İranlı iki sürücünün həbsindən sonra İran-Azərbaycan münasibətləri gərgin olaraq qalmaqdadır. Oktyabrın 5-də İran və Azərbaycan sərhədində başlayan irimiqyaslı İran hərbi təlimləri ilə paralel olaraq Naxicevanda Türkiyə-Azərbaycan hərbi təlimləri başladı.
Xatırladaq ki, ötən ay Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan xüsusi təyinatlılarının hərbi təlimləri Bakıda keçirilmişdir.
44 günlük Artsax müharibəsindən sonra İran və Azərbaycan sanki sərhəd dözümsüzlüyü ilə üz-üzədir. Bu yaxınlarda İranın Xarici işlər naziri Hüseyn Amir Abdullahian İran-Azərbaycan əlaqələrinə toxunaraq, müharibədən sonra İsrailin İran-Azərbaycan sərhədində olduğunu, İran isə İsrailin varlığına dərhal göz yumacağı ilə barışmayacağını israr etdi.
Buna cavab olaraq, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Qarabağın işğal olunmuş ərazilərində israillilərin olduğunu inkar edərək, onun İsrailli olduğunu göstərmək tələbi ilə İranın ona qarşı əsassız ittihamlarının cavabsız qalmayacağını qeyd etdi.
Vəziyyəti şərh edən iranlı mütəxəssis Emma Begicanyan Civic.am-a açıqlamasında 44 günlük Artsax savaşından sonra Azərbaycanın Türkiyəyə tamamilə tabe olduğunu və artıq müstəqil bir ölkə olmadığını, ancaq bu qələbənin Əliyevin İranı təhqir etmək imkanı verdiyini söylədi.
“İranlı sürücülərin həbsi, əlbəttə ki, İranın ləyaqətinə xələl gətirir, amma digər tərəfdən, Azərbaycanda iki Türkiyə-Azərbaycan-Pakistan hərbi təlimi İranın bölgənin ən əhəmiyyətli oyunçularından birinin inkişafından kənarda qalması deməkdir”.
Bəzi iranlı analitiklər deyirlər ki, İran təlimdə iştirak etmək üçün dəvət olunsa belə, İran iştirak etməyəcək, çünki bu, Ermənistana qarşı yönəlib və İranın Ermənistanla dost münasibətləri vardır”.
İranoloqun qənaətincə, üç ölkənin hərbi təlimləri zamanı İran nəzərə alınmadı və Pakistan Cənubi Qafqaza nüfuz etdi, əvvəllər isə Rusiya, İran və Türkiyə bölgədə təsir gücünü yayırdı.
“Digər tərəfdən, İsrailin Azərbaycana nüfuz etməsi ən açıq faktdır. İsrailin uğurunun aslan payı qeyd edək ki,hərbi texnikadır. Və işğal altında olan Qarabağ ərazilərinin yenidən yenidənqurma barədə sözə gəldikdə, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev yenidənqurma və investisiya baxımından pönəmliyi İsrailə veriləcəyini dəfələrlə ifadə edib.Yəni,Qarabağın o işğal olunmuş əraziləri hansını ki, İsrailin istədiyi olarsa o da təmin edəcək”.
Emma Begijanyan 44 günlük Artsax müharibəsindən sonra İran-Azərbaycan sərhədinin 130 km uzadıldığını qeyd etdi. “Və Əliyev burada İsrailli şirkətlərinin olduğunu və həmin ərazilərdə iş gördüklərini göstəriləsi olmadıdığını qeyd etmişdir.
Amma bu kontekstin bir hissəsidir, dəhliz məsələsi İran üçün daha vacibdir. İran ordusu təlimlər Ermənistan-İran sərhədinin yoxa çıxmasının qarşısını almaq məqsədi daşıyır”.
İran-Azərbaycan münasibətlərində gərgin olan iranoloqa görə, son söz Türkiyənindir və Türkiyə İranın geosiyasi mövqeyinə xələl gətirəcək pantürkist istəklərinə qoyulan qadağanı aradan qaldırmaq üçün bir dəhliz açmaq istəyir.
“Halbuki, Ermənistan İranüçün Şərqi Avropaya alternativ bir yolu idi. Əliyev İranın daha əvvəl bu ərazilərdə niyə hərbi təlimlər keçirmədiyini deyib. O vaxt ermənilər həmin konstitusiyaya nəzarət edərkən İranın heç bir narahatçılığı yox idi, Ermənistana güvənirdi”.
Bütün bunlara baxmayaraq, iranoloq İranla Azərbaycan arasındakı toqquşmaları istisna edərək bunun nə Türkiyənin, nə də İranın maraqlarına uyğun olmadığını, ancaq gərginliyin davam edəcəyini vurğulayıb.
