədəni irsinin müdafiəsi üçün mədəni mülkiyyətin qorunması ilə bağlı beynəlxalq qaydalar, hüquqi və humanitar sənədlər (beynəlxalq konvensiyalar, bəyannamələr, qətnamələr, qanunlar, adət normaları) təqdim olunur. Akademik məqalələrin, kitabların, UNESCO, BMT, İCOMOS, Avropa Şurası, Avropa Parlamentinin qətnamələrinin, Roma Statutunun və müvafiq nəzəri və hüquqi sənədlərin öyrənilməsi, universal dəyərlərin qorunmasının, siyasi vəziyyətdən asılı olmayaraq beynəlxalq humanitar hüququn tətbiqinin və mədəniyyət hüququna hörmətin vacibliyi kontekstində Artsaxın mədəni irsinin qorunması yollarını tapmağa imkan verib.

Bu, mədəni irsin qorunması ilə məşğul olan mütəxəssislər, dövlət qurumları, elmi müəssisələr, tələbələr və Artsax ermənilərinin mədəni irsinin qorunması ilə maraqlanan geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub.

Azərbaycan mediası Artsax Müdafiə Ordusunun keçmiş komandiri Levon Mnatsakanyanın məhkəmə iclasında yekun çıxışını davam etdirdiyini bildirib.

O, 2016-cı ilin aprel döyüşləri, muzdlular və s. ilə bağlı ittiham tərəfinin və zərərçəkənlərin ifadələri ilə razılaşmadığını bildirib.

Artsax Müdafiə Ordusunun keçmiş komandiri Levon Mnatsakanyan öz yekun çıxışına əvvəlki iclasda başlayıb.

2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycan Artsaxa genişmiqyaslı hücuma keçdi. Hücumdan əvvəl 9 aylıq blokada olub. Azərbaycanlıların hücumu nəticəsində 6-sı azyaşlı olmaqla 20 mülki şəxs olmaqla 223 nəfər həlak oldu.

Rəsmi məlumata görə, hazırda Azərbaycan həbsxanalarında 23 erməni saxlanılır. Onların arasında Artsaxın keçmiş hərbi və siyasi liderləri də var.

20 sentyabr 2023-cü ildə Artsax hakimiyyəti Rusiya sülhməramlı missiyasının komandanlığının atəşkəs təklifini qəbul etdi və saat 15:00 radələrində atəş dayandırıldı.

Artsax İnformasiya Qərargahı sentyabrın 25-də səhər elan etdi ki, Ermənistana köçmək istəyən bütün vətəndaşlara imkan yaradılacaq və onlar saat 14:00-dan etibarən Stepanakertdə 5 yanacaqdoldurma məntəqəsində pulsuz yanacaqla təmin olunacaqlar.

2023-cü il sentyabrın 25-də saat 19:00 radələrində sosial şəbəkələrdə Stepanakert-Askeran yoluna bitişik ərazidə, benzin anbarında, Artsaxdan Ermənistana getmək istəyən vətəndaşlara benzin verildiyi yerdə güclü partlayış baş verməsi barədə məlumat yayılıb.

Sentyabrın 28-də Artsax İnformasiya Qərargahı Dağlıq Qarabağ Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə Dağlıq Qarabağ Respublikasının (Artsax) 2024-cü il yanvarın 1-dən mövcudluğunu dayandıracağını elan etdi.

Ermənilərin Artsaxdan məcburi köçməsi nəticəsində 115 min insan Ermənistana gəldi.

“Bu fakt Google Earth peyk fotolarının və Azərbaycan sosial şəbəkələrində yerləşdirilən nəşrlərin təhlili ilə təsdiqlənib.

Aşağıdakılar şəhərdən çıxarılıb:

Böyük Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları – Marşal Hovհannes Bağramyan, Admiral Hovhannes (İvan) İsakov, Pilot Nelson Stepanyan.

Mədəniyyət xadimləri – Henrix Barxudaryan, Hovhannes Tumanyan, Xaçatur Abovyan, Vahram Papazyan, Şarl Aznavur, Hovannes Aivazovski, hüquq müdafiəçisi Andrey Saxarov (Aleksandr Qriboyedovun büstünün taleyi hələ də aydınlaşdırılır).

Azadlıq hərəkatının iştirakçıları və vətən müdafiəçiləri – Aşot Qulyan (Bekor), Kristapor İvanyan, Anatoli Zineviç, Yuri Poqosyan.

Bolşevik inqilabçıları – Stepan Şahumyan, Aleksandr Myasnikyan, Aleksandr Tsaturyan.

