Effektiv yaxud  riskli? Brüsseldəki 3-cü görüşdən Bakı-Yerevan  diplomatik “tərəziləri” necə dalğalandı

Bu günlərdə sərhəddə Ermənistan və  Azərbaycan arasında sərhədin demarkasiyası və sərhəd təhlükəsizliyi üzrə birgə komissiyanın ilk iclası keçiriləcək.

Məhz sərhəddəbu günlərdəPaşinyan-Mişel- Əliyev görüşü ərəfəsində  əldə olunan  şərtləşmədən  Avropa Şurasının rəhbəri Şarl Mişel bəzi təffərrüatlar bildirib.

 Yüksək səviyyəli avropalı məmurkonkret  görüşün nə vaxt və sərhədin hansı  hissəsində keçiriləcəyini dəqiqləşdirməyib.

Mişel nəticə olaraq aşağıdakıları qeyd edib: “Sərhədlər məsələləri üzrə komissiyaların ilk iclasında demarkasiya və ən yaxşı sərhəd təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə bağlı bütün məsələlər müzakirə olunacaqdır”.

Rəsmi mənbələr və beynəlxalq bəyanatlar bəzi nəticələrdən danışsa da, Ermənistan müxalifəti ciddi risklər görür.

Görüş səmərəli keçib. AvropaBirliyi  Şurasının rəhbəri Çarlz Mişel bazar günü Paşinyan və Əliyev ilə görüşünü dəyərləndirib. Rəsmi Yerevanın mesajında ​​üçtərəfli görüşlə bağlı çox təfərrüat verilmir.

Bildirilir ki, görüşdən əvvəl Ermənistanın Baş naziri və Azərbaycan prezidentinin Avropa Birliyi Şurasının rəhbəri ilə təkbətək danışıqları olub.

Dağlıq Qarabağ ətrafındakı vəziyyət, humanitar məsələlər – Ermənistanın Baş nazirinin Brüsseldə mayın 22-də axşam başlayan və gecə yarısından sonra başa çatan üçüncü Mişel-Paşinyan-Əliyev görüşündə vurğuladığı məqamlardır.

Görüşdən sonra nə Ermənistan, nə də Azərbaycan liderləri jurnalistlərin suallarını cavablandırmayıblar. Avropa Şurasının rəhbəri bəzi məqamları vurğulayaraq bəzi təfərrüatlar verdi.

Sərhəd məsələləri:

“Yaxın günlərdə dövlətlərarası sərhəddə demarkasiya və ən yaxşı stabil vəziyyətin təmin edilməsi məsələlərinə dair sərhəd komissiyalarının ilk birgə iclası keçiriləcəkdir”.

Əlaqələr:

“Liderlər tranzitin tənzimlənməsi prinsipləri, o cümlədən Azərbaycan, Naxicevan, Ermənistanın müxtəlif əraziləri vasitəsilə beynəlxalq yük daşımaları, eləcə də iki ölkənin kommunikasiya infrastrukturu ilə bağlı razılığa gəliblər.

Sərhədin idarə olunması, təhlükəsizlik, torpaq ödənişləri, gömrük prinsipləri kontekstində beynəlxalq yük daşımalarını önümüzdəki günlərdə Baş nazir müavinləri reallaşdıracaqdır”.

Sülh müqaviləsi:

“Gələcək sülh sazişi ilə bağlı müzakirələrə yaxın həftələrdə Xarici işlər nazirlərinin başçılıq etdiyi komandalar rəhbərlik edəcək. Mən Qarabağın etnik erməni əhalisinin hüquq və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məsələsini vurğuladım”.

Sosial-iqtisadi inkişaf:

Çarlz Mişel üçtərəfli görüşdən sonra deyib: “AB iqtisadi inkişafı təmin etmək üçün iqtisadi məsləhətləşmələri davam etdirəcəkdir”.

Avropa Şurasının rəhbəri nəticədə bəzi mötərizələr açsa da, Ermənistan müxalifəti və politologiya sahəsi Artsaxın gələcək statusu üçün risklər görərək danışıqlar prosesinə ciddi ehtiyatla reaksiya verir.

Politoloq Varujan Geğamyan Facebook-dakı paylaşımında qeyd edir ki, danışıqlarda Artsaxın statusu ilə bağlı heç bir söz yoxdur, xalqların öz müqəddəratını təyin etmək hüququ haqqında bir kəlmə  belə yoxdur.

