İsrailin “Maariv” nəşrinin yazdığına görə, prosesin Baş nazirin aparatının birbaşa müdaxiləsi ilə bloklanması barədə qiymətləndirmələrə rəğmən, bu məsələdə əsas rolu Azərbaycan nümayəndələrinin müraciətlərindən sonra Knessetdə hərəkətə keçən ultra-ortodoks partiyalar oynayıb.

“İyunun 28-də İsrail hökuməti xarici işlər naziri Gideon Saarın Erməni soyqırımının rəsmi tanınması haqqında təklifinə yekdilliklə razılıq verib.

Hökumətin qətnaməsində təsbit olunub ki, İsrail Dövləti Osmanlı imperiyasının süqutu dövründə erməni xalqına qarşı törədilmiş soyqırımı tanıyır, həmçinin tarixi həqiqəti təkzib etmək, kiçiltmək və ya təhrif etmək üçün istənilən cəhdi pisləyir.

Hələ qərar təsdiqlənməzdən əvvəl Bakıda bu addıma qarşı olduqlarını aydın şəkildə bildirmişdilər.

 “Maariv”ə bəlli olduğu kimi, hökumətin iclasından iki gün əvvəl — iyunun 26-da İsrailin Xarici işlər naziri Gideon Saar və onun azərbaycanlı həmkarı Ceyhun Bayramov arasında telefon danışığı olub.

Söhbət zamanı Azərbaycanın Xarici işlər naziri bildirib ki, İsrail tərəfindən Erməni Soyqırımının tanınması Ermənistan və Azərbaycan arasındakı mürəkkəb münasibətlərə zərər vura bilər, eləcə də Prezident Donald Trampın rəhbərliyi ilə ABŞ-ın irəli sürdüyü sülh planının tərkib hissəsi olan ölkələr arasında barışıq səylərini poza bilər.

Məlumatlı mənbələrin bildirdiyinə görə, Bayramov Saara bir mesaj çatdırıb. Mesajda Bakının İsrailin bu addımından narazı olduğu və bu qərarın hökumət səviyyəsində təsdiqlənməməsinə üstünlük verəcəyi qeyd olunub.

Lakin İsrail hökuməti bu xahişə reaksiya verməyib və qərarı etirazsız qəbul edib.

Qərar hökumət tərəfindən bəyənildikdən sonra onun Knessetin təsdiqinə təqdim edilməsi nəzərdə tutulurdu.

Təklif iki dəfə təcili məsələ kimi gündəliyə salınsa da, hər iki dəfə çıxarılıb və nəticədə səsverməyə çıxarılmayıb.

Bu prosesin arxasında “ŞAS” və “Yahadut ha-Tora” ultra-ortodoks partiyaları dayanıb.

“Maariv”in əldə etdiyi məlumatlara görə, hökumət qərarının qəbulundan sonrakı günlərdə Azərbaycanın yəhudi icmasının bir neçə nümayəndəsi, o cümlədən Bakı Sefard İcmasının ravvini Zmir İsayev Knessetin aparıcı ultra-ortodoks deputatları ilə bir sıra görüşlər keçirib.

Bu söhbətlər zamanı iddia edilib ki, qərarın Knessetdə təsdiqlənməsi həm Ermənistan və Azərbaycan arasındakı barışıq səylərinə, həm də İsrail və Azərbaycan arasında son dövrdə əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmlənən strateji münasibətlərə zərər vurula bilər.

Azərbaycan yəhudiləri həmçinin İranı tarazlaşdırmaq məsələsində Azərbaycanın İsrail üçün malik olduğu strateji əhəmiyyəti xatırladıblar.

 Nəzərə alınıb ki, bu ölkə İslam Respublikası ilə ümumi sərhədə malikdir, Te

l-Əviv və Bakı arasında sıx hərbi-texniki əməkdaşlıq var, eləcə də İsrailə idxal olunan neft və digər enerji ehtiyatlarının 40%-dən çoxu məhz Azərbaycan tərəfindən təmin edilir.

Bu müraciətlərdən sonra Knessetin ultra-ortodoks deputatları səsverməni bloklamaq istiqamətində fəaliyyətə başlayıblar.

Onlar yüksək rütbəli “Likud”çulara bildiriblər ki, məsələ Knessetin plenar iclasının səsverməsinə çıxarılarsa, “ŞAS” və “Yahadut ha-Tora” fraksiyaları əleyhinə səs verəcək və təklif keçməyə bilər.

Paralel olaraq, müxalifətin yüksək vəzifəli nümayəndələri Knessetdə bu qərara qarşı bloklayıcı alyansın yaradılması istiqamətində iş aparıblar.

Baş nazirin müşavirləri parlamentdəki vəziyyəti təhlil edərək o qənaətə gəliblər ki, qərarın təsdiqlənməsi üçün zəmanətli əksəriyyət yoxdur.

 Nəticədə Netanyahü məsələni səsverməyə qoymamaq və yalnız hökumətin qərarı ilə kifayətlənmək qərarına gəlib.

Ötən həftə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Bakıdakı iqamətgahında Fələstin Muxtariyyətinin Baş naziri Məhəmməd Mustafanı qəbul edib və Prezident Administrasiyasının bəyanatında Azərbaycanın paytaxtı Şərqi Yerüseliç olmaqla Fələstin dövlətinin qurulmasına dəstəyi vurğulanıb ki, bu da müstəsna və son dərəcə qeyri-adi bir hadisədir.

Bu addım İsrail siyasətinin ünvanına səslənən tənqid siqnalı kimi qəbul edilib.

Bəyanatda həmçinin qeyd olunurdu ki, Azərbaycan fələstinlilərə kömək etməyə, o cümlədən BMT-nin Yaxın Şərqdəki Fələstinli Qaçqınlara Yardım və İşlər üzrə Agentliyi (UNRWA) vasitəsilə dəstək verməyə davam edir və Fələstin Muxtariyyəti ərazisində orta məktəb tikməyi planlaşdırır.

 Tel-Əvivdə hökumətin qərarından sonra yaranan gərginlik fonunda bu bəyanatları diqqətlə izləyiblər. İsraildə Azərbaycanı regionun ən mühüm strateji tərəfdaşlarından biri hesab etməkdə davam edirlər.

İllər ərzində ölkələr arasında hərbi, kəşfiyyat və iqtisadi əməkdaşlıq möhkəmlənib, Azərbaycanın İran sərhədindəki coğrafi mövqeyi isə İsrailin təhlükəsizlik sisteminə xüsusi əhəmiyyət qazandırır.

Erməni Soyqırımının tanınması ətrafında gedən mübarizə tarixi və mənəvi mülahizələri, təhlükəsizlik maraqlarını, regional münasibətləri və Knessetdəki siyasi qüvvələrin tarazlığını birləşdirdi.

