Rəsmi Yerevan erməni-türk münasibətlərinin normallaşması deyərkən nə nəyi nəzərdə tutur? Baş nazir Nikol Paşinyan dünənki mətbuat konfransında ermənis-türk münasibətlərinin normallaşması məsələsinə toxunub.
Sual-Türkiyə ilə münasibətləri nizamlamaq necə mümkündür ki, əgər Ankara həmçinin “dəhliz” verilməsi üçün ilkin şərt irəli sürür?.
Baş nazir cavab olaraq Azərbaycana və Türkiyəyə sual verdi ki, siz Ermənistanı məhv etmək istəyirsiniz, yoxsa yox? Akademik, türkoloq Ruben Safrastyanın fikrincə, Türkiyənin hazırkı siyasi elitası Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasını istəmir.
Ermənistan daima erməni -türk münasibətlərinin ilkin şərtsiz qurulmasından danışıb, lakin Ankara münasibətlərin normallaşmasını yalnız ilkin şərtlərlə təsəvvür edir.
Türkoloq, akademik Ruben Safrastyanın sözlərinə görə, Leon Ter-Petrosyan, Robert Koçaryan, Serj Sarkisyanın prezidentliyi dövründə üç dəfə Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasına cəhd edilib və hər üç cəhddən ikisi Birləşmiş Ştatların dəstəyi iləolunub.
Nəticələr hamıya məlumdur. Ankara həmişə münasibətlərin normallaşması oxunda ilkin şərtlər irəli sürüb. Bu günsə dördüncü dəfədir ki, Rusiya tərəfinin vasitəçiliyi ilə Baş nazir Paşinyan tərəfindən bu cəhd edilir.
Noyabrın 22-də məlum olub ki, Ermənistan XİN rusiyalı həmkarlarına ilkin şərt olmadan münasibətləri normallaşdırmağa hazır olduqlarını bildirib.
Türkoloq Ruben Safrastyanın qənaətincə, Türkiyə 1991-ci ildən ağır təzyiq siyasəti aparır və indiki siyasi elita Ermənistanla münasibətlərin normallaşmasında maraqlı deyil.
Onların fikrincə, yaşayış məntəqəsi Batumi müqaviləsinin bəndlərinə uyğun olmalıdır, ona görə Ermənistan ərazisi 10 min kvadrat kilometr təşkil edib.
“Türkiyə iki cür Ermənistanla razılaşa bilər: Birincisi, Batumi müqaviləsinin müddəaları, 10 min kvadrat kilometr əraziyə malik asılı dövlət statusu.
İkincisi, 1920-ci il noyabrın 8-də haçan ki, türk ordusu Ermənistana soxulmuşdur və gəlib Aleksandropolun kənarında dayanmışdı, Qarabəkir paşası Ankaradan çox məxfi əmr alıb: “Ermənistan gərək aradan silinsin”.
Onlar iki şeyi təsəvvür edir: Ya Ermənistan kiçik bir əraziylə Türkiyənin vassalına çevrilməlidir, ya da 1920-21-ci illərdəki kimi bolşevik Rusiyası ilə Kamalist Türkiyə arasında olduğu kimi Türkiyə ilə Rusiya arasında bölünməlidir”.
Qeyd edək ki, həminməxvi fərmanı verən hazırkı Türkiyənin təsissçisi Kemal Atatürk olub. Türkoloq əlavə edib ki, əgər Türkiyə keçmişdə erməni tərəfinin soyqırımı tanımaqdan imtina etməsini ilkin şərt sayırdısa, Türkiyənin ərazi bütövlüyünün tanınmasını və DQ münaqişəsinin nizamlanmasını nəzərdə tuturdusa, bu gün türkün qeyd etdiyi kimi, “Zəngəzur dəhlizin”nin məcburiyyəti əlavə olunub.
Safrastyanın sözlərinə görə, bu gün Türkiyə yekun strateji məqsədə çatmaq üçün taktiki addımlar atır,məqsəd isə məlumdur – Sünikə sahib olmaq.