Çıxarılan heykəllərin taleyi rəsmi olaraq məlum deyil, lakin Azərbaycan hakimiyyəti tərəfindən erməni mədəni irsinin davamlı şəkildə məhv edilməsi praktikasını nəzərə alsaq, onların tamamilə məhv edilməsi ehtimalı yüksəkdir.

Bu abidələrin dəyəri təkcə tarixi-mədəni əhəmiyyəti ilə deyil, həm də nüfuzu ilə müəyyən edilirdi. Onların müəllifləri arasında həm məşhur erməni ustaları, həm də beynəlxalq səviyyədə tanınan xarici heykəltəraşlar, o cümlədən Ayoazovski və Saxarovun heykəllərinin müəllifləri olan məşhur rus müəllifləri Salavat Şerbakov və Qriqori Pototski var idi.

“Azatutyun” yazır ki, Artsax və Ermənistandan olan bir qrup insan hüquqları müdafiəçisi Artsax sakinlərinin mülkiyyətinin müdafiəsi üçün prosesə başlayıb və artıq Strasburq məhkəməsinə 100-dən çox ərizə göndərib.

Artsaxın keçmiş ombudsmanı Artak Beqlaryan AzadlıqRadiosuna bildirib ki, Əsas tələb qabaqlayıcı işlərə, yəni müdafiəyə aiddir ki, Avropa Məhkəməsi Artsax xalqı üçün, bu halda konkret şəxslərə məxsus əmlakın qorunması üçün müvafiq qərarlar çıxarsın.

“Əlbəttə, artıq məhv edilmiş əmlaka görə kompensasiya tələbi var, lakin ümumi kontekst kimi formalaşdırılan qaytarılma tələbləri də var”, – Beqlaryan qeyd edib.

Keçmiş Artsax Ombudsmanının fikrincə, mülkiyyət hüququ həm daxili, həm də beynəlxalq hüquqda ən çox qorunan hüquqdur və onlar oturub Bakının Stepanakert rayonlarını sökməsinə, kənd yaşayış məntəqələrini yer üzündən silməsinə və ya mülkiyyət hüquqları Artsax sakinlərinə məxsus olan evlərə azərbaycanlıları yerləşdirməsinə baxa bilməzlər.

“Birincisi, Avropa Məhkəməsi Azərbaycanın törətdiyi pozuntuları qeydə almalıdır. İkincisi, o, həm də Azərbaycanı məcbur etməlidir ki, birincisi, mənzillərimizi qanunsuz olaraq azərbaycanlılarla məskunlaşdırmasın, ikincisi, yaşayış məntəqələrimizi sökməsin”, – Beqlaryan bildirib.

Artsaxın keçmiş Ombudsmanının fikrincə, Strasburq məhkəməsinə göndərilən bu ərizələr və sonrakı qərarlar Bakının ermənilərdə olan hər şeyi məhv etmək və ya mənimsəmək kimi davranışını əngəlləyə bilər. Lakin onun sözlərinə görə, bu prosesin həm də strateji əhəmiyyəti var.

“Nəticədə çox ciddi hüquqi əsaslarımız olacaq, bundan əlavə Azərbaycana qarşı hansı diplomatik və siyasi mexanizmlər işə düşəcək. Biz o zaman geosiyasi vəziyyətin necə olacağını və ya yeni dünya nizamının necə olacağını deyə bilmərik, amma əminəm ki, bunlar bizim qarşımızda yeni imkanlar açacaq”.

Artsaxda 40 minə yaxın bina və yaşayış evi var. Bu evlərin nə qədər dağıdıldığı və ya məskunlaşdığı barədə yeganə məlumat mənbəyi Bakının yaydığı videolardır.

Artsaxın keçmiş mədəniyyət naziri Sergey Şahverdyanın sözlərinə görə, Azərbaycanın məqsədi şəhərin üzünü tamamilə dəyişməkdir və bu məqsədlə onlar da bütün büstləri, heykəlləri yığışdırıblar, geridə yalnız “Biz və dağlarımız” qalıb və Bakı onları sovet illərinin personajları kimi təqdim etməyə çalışır.

İyulun 7-də Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin yaradılmasının 102-ci ildönümü qeyd olunur. 1923-cü il iyulun 7-də Azərbaycan Sovetləri Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin dekreti ilə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti (DQMV) təşkil edildi. DQMV muxtar vilayətinin idarəetmə orqanları vilayət icraiyyə komitəsi və yerli şuralar idi. Fərmanda nəzərdə tutulurdu ki, vilayət icraiyyə komitəsi yaradılmazdan əvvəl müvəqqəti komitə yaradılsın ki, onun vəzifəsi daimi icra orqanının qəbul edilməsi üçün iki ay müddətində şuraların qurultayını çağırmaqdan ibarət idi.