Yekunda tanınma Knessetin bəyənməsi olmadan, yalnız hökumət qərarı səviyyəsində təsbit olunmuş olaraq qaldı. Həmin vaxt Azərbaycan səfiri əvvəlcədən planlaşdırılmış məzuniyyətdə idi.

Bundan əlavə, hazırda Bakı və Tel-Əviv arasında heç bir səviyyədə dialoq getmir”.

 Lakin bu cür ifadə, məhz həmin qərarın qəbul edilmə vaxtının özünün danışdığı şeyləri gizlədir, yazır Frankfurt Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (PRIF) baş elmi işçisi Eldad Ben-Aharon.

Tanınma, son dövrdə getdikcə daha çox israilli siyasətçi və milli təhlükəsizlik ictimaiyyətinin nümayəndələrinin Türkiyəni “yeni İran” adlandırmağa başladığı bir fonda baş verdi, baxmayaraq ki, bəziləri bu xarakteristikanı mübahisələndirir.

1915-ci il Erməni Soyqırımının rəsmi tanınması həm də 2024-cü ildən etibarən Ankaranın İsraili beynəlxalq hüququ pozan kimi təqdim etməyə yönəlmiş fəallaşmış hüquqi və diplomatik kampaniyasına cavab olaraq strateji əks-tədbir kimi xidmət edir.

Həmin kampaniya Qəzza müharibəsindən sonra İsrailin beynəlxalq mövqelərinin pisləşməsinə töhfə verdi.

Netanyahunun 2025-ci il “sınaq addımı”: Erməni Soyqırımının tanınmasına reaksiyanın yoxlanılması

2025-ci il avqustun 26-da İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu PBD Podcast-da iştirak etdi. İsrailin niyə Erməni Soyqırımını tanımadığı sualına o, əvvəlcə Knessetin artıq müvafiq qanun layihəsini qəbul etdiyini bildirdi.

Bu, yalnız qismən doğru idi: Netanyahu və onun müttəfiqləri əvvəllər dəfələrlə belə qanun layihələrini bloklamışdılar.

Aparıcı onun şəxsi mövqeyini soruşduqda, Netanyahu cavab verdi:

 “Mən bunu indicə etdim. Buyurun”.

Bu qeyd dünya mətbuatının baş səhifələrində yer aldı. Amma bunun heç bir nəticəsi olmadı – nə institusional bəyanatlar, nə də siyasət dəyişikliyi. Ermənistan bu addımı populist adlandırdı.

Podkastda təsadüfən edilən bəyanat rəsmi tanınma deyildi. Bu, ən yaxşı halda, sonra baş verənlərdən əvvəlki “sınaq addımı” idi.

2026-cı il iyunun 28-də İsrailin nazirlər Kabineti Erməni Soyqırımının tanınmasının lehinə yekdilliklə səs verdi. Həm cinayətkarı, həm də qurbanı rəsmi olaraq adlandırmaq qərarı mətbuatda heyranedici başlıqlara səbəb oldu.

 Netanyahunun podkastdakı replikasından fərqli olaraq, bu, dövlət kursunda real dəyişiklik idi.

Lakin bu addım digər mühüm funksiyaları da yerinə yetirirdi.

İsrailin Xarici işlər naziri Gideon Saar tanınmanı əxlaqi akt kimi xarakterizə edərək, “doğru olanı etmək üçün heç vaxt gec deyil” desə də, o, həm də strateji məqsəd güdürdü.

 Bu qərarın daha tam oxunuşu göstərir ki, Erməni Soyqırımının xatirəsinin alətləşdirilməsi Tel-Əviv və Ankara arasında münasibətlərin kəskin pisləşməsi fonunda Türkiyəyə qarşı əks-tədbir kimi xidmət edir.

Eyni zamanda, Erməni “Soyqırımının tanınması yalnız bir dəfə oynana biləcək diplomatik kart idi. Qərar hələ Knesset tərəfindən rəsmi təsdiqini gözləsə də (səsvermə 2026-cı il oktyabr seçkilərindən sonrakı dövrə təxirə salınıb), Nazirlər Kabinetinin yekdil qərarı artıq Türkiyə ilə sonrakı siyasi və diplomatik pozuntuya səbəb olub.

Erməni Soyqırımının İsrail tərəfindən tanınmasının konteksti

2023-cü ildən etibarən Türkiyə İsrailin təqsiri narrativini beynəlxalq platformalarda kök salmaq məqsədi daşıyan getdikcə daha sərt hüquqi və diplomatik strategiya qurur.

2024-cü il avqustunda Türkiyə BMT-nin Beynəlxalq Məhkəməsində Cənubi Afrikanın Soyqırım Konvensiyası çərçivəsində İsrailə qarşı başlatdığı iddiaya qoşulmaq üçün ərizə təqdim etdi.

Bu baxımdan, İsrailin Erməni Soyqırımını tanıması sadəcə gecikmiş ədalət aktı deyil. Bu, Ankara ilə qarşıdurmanın eskalasiyası dövrü üçün hesablanmış strateji addımdır.

Tanınma eyni zamanda İsrail siyasəti və vətəndaş cəmiyyəti daxilində Türkiyə ilə hazırkı münaqişədən iki onillik əvvəl başlamış daha uzunmüddətli daxili prosesin nəticəsi idi.

İsraildə tanınmanın müdafiəsi ən azı 2000-ci illərin əvvəllərindən başlayır, o zaman müxtəlif siyasi qütblərdən olan dini və siyasi xadimlər bu məsələni öz təşəbbüsləri ilə, İsrail-Türkiyə münasibətlərinin pisləşməsi ilə əlaqələndirilməsindən çox əvvəl qaldırmağa başladılar.

Müxtəlif partiyalardan olan Knesset deputatları, o cümlədən Yosi Sarid və Xaim Oron, həmçinin Reuven Rivlin və Arye Eldad illər boyu parlament kanalları vasitəsilə bu mövzunu irəli sürdülər.

Bunun ardınca bələdiyyə səviyyəsində tanınma gəldi – əvvəlcə Petaq Tikvada, 2023-cü ildə isə Hayfada da. Bu “aşağıdan yuxarı” trayektoriya, adi deputatlar və yerli şuralar tərəfindən icra hakimiyyəti deyil, irəli sürülən, ayrıca təhlilə layiq müstəqil bir prosesdir.

Aşağıda daha dar, lakin heç də az əhəmiyyətli olmayan perspektiv təqdim olunur: hökumətin məhz 2026-cı ilin iyununda hərəkət etmək qərarına gəlməsinin izahı və niyə anın İsrailə qarşı Türkiyənin hüquqi və diplomatik kampaniyasına uyğun seçildiyi, soyqırımının tanınmasının uzunmüddətli daxili tendensiyasına uyğun deyil.

