Beynəlxalq hüquq eksperti, hüquqşünas Ara Ğazaryan jurnalistlə söhbətində Ermənistan və Azərbaycan arasında mümkün sülh razılaşması haqda danışıb.
Sülh müqaviləsinin imzalanmasından Artsaxın tanınması prosesi zərər çəkəcəkmi?
Azərbaycanın sərhədlərinin sülh müqaviləsi ilə tanınması nəzəri cəhətdən Artsaxın müstəqilliyinin elan edilməsini istisna etmir, müstəqilliyin tanınması qalır ki, bu da artıq hüquqi deyil, siyasi məsələdir.
Bu haqda journalist ilə müsahibəsində Ermənistanla Azərbaycan arasında mümkün sülh sazişindən danışan hüquqşünas Ara Ğazaryan belə bir fikir bildirib.
Ğazaryan qeyd edib ki, əgər ərazi bütövlüyü və müstəqillik bəyannaməsi nəzəri cəhətdən bir-birindən kənarlaşdırılsa, beynəlxalq tribunalın Kosovo işi üzrə məhkəmə aktı ola bilməzdi.
Amma əgər 2010-cu ildə Kosovo üzrə Beynəlxalq tribunal müstəqilliyin elan edilməsinin heç bir beynəlxalq norma ilə qadağan olunmadığını bəyan edibsə, bu o deməkdir ki, onun ərazi bütövlüyünü tanımaqla prinsipial olaraq bunu istisna etmək olmaz. Qalanları artıq siyasi prosesin məsələləridir.
“1991-ci ildə Qarabağ qanuni olaraq müstəqilliyini elan etdi, onun uğrunda müharibədə qalib gəldi. İndi bu addım hələ də qüvvədədir – heç bir beynəlxalq məhkəmə, hətta BMT Təhlükəsizlik Şurası da bunu imtina etməyib.
Çünki müstəqillik elanı zorla deyil, hüquqi yolla verilib. Bunun zorla edildiyi hallar olub, lakin BMT Təhlükəsizlik Şurası onu qəbul etməyib:
Məsələn, Yuqoslaviya məsələsində Serbiya Respublikası bir müddət Bosniyadan müstəqilliyini elan edib, lakin Təhlükəsizlik Şurası qəbul etməyib.
Ona görə ki, bu, zorakılıqla, yəni hərbi əməliyyatlar kontekstində müşayiət olunub” – deyə vəkil bildirib.
Ğazaryan əlavə edib ki, bunlar beynəlxalq hüququn paralel fəaliyyət göstərən iki prinsipidir: biri ərazi bütövlüyü, digəri hər hansı ərazi hissəsinin və ya icmanın müstəqillik hüququdur. Qalanı tanınma məsələsidir, tanınma isə hüquqi deyil, siyasi prosesdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınması həmin ölkəyə Ermənistana qarşı 50 milyard dollarlıq iddianı irəli sürməyə imkan verəcəkmi sualına Ğazaryan cavab verib ki, hələlik iddianın beynəlxalq tribunala verilməsinin əsaslarını anlamaq lazımdır, yalnız bundan sonra o barədə şərh vermək mümkün olacaq.
Ğazaryan qeyd edib ki, sülh müqaviləsi və sərhədlərin tanınması haqqında saziş prosesinin irəliləməsi Ermənistan Respublikasının yeganə variantıdır, çünki bu və ya digər şəkildə saziş imzalanmalı və diplomatik münasibətlər qurulmalıdır.
“Ermənistan buna can atır, Azərbaycan isə manevr. O, hələ də status-kvonu təklif edir, çünki bu, qanunauyğunluq çərçivəsindən kənar qeyri-müəyyən statusdur.
Onun fonunda ərazi ekspansiya həyata keçirmək, anklavlar yaratmaq mümkündür olar özü də nəinki fiziki həm də hüquq anklavını necə ki, məsələn: “Sev lic” ilə ağlı hadisə olduğu kimi.
Bu mənada status-kvo Azərbaycan üçün faydalıdır, lakin status-kvonu daim saxlamaq mümkün deyil”.
Azərbaycan “qablaşdırması” ilə Türkiyə PUA-ı Ermənistan necə mübarizə aparmalıdır?
Xatırladaq ki, fevralın 14-də Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh sazişinin bağlanmasının zəruriliyindən bir daha danışıb və onun beynəlxalq hüquq normaları əsasında, ərazilərin qarşılıqlı tanınması şərti ilə imzalanmalı olduğunu qeyd edib.