Qərara əsasən, 1923-cü il avqustun 15-dək öz funksiyalarını yerinə yetirməli olan Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin nizamnaməsini hazırlamaq, habelə bölgəyə inzibati bölgülər vermək və muxtar vilayətin sərhədlərini müəyyən etmək üçün komissiya yaradılmalı idi.

Qeyd edək ki, komissiyanın tərkibinə Dağlıq Qarabağ, Çöl Qarabağı, Kürdüstan və Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının nümayəndələri daxil idi.

“Vurğulamaq çox vacibdir ki, DQMV-nin yaradılması haqqında fərmanda bütün otlaqlar, meşələr, bağlar, faktiki torpaq və su sahibləri (yəni erməni xalqı) qorunub saxlanılmalı idi.

Komitənin qərarını M. B. Kasumov imzaladı.

Xüsusi vurğulanmalıdır ki, fərman bütün Dağlıq Qarabağa regional muxtariyyət vermədi; Dağlıq Qarabağın yalnız bir hissəsində muxtariyyət yaradılmışdır. Dağlıq Qarabağın muxtar vilayət kimi ayrılması, ərazisinin və inzibati sərhədlərinin müəyyən edilməsi ilə bağlı aparılan işlərlə paralel olaraq, DQMV Konstitusiyasının yaradılması istiqamətində də işlər aparılırdı. Konstitusiya layihəsi Azərbaycan Mərkəzi Komitəsinin 1924-cü il iyulun 3-də keçirilən iclasında təsdiq edilmişdir.

Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Konstitusiyası rayonun ərazisini və yaşayış məntəqələrini dəqiqləşdirən ilk rəsmi sənəd idi. Lakin sonrakı illərdə Azərbaycan hakimiyyətinin vaxtaşırı qaldırdığı yeni və süni sərhəd məsələləri adı altında həm DQMV-nin özündən (Yuxarı Xaçen-Karvaçar, Gülüstanın şimal hissəsi – Şahumyan rayonu, Getaşen yarımrayonu, Dizək rayonunun bir hissəsi – Cəbrayıl), həm də ermənilərin məskunlaşdığı Şimali Artsax və Qardman rayonlarından da yeni ərazilər özgəninkiləşdirilib işğal olunmuş kəndlər isə qonşu rayonlara birləşdirilirdi.

Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası (bolşeviklər) Qafqaz Bürosu Plenumunun 5 iyul 1921-ci il tarixli qərarının məntiqinə əsasən, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ərazisi təqribən 8000 kv.km. olmalıdı. Lakin bu qərara zidd olaraq 1923-1924-cü illərdə Dağlıq Qarabağın yalnız bir hissəsində, təxminən 50.000 kv.km ərazisi olan Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti yaradılmışdır. Sonrakı illərdə Azərbaycan hakimiyyəti təqribən 600 kv.km. daha çox Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətindən ayrıldı, region cəmi 4400 kv.km. oldu.

Qeyd edək ki, xeyli ərazi itkilərinə baxmayaraq, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin muxtar statusu sayəsində erməni xalqı sovet hakimiyyəti illərində Azərbaycanın təxribatlarına və milli ayrı-seçkilik siyasətinə müqavimət göstərə bilib.

Dağlıq Qarabağ de-erməniləşdirilmədi, lakin muxtariyyət kağız üzərində qaldı: ermənilər Sovet İttifaqının elə konstitusiyası ilə muxtariyyət adlandırılan muxtar vilayətdən bilavasitə qovulurdular ki, bu isə ermənilərin muxtariyyətini nəzərdə tuturdu.

Bununla belə, Artsax ermənilərinin toxunulmaz öz müqəddəratını təyinetmə hüquqlarını həyata keçirmək, öz varlıqlarını və regionun ilk xristian keçmişini qorumaq uğrunda mübarizə aparan qanuni tələblərinə cavab olaraq, Azərbaycan hakimiyyəti erməni icmasına qarşı davamlı olaraq repressiyalar, o cümlədən Sumqayıtda, Bakıda, Azərbaycan SSR-in digər yaşayış məntəqələrində, Şimali Artsaxın kəndlərində və s. kütləvi qırğınlar həyata keçirib.

Bu kontekstdə tarixi faktlar sübut edir ki, Artsax xalqının öz tarixi vətənində yaşamaq hüququ həm sovet, həm də müstəqil Azərbaycan tərəfindən ardıcıl olaraq pozulub.