Diplomatik pozuntudan hüquqi qarşıdurmaya qədər

İsrailin niyə uzun müddət Erməni Soyqırımını tanımaqdan çəkindiyinə dair ən məşhur izahat Türkiyəni göstərir. Bu, inandırıcı tarixi arqumentdir.

 1970-ci illərin sonu və 1980-ci illər ərzində, xüsusilə 1979-cu il İslam İnqilabından sonra İsraili Yaxın Şərqdə təcrid edən və onu Türkiyədən daha asılı hala gətirən, Ankara ilə İsrailin strateji tərəfdaşlığı tanınmanı diplomatik baxımdan son dərəcə bahalı edirdi.

İsrail XİN həmin münasibətləri qorumaq naminə Erməni Soyqırımı mövzusunu susdururdu.

Bu şərhə görə, məhz Ərdoğan həmin maneəni aradan qaldırdı: onun İsrailə qarşı artan düşmənçiliyi, HAMAS-la yaxınlaşması və 2023-cü il oktyabrın 7-dən sonra İsrail-Türkiyə münasibətlərinin çökməsi ilk dəfə tanınmanı mümkün etdi.

Bu izahat doğrudur. Lakin o, mükəmməl deyil.

Bu, qərarın məhz formasının onun qəbul edildiyi hüquqi və strateji mühit haqqında danışdığını izah edə bilməz. Əvvəlki İsrail-Türkiyə böhranlarına 2010-cu il “Mavi Mərmərə” insidenti daxil idi.

Lakin bütün ciddiliyinə baxmayaraq, bu cür hadisələr nəticədə diplomatik danışıqlar və son nəticədə rəsmi üzr istəmələr vasitəsilə hamarlanırdı.

2023-cü ildən sonrakı pozulma fərqli xarakter daşıyır. Bu, Türkiyənin İsrailin təqsiri narrativini sadəcə bəyan etmək deyil, institusionallaşdırmaq üçün ardıcıl səyləri ilə müşayiət olunur.

Tanınma “Yeni İran” konsepti kontekstində

Erməni soyqırımının tanınması səsverməsi həm də Türkiyəyə münasibətdə İsrailin yüksək vəzifəli şəxslərinin ritorikasında daha geniş dəyişikliklə üst-üstə düşdü:

 Onu sadəcə mürəkkəb, lakin idarə oluna bilən qonşu kimi deyil, uzun müddət İrana məxsus olan yeri tutan ölkənin növbəti əsas regional təhlükəsi kimi qavramağa başladılar.

Hökumət tərəfindən təyin edilmiş “Nagej Komitəsi” xəbərdarlıq etdi ki, İsrail Türkiyə ilə gələcək hərbi toqquşma ehtimalına hazır olmalıdır və Ankaranın artan regional iddialarının iki dövlət arasında münasibətlərin strateji xarakterini kökündən dəyişdiyini iddia etdi.

Bu xəttin davamı olaraq, 2026-cı il fevralın 17-də keçmiş Baş nazir Naftali Bennett (2021-2022) Yerüsəlimdə keçirilən Amerika Yəhudi Təşkilatları Başçıları Konfransında bildirdi ki, “Türkiyə yeni İrandır”.

 O, Ərdoğanın hiyləgər və təhlükəli olduğunu və İsraili mühasirəyə almağa çalışdığını iddia etdi, Ankaranı və Qətəri Suriyada və digər regionlarda nüfuzunu genişləndirməkdə ittiham etdi, həmçinin Səudiyyə Ərəbistanını İsrailə qarşı qızışdırmaq və nüvə silahına malik Pakistanla ittifaq vasitəsilə düşmən sünni ittifaqı yaratmaq cəhdləri barədə xəbərdarlıq etdi.

 O, eyni zamanda “İsrail diplomatik passivliyi” adlandırdığı şeyi tənqid etdi – bu, soyqırımının tanınması kimi qəti addımlara açıq çağırış olan bir ifadədir.

Bu bəyanatlar birlikdə göstərir ki, hələ iyunun 28-dən çox əvvəl İsrail Xarici siyasət elitası Türkiyənin əsas regional antaqonist kimi İranın əvvəlki rolunun struktur varisi olması mövqeyini formalaşdırırdı. İsrailin bu inamı soyqırımı səsverməsi ilə ölkənin ümumi təhlükəsizlik konsepsiyası arasında çatışmayan halqa kimi xidmət edir.

Əgər Türkiyə ontoloji təhlükə kimi mövqeləndirilirsə, onda əvvəllər NATO müttəfiqinə qarşı istifadə etmək üçün həddindən artıq riskli hesab edilən alətlər – o cümlədən 1915-ci il soyqırımının tanınması – əlçatan olur.

Əgər əvvəlki münasibətlərin diplomatik dəyəri artıq hesablardan silinibsə, tanınma Türkiyəyə münasibətdə İsrail siyasətindən yayınma olmaqdan çıxır.

Əksinə, o,– Yunanıstan və Kiprlə üçtərəfli ittifaqların və Türkiyə əleyhinə tərəfdaşlıqların “altıbucaqlısı” haqqında danışıqların yanında  onun bir hissəsinə çevrilir.

Bu konsepsiya məhz İsrail milli təhlükəsizliyi və xarici siyasət ictimaiyyətində müzakirə mövzusu olaraq qalır. Tənqidçilər qeyd edirlər ki, “yeni İran”la müqayisə aydın daxili siyasi məqsədə xidmət edir.

Naftali Bennett 2026-cı il oktyabrda ölkədə keçiriləcək seçkilər ərəfəsində siyasi qayıdışa hazırlaşaraq bu bəyanatları verdi.

Belə yanaşmanın tənqidçiləri həmçinin iddia edirlər ki, o, mühüm fərqi gözdən qaçırır.

İrandan fərqli olaraq, Türkiyə heç vaxt İsrailin mövcud olmaq hüququnu inkar etməyib və ona birbaşa hərbi məhv olma təhlükəsi yaratmayıb, baxmayaraq ki, İsraili “bütün dünya üçün yük” adlandırıb.

Belə ritorika bir sıra hökumətlərin tənqidinə səbəb olub. Xüsusilə, Almaniyanın Xarici işlər naziri Yohan Vadeful İsrailin XİN rəhbəri Gideon Saarla söhbətindən sonra Türkiyənin Xarici işlər naziri Hakan Fidanın İsrail haqqında son çıxışlarını pisləyib.

Eyni zamanda, bu şübhə yuxarıda təsvir edilən tendensiyanı ləğv etmir. Bennettin çıxışı və “Nagej Komitəsinin” xəbərdarlıqları göstərir ki, “yeni İran” konsepsiyası səsvermədən aylar əvvəl İsrail siyasi və təhlükəsizlik ictimaiyyətində fəal şəkildə qurulurdu.

 Lakin bu, hələ də Türkiyənin niyyətləri ilə bağlı sübut olunmuş faktdan çox, mübahisə mövzusudur.