Beynəlxalq hüquq üzrə ekspert Sosi Tatikyan deyir ki, Ermənistanın ayrı-ayrı hissələrinin Azərbaycan üzərindən bağlanması onu deməyə əsas verir ki, bu, Qoris-Kapan yolunun qismən nəzarətə götürülməsi nəticəsində yaranan çətinlikləri aradan qaldırmaq məqsədi daşıya bilər.

Bu, həm də Ermənistanın müxtəlif hissələrinin Naxicevan vasitəsilə birləşdirilməsini nəzərdə tuta bilər ki, bu da indi Ermənistan vasitəsilə olduğundan daha sürətli olacaq.

“Həmin iki məqamdan biri və ya ikisi olarsa,bu, Ermənistanın ərazi bütövlüyünü pozmaq təhlükəsi olmadan yolların açılmasıdır ki, bu da neqativ deyil.

Nəzəri baxımdan, bu, Ermənistanla bağlı yeni risklərlə bağlı razılaşma kimi başa düşülə bilər. Anklavlar və ya dəhliz, lakin mən belə düşünmürəm.

Son mərhələdə hadisələrin inkişafı və elanlardan sonra mən o riskləri indi azaldılmış hesab edirəm” –  deyərək Sosi Tatikyanın yazısındaqeyd olunub.

Müxalifət küçə mübarizəsini davam etdirir, Paşinyanın beynəlxalq platformalarda Ermənistanın adından danışıqlar aparmaq mandatının olmaması fikrini irəli sürür.

“Münasibətlərin normallaşdırılması və sülhün bərqərar olması üçün əsas yanaşma və prinsiplər tərəflərin ərazi bütövlüyü, xalqların öz müqəddəratını təyinetmə hüququ, güc tətbiq etməmək hüququ da daxil olmaqla, əsas beynəlxalq prinsiplərə sadiqliyi olmalıdır” – deyən  İşxan Sağatelyanın sitatına istinad edilib.

Siyasi sahədə Bakının 5  və Yerevanın əlavə 6 nöqtəsini müqayisə edir, hələ də diplomatik tərəzilərin miqyasının kimin xeyrinə necə dəyişdiyini anlamağa çalışırlar.

Və Brüsseldəki görüşlər arasında politoloq Styopa Safaryan Artsax problemi ilə bağlı beynəlxalq lüğətdə nəzərəçarpacaq dəyişikliklərin olduğunu qeyd edir.

“Blinken Əliyevə hərbi əsirlərin qaytarılması ilə bağlı xatırladıb ki, ABŞ Minsk Qrupunun həmsədri kimi Artsax məsələsində vasitəçiliyi davam etdirməyə hazırdır, Moskvaya   həmçinin Minsk Qrupu barədə  xatırladır. Əliyev isə  Brüsseldəki ilk razılaşmalardan geriyə addım atıb”- deyərək  Styopa Safaryan yazıb.

Əliyevin  iddialarının əksinə olaraq, beynəlxalq ictimaiyyət münaqişənin hələ də həll olunmamasından danışır. Parlamentin Xarici əlaqələr üzrə  aimi komitəsinin sədri Eduard Ağacanyan Bakının erməni tərəfinin təkliflərinə reaksiyasını öncədən hiss etmişdi.

“Azərbaycan həqiqətən də bu məsələdə diplomatik təcrid vəziyyətindədir. Çünki beynəlxalq tərəfdaşlarımız, istər ayrı-ayrı dövlətlər, istərsə də beynəlxalq təşkilatlar anlayışla, fikirlərimizi bölüşərək bizə siqnallar verirlər ki, Azərbaycanın gördükləri heç bir halda anlaşılan və  qəbuledilməzdir.

Və bu gələcək proses üzərinə  öz təsirini göstərməyə bilməz”- deyərək Eduard Ağacanyan qeyd edib.

Çarlz Mişel yalnız öz fikrini ifadə etdi.

“Mən hər iki tərəf üçün vurğuladım ki, hesab edirəm ki, Qarabağın etnik erməni əhalisinin hüquqları və təhlükəsizliyinə diqqət yetirilməlidir” – deyə Çarlz Mişel bildirib.

Avropa Şurasının sədri xalqların davamlı sülhə hazırlanmasının vacibliyini də vurğulayaraq, Avropa Birliyinin bu sahədə dəstəyi gücləndirməyə hazır olduğunu vurğulayıb.

 Mişelin sözlərinə görə, Paşinyan və Əliyev yaxın təmasları davam etdirəcəklərini və iyul və ya avqustda eyni üçtərəfli görüşü keçirəcəklərini vəd ediblər.