Bunin&Co Teleg8am kanalında rusiyalı politoloq Sergey Markedonov yazır ki, Azərbaycan-İran münasibətləri son vaxtlar kəskin şəkildə pisləşib.
O xatırladıb ki, yanvarın 27-də Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyinə hücum olub, obyektin təhlükəsizliyini təmin edən Azərbaycan xüsusi xidmət orqanlarının əməkdaşı Orxan Əsgərov öldürülüb.
“Bu cür hadisələr hər zaman ikitərəfli münasibətlər üçün sınaq olur. İranın paytaxtında baş vermiş faciəvi hadisədən sonra böhrandan çıxmaq cəhdləri olub.
Yanvarın 29-da prezidentlər İlham Əliyevlə İbrahim Rəisi arasında telefon danışığı olub. İran tərəfi bildirib ki, Azərbaycan tərəfinə başsağlığı verir, Əliyev isə terror aktını kəskin şəkildə pisləyərək, tez və şəffaf araşdırma aparılmasının vacibliyini bəyan edib:
“Sanki, böhrandan çıxmaq üçün optimal alqoritm tapılıbdır” – deyə Markedonov deyir.
“Lakin iki prezidentin söhbətindən cəmi bir neçə gün sonra Azərbaycan Xarici işlər nazirliyi bəyan edib ki, İslam Respublikası “beynəlxalq təşkilatlarda terrorizmin beynəlxalq səviyyədə geniş şəkildə ifşasına” mane olur.
Rəsmi Bakı da öz vətəndaşlarına İrana səfər etməyi tövsiyə etməyib.İlham Əliyev təhsil naziri və Türkiyə parlamentinin bir qrup deputatı ilə videokonfrans zamanı da İranın xüsusi xidmət orqanlarının ölkəsinin səfirliyinə qarşı törədilmiş terror aktının hərtərəfli araşdırılması üçün ciddi tədbirlər görmədiyini vurğulayıb.
Eyni zamanda, Respublika Daxili İşlər nazirliyinin “İran casus şəbəkəsi”nə qarşı keçirdiyi xüsusi əməliyyat geniş müzakirə olunub.
İran pilotsuz təyyarələrin hücumuna məruz qalıb (bu işin bütün halları tam aydın deyil, lakin onlar artıq müxtəlif sui-qəsd nəzəriyyələrinin yeminə çevrilib).
Buna ABŞ və İsrailin yüksək rütbəli siyasətçilərinin bir sıra açıqlamalarını da əlavə edək.
Nəticədə İran və Azərbaycanın iştirakı ilə mümkün hərbi eskalasiyanın geniş versiyaları mövcuddur. Bəs onlar nə dərəcədə haqlıdırlar?
Əvvəla, 27 yanvar terror aktının nəticələri nə qədər sarsıdıcı olsa da, nəzərə almaq lazımdır ki, keçmişdə Azərbaycanla İran arasında münasibətlər asan olmayıb.
Onlar sistemli problemlərlə doludur. Bakıda müxtəlif səviyyələrdə istər İslam Respublikasının azərbaycanlı azlığının dini təsiri, istərsə də İranın ölkə daxilində nüfuzu (və Azərbaycan dünyəvi dövlətdir) problemi dəfələrlə qaldırılıb.
Tehran öz növbəsində qonşu ölkə ilə İsrail arasında əməkdaşlığın güclənməsindən narazılığını bildirib. Azərbaycanla Türkiyə arasında strateji əlaqələrin güclənməsi də narahatlıq yaradıb.
İkincisi, Qafqazda köhnə status-kvonu pozan ikinci Qarabağ müharibəsi Tehranı bu istiqamətə diqqəti artırmağa məcbur etdi.
2020-ci ilə qədər İslam Respublikası Qafqaz regionu ilə “qalıq prinsipi” ilə məşğul olmaqla, Yaxın Şərqə yönəlmişdi. Və Tehranın Ermənistanla əlaqələr qurmaq cəhdləri Bakıda Azərbaycanın “ikinci Qarabağ müharibəsi”ndə qələbənin bütün bəhrələrini almasına əngəl kimi qiymətləndirilir.
Bununla belə, iki qonşu dövlətin baxışları nə qədər fərqli olsa da, onların bir ortaq cəhəti var. İstər Tehran, istərsə də Bakı qəti şəkildə üçüncü dövlətlərin maraqları üçün heç kimə qarşı vuruşmaq istəmir.
Belə ki,İran və Azərbaycanın həm ümumi iqtisadi maraqları, həm də hərbi-siyasi eskalasiyanın onlara zərbə vuracağını dərk etmək məsələsi var. Beləliklə, bu gün neqativ senaridə heç bir sərt təqdir yoxdur” – deyərək müəllif yekunlaşdırır.