Bu fərq prinsipial əhəmiyyətlidir: bu məqalə tanınma qərarının arxasında duran siyasi motivləri təhlil edir, lakin Türkiyənin İsrailin növbəti ontoloji təhlükəsi olub-olmaması barədə yekun nəticə çıxarmır.

İndi tanınma kartı oynanıldıqdan sonra, İsrail və Türkiyə arasında münasibətlərin tənzimlənməsi yolu həmişəkindən daha qeyri-müəyyən görünür.

Münasibətlər açıq rəqabət mərhələsinə qədəm qoyub ki, bura getdikcə soyqırımının inkarı və tanınmasının rəqabət aparan hüquqi və normativ çərçivələri təsir edir, burada tarixi yaddaş həm geosiyasi rəqabət, həm də daxili siyasət aləti kimi xidmət edir.

Almaniya, AB və digər xarici  ifaçılar üçün bu dərs bir konkret halın çərçivəsindən kənara çıxır. İsrail və Türkiyə arasında rəqabətin şiddətlənməsi ilə bərabər tarixi yaddaş qeydə alınmış faktdan canlı dövlət idarəetmə alətinə çevrilir: o, həqiqəti təsdiq etməkdən çox, rəqibi cilovlamaq üçün istifadə olunur.

Həm tanınma, həm də inkar bu funksiyanı yerinə yetirə bilər.

Bu rəqabəti izləyən və hər iki ölkə ilə təhlükəsizlik, miqrasiya və enerji məsələlərində əməkdaşlığı qorumağa ümid edən hökumətlər tarixdən istifadənin və  sadəcə keçmişin hansı versiyasının daha dəqiq olduğu sualını vermək əvəzinə bu ikili xarakteri nəzərə almaq məcburiyyətində qalacaqlar

Nüfuzlu İsrail qəzeti Haaretz bu prosesin Azərbaycanın təzyiqlərindən sonra dayandığını iddia edir. Bu qərarın arxasında hansı siyasi maraqlar dayanır?

İsraildə Erməni Soyqırımının tanınması prosesi, bir neçə gün əvvəl ekspertlərin proqnozlaşdırdığı kimi, dayanıb.

 Bu mövzuya nüfuzlu İsrail nəşri Haaretz toxunub və nəşrin məlumatına görə, səbəb Azərbaycanın müdaxiləsi olub.

Nəşr xatırladır ki, iyunun sonunda İsrail hökuməti ölkənin xarici işlər naziri Gidon Saarın təşəbbüsü ilə Erməni Soyqırımının tanınması haqqında qanun layihəsini yekdilliklə təsdiqləmişdi.

Lakin o, Knessetə çatıb qanuna çevrilənədək proses dayandırılıb.

Haaretz-ə görə, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin xarici siyasət məsələləri üzrə müşaviri Hikmət Hacıyev İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə əlaqə yaradıb.

Bundan sonra, Netanyahunun şəxsi müdaxiləsi ilə qanun layihəsi parlamentin gündəliyindən çıxarılıb. Türkoloq Ruben Safrastyan qeyd edir ki, bu bir neçə şey mənasına gələ bilər:

“Əgər Haaretz-in dərc etdiyi həqiqətən reallığa uyğundursa, onda aşağıdakıları güman etməliyik.

Birincisi, İsrailin Azərbaycandan müəyyən asılılığı var.

 İkincisi, bu asılılıq necə olmalıdır? Biz bilirik ki, İsrail Azərbaycana kifayət qədər böyük miqdarda silah-sursat satıb. Aydındır ki, bu, məncə, bu halda İsrailin Azərbaycanın bu tövsiyəsinə razı olmasında vacib olmayıb”.

Hərçənd Türkiyə və Azərbaycan açıq şəkildə İsrailin Erməni Soyqırımını tanımasına qarşı idilər, məsələ ilə bağlı Bakının bəyanatı nəzərəçarpacaq dərəcədə daha diplomatik ton daşıyırdı:

“1915-ci il hadisələri ətrafında tarixi faktların təhrif edilməsi və mürəkkəb tarixi məsələnin möhkəm hüquqi və ya elmi əsas olmadan siyasi qərara gətirilməsi qəbuledilməzdir.

İsrail hökumətini bu qərarı yenidən nəzərdən keçirməyə çağırırıq” – deyə bəyanatda qeyd olunurdu.

Erməni Soyqırımını tanımaq niyyətini bir çox analitiklər Türkiyəyə siyasi mesaj kimi dəyərləndirirdi. Son illərdə Ankaranın Qəzzadakı İsrail əməliyyatlarını dəfələrlə soyqırım kimi xarakterizə etməsi buna səbəb idi. Buna görə də bəzi ekspertlər İsrail hökumətinin qərarını məhz bu kontekstdə dəyərləndirirdilər.

Lakin həm Türkiyə, həm də İsraillə strateji münasibətləri olan Azərbaycan, Haaretz-in dərcinə görə, Tel-Əvivin bu addımının qarşısını almağa çalışıb.

Ruben Safrastyan hesab edir ki, Azərbaycandan İsrailin asılılığının başqa bir amili də İranla bağlıdır:

“Güman etməliyik ki, Azərbaycan İsrail üçün İranla bağlı imkanlar təqdim etməsi baxımından vacibdir – öz ərazisini İsrailə təqdim etməklə.

Bunlar konkret olaraq nədir, deyə bilmərəm. Yəni İsrail Azərbaycanın indiyə qədər etdiyini və ya etməyə icazə verdiyini davam etdirməsində birbaşa maraqlıdır”.

Haaretz xatırladır ki, CNN iyun ayında fevralda İrana qarşı başlanan müharibə günlərində İsrail qüvvələrinin Azərbaycan ərazisindən də fəaliyyət göstərdiyini xəbər vermişdi.

Bundan başqa, qeyd olunur ki, bu gün Bakı Tel-Əvivin əsas enerji tərəfdaşlarından biridir. İsrail istehlak etdiyi neftin əhəmiyyətli hissəsi Azərbaycandan tədarük olunur. İ

srail qəzeti həmçinin xatırladıb ki, Azərbaycan illərdir İsraildən silah və hərbi texnologiyalar alır ki, bunlar da 44 günlük müharibədə böyük effektivliklə tətbiq edilib.

Ruben Safrastyan qeyd edir ki, bütün bunlar birlikdə İsrailin Azərbaycanın tövsiyəsini yerinə yetirməsinə təsir edib.

İsrail Xarici işlər naziri Saar Haaretz-in ittihamlarını təkzib edərək mediaya bildirib:

“Hökumətin [Soyqırımını tanımaqla bağlı] qərarı var və o, yekdilliklə qəbul edilib… o, dəyişməyəcək və bu, vacib və tarixi faktdır”.

Lakin qanun layihəsi Knessetin gündəliyində praktiki olaraq artıq yoxdur. O, parlamentin tətilindən dərhal əvvəl geri çəkilib və tanınma məsələsi qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınıb.