“Söhbət kommunikasiyalardan getmir nəyin haqqında ki, danışılır, mən Türkiyənin dövlət televiziya və radio şirkətinin xaricə ingilis dilində yayımlanan proqramlar üçün dərc etdiyi xəritə üzərində əsaslanıram, orada “Zəngəzur dəhlizi” bütün Syünik üzərində yazılıb.
Faktiki onların məqsədi budur və buna yavaş-yavaş nail olmaq istədikləri məqsədə çatmaq istəyirlər.Onlar ER-nı Batumi müqaviləsi ilə təsəvvür edirlər.
Münasibətləri normallaşdırmaq lazımdırmı?. Nəhayət sonda onlar həll olunacaq.Burada Türkiyənin mövqeyinə baxmaq lazımdır, onlar daima ilkin şərtlər qoyublar. İndi də aqressiv hərəkətlər edirlər.
“Əgər onlar öz siyasətini dəyişib daha realistləşsələr, əgər Ermənistanı nəinki bir dövlət kimi hansını ki, ləğv etmək yaxud əsarət altına almaq istəyirlərsə, Ermənistan o dövlət deyil, yox əgər bərabərhüquqlu ölkə hesab etsələr, o zaman nizamlanma mümkün olar”.
Baş nazir açıq şəkildə bildirdi. sitat gətirirəm: “Biz Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdırmaq istəyirik, dəhliz məsələsini müzakirə edə bilmərik,bəli kommunikasiyaların açılması məsələsini müzakirə etmək istəyirik”.
Baş nazir Nikol Paşinyan:”Belə bir məqam var: Ermənistan türk aləmi içərisində qərq olub.Onun bir hissəsi də KTMT tərəfdaşlarımızdır. Və belə bir fikir var ki, Ermənistan yol verməyəcək.
Açığı, Ermənistanın niyə yol vermədiyini yaxşı başa düşə bilmirəm. Amma mən də başa düşə bilmirəm ki, niyə dəhliz verməlidir.
Amma biz Türkiyə və Azərbaycana səmimi bir sual vermək istəyirik və mən istəyirəm ki, Azərbaycan və Türkiyə bəyanatlarla deyil, aydın hərəkətlərlə cavab versinlər: onlar erməni xalqını məhv etmək istəyirlər? Erməni dövlətçiliyini məhv etməkmi istəyirlər.Erməni Soyqırımı siyasətini davam etməkmi istəyirlər?
Əgər bəli, onda bizə müqavimət göstərməkdn başqa hansı seçki qalır?.Əgər yox,deməli, onlar haqlıdırlar ki, regionda sülh və sabitliyin bərqərar olması üçün tarixi şans var.
Bizi türk və oxşar ifadələr deməklə dayandıra bilməzlər .Çünki onlar kimlər ki, həmin ifadəni dərrakəmizə həkk ediblər , istəyirlər ki, Ermənistan və erməni xalqı daima qurbanlıq quzu statusunda qalsın”.
Ruben Safrastyan daha əvvəl Rusiya tərəfinin dəstəyi ilə münasibətlərin normallaşmasından danışmışdı, 2008-ci ildə, haçan ki, regionda vəziyyət fərqli oidi və Türkiyə tərəfi Rusiya tərəfindən oxşar müdaxiləni gğzləmirdi., və Türkiyə Rusiyadan belə bir müdaxilə gözləmirdi.
Söz 5 günlük Rusiya-Gürcüstan müharibəsindən gedir. Əgər o zaman Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması üçün Rusiya tərəfinin vasitəçiliyi olsaydı, Ermənistan bərabərhüquqlu dövlət kimi çıxış edərdi.
Bu gün isə Türkiyə fərqli mövqe ilə bölgəni işğal edib və Rusiya-Türkiyə münasibətləri fərqli iqtisadi müstəvidədir” – deyərək türkoloq qeyd edib.