Dağlıq Qarabağ Qaçqınlarının İnsan Hüquqları Birliyi Dağlıq Qarabağın erməni əhalisinin öz müqəddəratını təyin etmək, öz vətənlərində təhlükəsizlik, ləyaqət və müstəqillik şəraitində yaşamaq, habelə tarixi, mədəni və sivilizasiya məkanında öz şəxsiyyətini və qanuni yerini qorumaq kimi fundamental hüququnun qorunmasına sadiqliyini bir daha təsdiqləyir.

Vətənindən zorla uzaqlaşdırılaraq yaşamaq bütöv bir xalqın etnik davamlılığını təhdid edir. Bu təhlükəli prosesə Azərbaycanın fiziki qırğınla yanaşı, erməni xalqının kimliyini pozmaq və onun yenidən yaranmasının qarşısını almaq məqsədi daşıyan soyqırımı siyasəti kontekstində baxmaq lazımdır.

Biz beynəlxalq ictimaiyyəti məcburi köçkün erməni əhalisinin könüllü, ləyaqətli və təhlükəsiz qayıtmasına, o cümlədən onların hüquqlarının yerlərdə tam həyata keçirilməsi üçün beynəlxalq təminatların yaradılmasına töhfə verməyə çağırırıq”, – deyə bəyanatda vurğulanıb.

“Bu layihə 4 milyon dram limiti olan yaşayış məntəqələrinin yeni siyahısının yaradılmasını təklif edir”, – hökumətin iclasında mənzil və şəhərsalma naziri Narek Mkrtçyan köçkünlərin mənzillə təmin olunması proqramına edilən dəyişiklikləri təqdim edərkən bildirib.

Nazirin sözlərinə görə, hazırda yaşayış məntəqələrinin siyahısına 57 icmadan 452 yaşayış məntəqəsi daxildir və yeni layihə ilə o, artaraq 611 yaşayış məntəqəsinə çatacaq və onlar üçün Artsaxdan olan köçkünlərin hər bir ailə üzvü üçün 4 milyon dram müəyyən edilib.

Narek Mkrtçyan proqramın 3-cü və 4-cü mərhələlərinin başlandığını və bütün hədəf qruplarını köçkünlərin əhatə edəcəyini açıqlayıb.

Proqrama müraciət üçün son tarix də 2027-ci ilə qədər uzadılıb.

Mkrtçyan bildirib ki, köçkün ailəsi verilən yardımdan daha ucuz mənzil əldə edərsə, qalan müsbət məbləği ailə üç yolla istifadə edə bilər: təmir xərclərini ödəmək, kənd təsərrüfatı üçün torpaq sahəsi almaq, mebel və ya məişət texnikası almaq.

O, həmçinin məlumat verib ki, proqrama müraciət edən və yardım alınmayan halların araşdırılması üçün idarələrarası komissiyanın yaradılması da təklif olunur.

Qeyd edək ki, iyulun 1-nə olan məlumata görə, 1600-dən çox ailə sertifikat alıb, 390-dan çoxu isə satılıb.

“Armenpress”in məlumatına görə, “Geğard” elmi-analitik fondu bildirir ki, festival 2020-ci ildə minlərlə artsaxlı uşağın məcburi köçkün düşdüyü şəhərdə təşkil olunub. Onlar Şuşidə bayram keçirərkən, həmin şəhərdən köçkün düşmüş uşaqlar qeyri-müəyyənlik şəraitində, hüquqları pozulmuş və uşaqlıqlarını itirməkdə davam edirlər.

Fondun məqaləsində deyilir: “İlk baxışdan əla bir tədbir kimi görünür, lakin ancaq ilk baxışdan. Tədbiri cəmi 5 il əvvəl həmin Şuşi şəhərinin uşaqlarını öz vətənində uşaqlıqlarını keçirmək və yaşamaq hüququndan məhrum edən dövlətin hökuməti təşkil edib

2020-ci ilin Artsax müharibəsi zamanı Azərbaycan silahlı qüvvələri sistematik olaraq sadəcə müdafiə mövqelərinə deyil, həm də birbaşa mülki dinc əhaliyə yönəlmiş hərbi cinayətlər törədib. Sentyabr ayının 27-də Azərbaycanın başlatdığı hərbi əməliyyatlar nəticəsində Artsaxda insan haqları kobud şəkildə pozulub, günahsız uşaqlar əziyyət çəkib.