Bu vəziyyətdən sonra İsrailin yaxın gələcəkdə Erməni Soyqırımının tanınması məsələsini parlamentin gündəminə qaytarması nə dərəcədə realdır və bu prosesə nə təsir edə bilər?

Türkoloq Ruben Safrastyan öz proqnozunu xatırladır ki, Knesset heç vaxt Erməni Soyqırımının tanınması haqqında qətnamə qəbul etməyəcək, baxmayaraq ki, İsrail vaxtaşırı bu məsələni gündəmə gətirə bilər:

“İsrail Erməni Soyqırımının tanınması məsələsini Türkiyə ilə əlaqədar öz geosiyasi məqsədləri üçün istifadə edir.

 Türkiyənin anti-İsrail ritorikasına bir növ cavab vermək üçün”.

Təsadüfi deyil ki, İsrail hökumətinin qərarı formal olaraq ləğv edilməyib, lakin Erməni Soyqırımının tanınması faktiki olaraq dondurulub.

Ruben Safrastyan əmindir ki, Türkiyə və İsrail arasında, belə desək, ritorik müharibə davam edəcək, hətta daha da şiddətlənə bilər.

Lakin o, məsələnin davamı ola biləcəyini düşünmür.

Alınan məlumata görə, bu barədə Erməni Soyqırımı Muzey-İnstitutu məlumat yayıb.

Proqram “Genocide Education Project” ilə əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilib və iştirakçıları Erməni Soyqırımı tarixinin müxtəlif aspektləri ilə tanış etmək məqsədini daşıyıb.

Qeyd edək ki, bu, Erməni Soyqırımı mövzusunda təhsil proqramı çərçivəsində ABŞ-dan gəlmiş məktəblilərin Erməni Soyqırımı Muzey-İnstitutuna ilk  ziyarətidir..

Bildirilir ki, yay məktəbinin təşəbbüskarı – Corc ali məktəbinin müəlliməsi Meredit Baldi 2024-cü ildə Erməni Soyqırımı Muzey-İnstitutu və “Genocide Education Project”in birgə həyata keçirdiyi amerikalı müəllimlərin Erməni Soyqırımı mövzusunda illik təlim proqramının iştirakçılarından biridir.

Bu il o, artıq öz şagirdləri ilə Ermənistana gəlmişdi. Yay məktəbi çərçivəsində iştirakçılar Erməni Soyqırımı Xatirə kompleksinə və muzeyə ziyarət ediblər.

Dörd gün ərzində şagirdlər Erməni Soyqırımı Muzey-İnstitutunun elmi işçilərinin müşayiəti ilə ekskursiyalarda və tematik dərslərdə iştirak ediblər.

 Erməni Soyqırımının müxtəlif aspektləri, o cümlədən kütləvi zorakılıq dövründə media və təbliğatın rolu, sağ qalanların ifadələrinin əhəmiyyəti müzakirə edilib, həmçinin Aurora Mardiqanyanın həyatına və “Ruhların hərracı” filminə ayrıca toxunulub.

Proqram çərçivəsində şagirdlərin praktiki məşğələlərini Corc məktəbinin müəllimləri Meredit Baldi və Preskot Seraydaryan aparıblar.

Erməni Soyqırımı Muzey-İnstitutunda keçirilən təhsil proqramından əlavə, şagirdlər həmçinin Matenadarana, Ermənistanın bir sıra tarixi-mədəniyyət abidələrinə ziyarət edərək ölkənin mədəniyyəti və zəngin tarixi irsi ilə daha yaxından tanış olublar.

Bu cür təşəbbüslər beynəlxalq təhsil əməkdaşlığının inkişafı, soyqırım cinayətinin tanınmasının artırılması, xatirənin qorunması, habelə gənc nəsil arasında insan hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı məlumatlılığın artırılması işində mühüm rol oynayır.

Bu həftə NATO liderlərinin zirvə toplantısında iştirak etmək üçün Türkiyəyə edəcəyi səfərdən sonra o, eyni praqmatik yanaşmanı tətbiq edərək erməni-türk sərhədinin açılmasına töhfə verməli və strateji əhəmiyyətli regionda ABŞ-ın mövqelərini möhkəmləndirməlidir” – deyərək  The Washington Times yazır.

Nəşrin məlumatına görə, 2025-ci ilin avqustunda Tramp Ağ Evə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanı və Azərbaycanın prezidenti İlham Əliyevi dəvət etmişdi.

 Bu, “Tramp marşrutu” (Trump Route) və ya TRIPP-in yaradılmasına gətirib çıxarıb – diplomatiyanı həm region, həm də ABŞ üçün əhəmiyyətli iqtisadi imkanlara çevirən praktik təşəbbüs.

İndi Tramp həmin modeli Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla qarşılıqlı əlaqədə istifadə etməlidir. Erməni-türk sərhədinin açılması sülhü real iqtisadi tərəqqiyə çevirməyə kömək edəcək və daha sabit Cənubi Qafqazda ABŞ-ın daha ağır çəkili rolunu təmin edəcək.

Amerika rəhbərliyi qoşun göndərmədən və “boş çeklər” təqdim etmədən strateji əhəmiyyətli regionda yeni ticarət imkanları yarada bilər.

Ermənistanı və Türkiyəni mürəkkəb tarix bağlayır. 1915-ci il hadisələri bu günə qədər dünyanın müxtəlif guşələrində yaşayan ermənilərin yaddaşında qorunur.

 Sərhədin açılması keçmişi silməyəcək və heç bir erməni lider insanlardan bu barədə unutmağı tələb edə bilməz.

 Məqalədə qeyd olunduğu kimi, Ermənistan və Türkiyə müstəqil razılığa gəlməlidir, lakin Tramp buna töhfə verə bilər.

Jurnalistlə söhbətində Armen Petrosyan regional reallıqlar, qlobal inkişaflar və İsrail daxili siyasi prosesləri ilə əlaqədar olaraq İsrail tərəfinin davranışını və qərarını şərtləndirən amilləri ətraflı şəkildə nəzərdən keçirib.

“Birincisi, İsrail və Türkiyə arasındakı münasibətlər görünməmiş gərginliyə çatıb. İkitərəfli siyasi atışmalar ən yüksək səviyyəyə yüksəlib, hər iki ölkənin hakimiyyət orqanları bir-birini kəskin tənqid etməkdə davam edir və qarşılıqlı ittihamlar irəli sürür.

 İsrail 2023-cü ildə Fələstinlilərə qarşı Qəzza zolağında hərbi əməliyyata başlayanda, Türkiyə o vaxtdan bəri İsrail hakimiyyətlərini ən sərt tənqid edən regional və müsəlman ölkələrindən birinə çevrilib və bu xətt hazırda pik həddə çatıb.

Türk tərəfi İsrail hakimiyyətlərini fələstinliləri soyqırıma məruz qoymaqda ittiham edəndə, qarşı tərəf Türkiyənin tarixinə – yəni Osmanlı imperiyası dövründə erməni xalqına qarşı həyata keçirilmiş soyqırıma istinad edərək cavab verir və onun tanınması məsələsini gündəmə gətirir” – deyə Petrosyan bildirib.

O, xatırladıb ki, son üç il ərzində İsrailin müxtəlif rəsmiləri, o cümlədən Baş nazir Netanyahu daim bu məsələyə toxunublar, hazırda isə artıq hökumət səviyyəsində Erməni Soyqırımını tanıyan layihə təsdiqlənib və onun parlamentin – Knessetin gündəminə daxil edilməsi və müvafiq qanun şəklində qəbul edilməsi məsələsi müzakirə olunur.

“Digər hal daha geniş kontekstlə bağlıdır. Son dövrdə Türkiyə-ABŞ münasibətləri aktivləşib.

Vaşinqton türk tərəfinə F-35 qırıcıları satmaq və ya heç olmasa Türkiyəyə türk istehsalı olan qırıcılar üçün mühərriklər təqdim etmək niyyətindədir, bu isə İsrail üçün ciddi strateji problemdir.

İsrail bütün tarixi boyu regionda hava üstünlüyünə can atıb, buna görə də əgər Türkiyə yuxarıda qeyd olunan sövdələşməni həyata keçirə bilsə, bu, İsrail üçün çox ciddi problemlər yaradar.

 İsrailin aktivləşməsinin səbəblərindən birinin məhz bu cür inkişafın qarşısını almaq məqsədi daşıması istisna deyil” – deyə siyasi analitik bildirib.

Petrosyanın müşahidəsinə görə, sonuncu hal İsraildə gedən daxili siyasi proseslərlə bağlıdır. İsrail seçkiqabağı dövrdədir, oktyabrda parlament seçkiləri keçiriləcək, buna görə də mövcud hökumətin məqsədi öz seçkiqabağı təşviqat xəttini ölkə üçün təhlükəsizlik çağırışları üzərində qurmaq və bu çağırışların öhdəsindən gəlmək üçün bütün əhalini birləşdirmək zərurətini vurğulamaqdır.

“Bu səbəbdən xarici rəqibləri hədəf almaq yenidən aktivləşib və diqqət mərkəzindədir.

Məsələn, İran məsələsi ilə yanaşı, İsrail hökuməti göstərməyə çalışır ki, onun üçün həm İrandan gələn təhlükəsizlik çağırışı, həm də Livanın “Hizbullah”ından, Suriyadakı hakim rejimdən və indi də Türkiyədən gələn təhlükəsizlik çağırışları gündəmdə qalır.

Çoxsaylı rəqiblərlə üz-üzə qalmaq məqsədilə Netanyahu və onun hökuməti ictimaiyyətin diqqətini davam edən təhlükəsizlik problemlərinə yönəltməyə çalışır” – deyə həmsöhbətimiz bildirib.

İsrailin bu addımla Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin tənzimlənməsi prosesinə də xələl toxundurmağa çalışmadığı barədə müşahidəyə toxunan Petrosyan vurğulayıb ki, təbii ki, yuxarıda qeyd olunan mövzu bu prosesə müəyyən təsir göstərəcək.

“Lakin İsrailin qərarı və addımları müstəsna olaraq Türkiyə-İsrail münasibətləri kontekstindədir və üçüncü proseslərə təsir etmək məqsədi daşımır.

 İsrail hökuməti öz qərarı ilə Türkiyə ilə hesablaşmaq istəyir və Ermənistan-Türkiyə tənzimlənməsi prosesinin uğursuzluğu və ya Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərində növbəti gərginliyin yaranması kimi maraqları yoxdur.

İsrailin belə uzaqgörən planları yoxdur və o, müstəsna olaraq öz problemlərinə və Türkiyə ilə münasibətləri aydınlaşdırmağa diqqət yetirir” – deyə Petrosyan bildirib.

Onun fikrincə, Erməni Soyqırımı faktını səmimi motivlərlə tanımaq prosesinə başlamazdan əvvəl heç olmasa Ermənistan hakimiyyəti ilə müəyyən əlaqə qurmaq və ya İsrail erməni icması ilə hansısa müzakirələr aparmaq lazım idi.

“Üstəlik, bu prosesə başlamazdan əvvəl İsrailin Xarici işlər naziri azərbaycanlı həmkarı ilə telefon danışığı edib.

Yəni onlar bu məsələni Azərbaycanla koordinasiya ediblər və məqsəd Azərbaycana izahat vermək və bununla da onun mümkün addımlarını, cavablarını və ya Azərbaycanın məsələyə müdaxilə cəhdlərini zəiflətmək olub.

 Buna görə də burada İsrailin Ermənistan və erməni gündəmi ilə bağlı önəmlik güddüyünü düşünmürəm, əksinə, yuxarıda qeyd olunan addım müstəsna olaraq öz dar siyasi maraqları ilə bağlıdır” – deyə Petrosyan yekunlaşdırıb.

İsrail hökuməti ölkənin Xarici idarəsinin rəhbəri Gidon Saarın Erməni Soyqırımını rəsmi olaraq tanımaq layihəsini yekdilliklə təsdiqləyib.

Hökumət rəsmi olaraq Knesseti məlumatlandıracaq və Erməni Soyqırımının tanınması məsələsini qanunverici orqanın plenar iclasının səsverməsinə çıxarmağa çalışacaq.

Bunu Factor TV-yə verdiyi müsahibədə israilli jurnalist, “DUBOV” kanalının müəllifi Dmitri Dubov İsrail hökumətinin qərarına münasibət bildirərkən deyib.

Onun sözlərinə görə, İsraildə Erməni soyqırımının tanınmasına yönəlmiş demək olar ki, hər bir cəhd Türkiyə ilə münasibətlərdə böhranlı mərhələlərlə üst-üstə düşüb.

Eyni zamanda Dubov bu qərarın yekun təsdiqlənmə perspektivlərinə şübhə ilə yanaşır, onun hələ Knessetdən keçməli olduğunu qeyd edir və parlamentin onun irəliləməsini davam etdirəcəyinə şübhə etdiyini bildirir.

Müsahibədə həmçinin İsrailin Azərbaycanla münasibətləri müzakirə olunub. Dmitri Dubovun qiymətləndirməsinə görə, Azərbaycan postsovet məkanında İsrail üçün demək olar ki, ən vacib dövlətdir, ilk növbədə təhlükəsizlik baxımından.

Bu səbəbdən, onun fikrincə, İsrail heç bir halda Bakı ilə münasibətlərin pozulmasına getməz, Erməni Soyqırımının tanınması qərarı isə emosional deyil, hesablanmış siyasi risk olub.