Oktyabr ayının 4-də Azərbaycan silahlı qüvvələrinin Martuni şəhərini (Martuni rayonu) artilleriya atəşinə tutması nəticəsində 9 yaşlı qız hələk olub, 2 yaşlı qardaşı isə ağır yaralanıb. Oktyabr ayının əvvəlində Martakert şəhərindən təxliyə zamanı Azərbaycan silahlı qüvvələrinin pilotsuz uçan aparatının zərbəsi nəticəsində 13 yaşlı oğlan ağır yaralanıb. Oktyabr ayının 14-də Vardenis-Sotk avtomobil yolunun yaxınlığında yenidən Azərbaycan PUA-nın zərbəsi nəticəsində 14-yaşlı oğlan yaralanıb.

2023-cü ilin sentyabr ayının 19-da azərbaycan hücumu nəticəsində Artsaxın Əsgəran rayonunun Sarnağbyur kəndində üçü uşaq olmaqla beş mülki şəxs həlak olub.

Sentyabr ayının 20-də Artsax İnsan Haqları Müdafiəsinin Aparatının əldə etdiyi məlumatlara görə, ən azı 200 ölüm və 400-dən çox yaralanma qeydə alınıb. Mülki əhali arasında yaralananların sayı 40-ı ötüb, onlardan 13-ü uşaqdır.

44-günlük müharibə zamanı hərbi əməliyyatlar nəticəsində Artsax Respublikasında 24 mindən çox uşaq təhsil hüququndan məhrum edilib.

2020-ci ilin sentyabr ayının 30-da Ermənistan Respublikasının İnsan Hüquqları Müdafiəçisi Azərbaycanın mülki yaşayış məntəqələrinə hava və artilleriya hücumları ilə bağlı faktaraşdırma işi aparmaq missiyası ilə Ermənistanın Geğarkunik mərzinə səfər edib. Fakt-araşdırma qrupu sentyabr ayının 27-də səhər saatlarından Azərbaycan aviasiyasının və artilleriyasının Ermənistanın Geğarkunik mərzində mülki yaşayış məntəqələrini hədəfə aldığını qeyd edib. Sotk kəndinin yaşayış hissəsi istiqamətinə PUA-nın zərbəsi nəticəsində təkcə yaşayış evlərindən birinə deyil, həm də partlayış yerindən təxminən 100-150 metr aralıda yerləşən məktəbə də ziyan dəyib. Valideynlərin sözlərinə görə, onlar təhlükəsizlik üçün uşaqları ilə birlikdə müvəqqəti olaraq zirzəmilərdə gizlənməyə məcbur olublar.

Beynəlxalq ictimaiyyətin səsszliyi fonunda mülki dinc əhaliyə qarşı hərbi cinayətləri qəsdən davam etdirən Azərbaycan silahlı qüvvələri hətta Stepanakert Ana və Uşaq Sağlamlığı Mərkəzini də hədəfə alıb.

Əhəmiyyətli beynəlxalq aktorların bəyanatlarına baxmayaraq, vəziyyət dəyişməz qaldı. Blokadaya görə 270 uşaq öz yaşayış yerlərinə qayıda bilməyib. Onların təhlükəsizlik, təhsil və ailə həyatı hüquqları pozulub. Dərmanların, tibbi ləvazimatların və gigiyena vasitələrinin kəskin çatışmazlığı uşaqların sağlamlığına və tibbi xidmət almaq hüququna ciddi mənfi təsir göstərmişdir. Uşaq süni süd qarışığının olmaması yüzlərlə yeni doğulmuş körpənin qidalanmasında ciddi problemlər yaradır, onların fiziki və əqli inkişafını təhlükə altına alır. Artsax hakimiyyət orqanlarının iddia etdiyinə görə, ölkədə hər üç ölümdən biri qidalanma çatışmazlığı ilə bağlı olub.

Azərbaycanın məqsədyönlü şəkildə apardığı Artsax əhalisini qorxutmaq və onları daimi qeyri-müəyyənlik və gərginlik vəziyyətində saxlamaq siyasəti təkcə Artsaxlı uşaqlarının psixi sağlamlıq vəziyyətinə deyil, həm də davranışlarına açıq şəkildə mənfi təsir göstərmişdir.

Azərbaycan Artsaxın mülki dinc əhalisinə təcavüzkar və anti-erməni siyasətini davam etdirərək nəinki beynəlxalq hüquq və humanitar prinsipləri pozub, həm də bütöv bir nəsli uşaqlıqdan məhrum edib. Şuşidə uşaq festivalı keçirilərkən, həmin şəhərdən və Artsaxın bütün ərazisindən məcburi deportasiya edilmiş minlərlə artsaxlı uşaq öz vətənlərində böyümək, təhsil almaq və təhlükəsiz uşaqlıq keçirmək hüququndan məhrum edilir”.