Bundan əlavə, söhbətdə Ermənistanın İsrail tərəfindən soyqırımın tanınmasına verdiyi təmkinli reaksiyaya, erməni-israil münasibətlərinin perspektivlərinə, həmçinin İsrail və İran arasında son hərbi münaqişənin nəticələrinə toxunulub.

Dubovun fikrincə, iki ölkə arasında birbaşa hərbi toqquşmalar yeni reallığa çevrilə bilər və Yaxın Şərq daha gözlənilməz inkişaf mərhələsinə daxil olub.

Mənbə factor.am.

XİN-in niyə reaksiya vermək istəməməsi ilə bağlı suala – Erməni Soyqırımı hakimiyyətin xarici siyasət gündəliyində prioritet deyilmi, yoxsa Türkiyə ilə münasibətlərimiz baxımından məhdudiyyət varmı – nazir müavini cavab verib:

“Artıq səsləndirilib və mən bir də təkrar etdim ki, niyə reaksiya vermək zərurəti görmürük. Mən baş nazirin fikrini birmənalı olaraq bölüşürəm, yəni bu Ermənistanın rəsmi mövqeyidir”.

Daha əvvəl Nikol Paşinyan İsrailin Erməni soyqırımını tanımasına reaksiya vermək zərurəti görmədiyini bildirmişdi, çünki onun fikrincə, “Erməni Soyqırımının silahlandırılması mövzusuna qarışmamaq Ermənistan Respublikasının mənafelərinə uyğundur”.

Xatırladaq ki, iyunun 28-də İsrail hökuməti Xarici İşlər naziri Gideon Saarın Erməni soyqırımını rəsmi tanımaq haqqında təqdim etdiyi layihəyə yekdilliklə təsdiq verib.

Bir neçə gün əvvəl İsrail xarici işlər naziri Gideon Saar öz “X” mikrobloqunda, Erməni Soyqırımının tanımasına dair qətnaməyə toxunaraq, yazıbdır. “Osmanlı İmperiyasının mövcud olduğu son illər ərzində erməni xalqına qarşı törədilən soyqırımının tanıması mənəvi və tarixi borcdur. Biz tarixi həqiqətin inkarını, kiçildilməsini və təhrif olunmasını qəti şəkildə pisləməliyik. Genişmiqyaslı və təkzibedilməz tarixi sənədlərin mövcud olduğuna baxmayaraq, bu günədək Erməni Soyqırımı inkar və kiçildilmənin institusionallaşdırılmış siyasətinin obyekti olaraq qalmağa davam edir. Bu siyasətə, ilk növbədə, Türkiyənin həyata keçirdiyi tarixi dərsliklərinin təhrif olunmuş şəkildə yenidən yazılması da daxildir”.

İsrailin “mənəvi borcu” və Türkiyə ilə münasibətləri

İsrail siyasətində Erməni Soyqırımının tanınıb-tanımadığı məsələsinin kifayət qədər uzun illər əhatə edən tarixi var. Holokostdan sağ çıxmış bir xalqın Erməni Soyqırımını tanımaması məsələsi İsrail cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələrində daim müzakirə mövzusu olub. Lakin ölkə hökumətinin bunun rəsmi şəkildə tanımaması yalnız İsrailin strateji maraqları ilə deyil, habelə Türkiyə ilə münasibətləri ilə şərtlənib.

Saarın bəyanatından təxminən bir il əvvəl-2025-ci ilin avqust ayının 27-də, İsrail baş naziri Benyamin Netanyahu Patrick Bet-Davidin podkastında İsrailin niyə Erməni Soyqırımını tanımadığı ilə bağlı səsləndirilən fikrə toxunmuşdu. Baş nazir demişdi. “mən elə indicə bunu etdim”. Türkiyə Netanyahunun bəyanatına dərhal reaksiya verərək onu “keçmişin faciələrini siyasi məqsədlər naminə istismar etməkdə” ittiham etmişdi.

Erməni Soyqırımının tanınması məssələsi xüsusilə də son 15 il ərzində İsrail-Türkiyə münasibətlərinin gərginləşməsi fonunda siyasi müzakirə və manipulyasiya mövzusuna çüvrilib. Tanınma məsələsi bir neçə dəfə Knessetdə müzakirəyə çıxarılıb. Bunun zəruriliyi barədə israilli siyasətçilər bəhs etsələr də, məsələ heç vaxt rəsmi şəkildə tanınma ilə nəticələnməyib və icra hakimiyyəti buna daim qarşı çıxıb.

İsrailin Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatı İsrail-Türkiyə siyasi münasibətlərinin gərginləşmə fonunda-münasibətlərin tarixi baxımdan ən aşağı səviyyəyə endiyi bir dövrdə yayılıb. Tərəflərin Qəzzada gedən müharibə, İrana qarşı müharibə, Suriya, Livan və bir sıra digər siyasi məsələlərdə bir-birinə zidd mövqeleri var. Digər tərəfdən, gərgin durumda belə, İsrail Azərbaycandan Türkiyənin Ceyhan limanı vasitəsilə fasiləsiz neft almaqda davam edir. Lakin Türkiyə Prezidenti Rəcb Tayyib Ərdoğan bunu təkzib edib.

Vurğulamağa dəyər ki, tanınma təşəbbüsü Ermənistan-İsrail münasibətlərinin olduqca soyuq olduğu bir şəraitdə irəli sürülür. İsrailin Azərbaycana silah tədarükləri-Bakının bunlardan 2020-2023-cü illərdə Artsaxın işğal etməsi və Ermənistanın dövlət sərhədlərinə hücumları zamanı istifadə etməsi-Ermənistan-İsrail münasibətlərinə mənfi təsir göstərib. 2024-cü ildə Ermənistan rəsmi şəkildə Falastin dövlətini tanımışdır, bu da İsraildə kəskin mənfi və tənqidi reaksiyaya səbəb olmuşdu.

Tanınmama səbəbləri

Türkiyə və Azərbaycan ilə İsrailin strateji münasibətləri İsrailin “praqmatik” mövqeyinin əsas səbəbilərindən biri hesab olunur. Hələ də 1950-ci illərdən etibarən ərəb dünyası ilə düşmən münasibətlərin hökm sürdüyü şəraitdə, İsrail Türkiyə, İran və digər ölkələri ilə sıx əlaqələr qurmağa çalışıb-öz təcridini zəiflətmək məqsədilə. Türkiyə və İsrail onilliklər ərzində siyasi, iqtisadi və digər sahələrdə sıx əlaqələr inkişaf etdiriblər.

İsrail tərəfindən Erməni Soyqırımının tanınmaması məsələsinə bir sıra digər amillər də təsir göstərib. Bu amillər israilli tədqiqatçılar tərəfindən ətraflı şəkildə araşdırılıb. Türkiyədəki Yəhudi icmasının mövqeyi, ABŞ-dakı İsrail lobbisi və, sözdə, “etnik rəqabət”-Holokostu xüsusi və unikal soyqırımı hadisəsi kimi qoruyub saxlamaq istəyi bunlar arasındadır.

Azərbaycan amili və mövqeyi

1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən İsrail və Azərbaycan strateji əhəmiyyət daşıyan qarşılıqlı münasibətlər inkişaf etdiriblər. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ifadəsinə görə, bu münasibətlər yalnız zirvəsi görünən bir aysberqə bənzəyir. İran ilə olan düşmən münasibətlərini nəzərə alaraq, İsrail ardıcıl olaraq, Azərbaycan ilə əlaqələrini inkişaf etdirib və Azərbaycan ordusunun müasir texnika və digər vasitələrlə təchiz olunmasına mühüm töhfə verib. Bu əməkdaşlıq çərçivəsində Azərbaycan İsrailə neftin əsas tədarükçülərindən birinə çevrilib. Amerikaın “CNN” nəşrinin məlumatına görə, 2026-cı ildə İrana qarşı aparılan müharibə zamanı İsrail İrana qarşı əməliyyatlar həyata keçirməyə Azərbaycanın ərazisindən istifadə edib. Bakı, öz növbəsində, keçən aylar ərzində müəyyən razılaşmalara nail olmağa İsrail və Türkiyə, habelə İsrail və Suriya arasında vasitəçi rolunu oynamağa çalışıb. Qəzzada İsrailin apardığı dağıdıcı müharibə məsələsində Azərbaycan ikili vəziyyətdə qalmışdı-bir tərəfdən İslam dünyasının mövqeyi ilə uyğunlaşmaq və Türkiyə ilə münasibətlərdə problemlər yaratmamaq, digər tərəfdən isə İsraillə sıx əlaqələri davam etdirmək.

Erməni Soyqırımı məsələsində Azərbaycanın mövqeyi inkarçıdır. Azərbaycan Erməni Soyqırımını “uydurma” kimi qiymətləndirir və başqa ölkələrin onun tanınmasına mane olmağa addımlar atır.

Mümkün nəticələr

İsraildə tanınma təşəbbüsü bu dəfə qanunverici orqandan deyil, icra hakimiyyətindən gəlir. Son illər ərzində İsraildə Türkiyəyə qarşı daha sərt mövqedə olanların sayı artıb. İsrail-Türkiyə münasibətlərində mövcud olan ziddiyyətlərə və qarşılıqlı sərt ritorikaya baxmayaraq, hər iki ölkə birbaşa qarşıdurmaya gətirib çıxara biləcək qırmızı xətləri keçməməyə çalışıb.

Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyi bəyanat yayaraq İsrail hökumətinin qərarını “narahatedici”, “tarixi faktların təhrif edilməsi”, “tarixi mürəkkəb məsələnin siyasi qərara çevrilməsi” kimi qiymətləndirib. Azərbaycan İsraili bu qərarı yenidən nəzərdən keçirməyə çağırıb.

Bakıya İsrail-Azərbaycan münasibətlərinin xarakteri və əhəmiyyətini nəzərə alaraq, Azərbaycan İsraillə əlaqələrini riskə atmayacaq və məsələ ilə bağlı genişmiqyaslı media kampaniyası təşkil etməyəcək. Bəs Knessetdən nə gözləmək olar…?

Middle East Eye-nin yazdığına görə, Azərbaycan Xarici İşlər nazirliyi öz rəsmi bəyanatında İsrailin bu qərarını “ciddi narahatlıq” doğuran məsələ adlandırıb.

Nazirlik tanımanı “tarixi faktların təhrifi” və “mürəkkəb tarixi məsələnin siyasi qərara çevrilməsi” kimi qiymətləndirib.

Bəyanatda həmçinin qeyd olunub ki, “müvafiq hüquqi və ya elmi əsas olmadan” qəbul edilmiş bu qərar “qəbuledilməzdir”.

“Belə hərəkətlər barışığa və ya qarşılıqlı anlaşmaya töhfə vermir. Əksinə, onlar mövcud fikir ayrılıqlarını dərinləşdirir və regionda davamlı sülh və sabitliyə nail olmaq səylərinə xələl gətirir” – deyə bəyanatda bildirilib.

Nazirlik İsrail hökumətini qərarını yenidən nəzərdən keçirməyə çağırıb.

Azərbaycan və İsrail sıx münasibətlərə malikdirlər. Bakı İsrailin ən böyük neft tədarükçülərindən biridir, İsrail isə öz növbəsində Azərbaycan hökumətinə müasir silah tədarük edir.

Keçən il Bakı Suriyada və Qəzza zolağında yaranmış vəziyyətlə bağlı gərginliyi yumşaltmağa çalışırdı.

Azərbaycan Qəzzada beynəlxalq qüvvələrin tərkibində iştirakla bağlı şübhələrini ifadə edir.

Türkiyə və Azərbaycan bir-birlərini yaxın müttəfiq hesab edirlər. 2021-ci ildə imzalanmış Şuşa Bəyannaməsinə əsasən, iki ölkə üçüncü dövlətin hücumu zamanı bir-birlərinə dəstək olmağı öhdələrinə götürürlər.

2020-ci il Qarabağ müharibəsi zamanı həm Türkiyə, həm də İsrail Bakı əvvəllər Ermənistanın nəzarətində olan əhəmiyyətli əraziləri öz nəzarətinə qaytardığı vaxt Azərbaycanı dəstəkləyirdilər.

İsrailin bu qərarı hələlik yalnız hökumətin mövqeyidir. Onun rəsmi dövlət mövqeyinə çevrilməsi üçün Knessetin (İsrail parlamenti) təsdiqini almalıdır.

İsrail mövzuları üzrə ixtisaslaşmış tədqiqatçı Dunya Basol bildirib ki, Azərbaycan Knessetdə müvafiq qətnamənin qəbuluna mane olmaq üçün İsrailə təzyiq göstərməyə cəhd edə bilər.

“İsrail Knessetinin bu məsələdə Azərbaycanın həssaslığına məhəl qoymaması və Azərbaycanla Türkiyə ittifaqının adi ittifaq olduğu fərziyyəsindən çıxış etməsi də təəccüb doğurur”- deyə o bildirib.

Türkiyə bazar günü yaydığı ayrıca bəyanatda İsrailin bu addımını Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Qəzza zolağında törədilmiş iddia olunan cinayətlərə görə Baş nazir Benyamin Netanyahu və digər İsrail rəsmilərinin həbsi barədə order verməsi faktından ictimaiyyətin diqqətini yayındırmaq üçün əlverişli vasitə kimi dəyərləndirib.

Bundan əlavə, İsrail BMT-nin Beynəlxalq Məhkəməsində soyqırım ittihamları ilə bağlı davada da iştirak edir.