Ermənistan artıq iki gündür ki, Brüsseldə keçirilən üçtərəfli görüşün nəticələrini təhlil edir, Avropa Şurasının sədri Şarl Mişelin bəyanatının mesajlarını anlamağa çalışırlar.
İstər Artsaxda, istərsə də Ermənistanın siyasi sahəsinin müxalif hissəsində narazılıq hökm sürür, beynəlxalq əlaqələr üzrə mütəxəssislər isə Brüsselin mesajlarında yeni çalarlar və imkanlar görürlər.
Brüsselin açıqladığı rəqəmlərə görə, Dağlıq Qarabağ haradadır, Azərbaycana “ayrılmış” 86 min 600 kvadrat kilometr ərazidədirmi? Ermənistan Xarici işlər nazirinin müavini Mnatsakan Safaryanın sözlərinə görə, bu sadə sualın cavabı o qədər də aydın və birmənalı deyil.
“Məni hə və ya yox cavabı verməyə məcbur etməyin. Bildiyiniz kimi, ərazi bütövlüyü həmişə tanınıb. Yəni, demək olar ki, burada bununla bağlı yeni heç nə yoxdur.
Beşinci dəfədir ki, qeyd edirəm ki, hazırda danışıqlar gedir. Dağlıq Qarabağın hüquqlarının və təhlükəsizliyinin beynəlxalq mexanizmlər çərçivəsində təmin edilməsi ilə bağlı işlər davam etdirilir.
Həmin “beynəlxalq mexanizmlərin” nədən ibarət olduğu və kimlər tərəfindən təmin edilməli olduğu hələ aydın deyil.
“Bunun bir sıra variantları var. Bu həm ölkə ola bilər, həm də BMT Təhlükəsizlik Şurası da ola bilər. Variantlar var və bu, müzakirə mövzusudur.
Beynəlxalq təcrübədə bunun həlli yolları var. Beynəlxalq münasibətlər və təhlükəsizlik məsələləri üzrə mütəxəssis Sosi Tatikyan İctimai TV-nin efirində Çarlz Mişelin bəyanatının bir neçə müsbət tərəfini, o cümlədən “beynəlxalq mexanizm” yaratmaq ideyasını xüsusi qeyd edib.
Ekspertin fikrincə, bu o deməkdir ki, beynəlxalq ictimaiyyət dərk edir ki, Artsaxı Azərbaycanla tənha qoymaq olmaz.
“Bizim cəmiyyətimizdə hər şey Artsaxın müstəqilliyinin tanınmasına gətirib çıxarır. Onlar düşünürlər ki, bu, Artsaxın təhlükəsizliyinə təminatdır.
Hətta Ukraynada indiki müharibə belə olmadığını göstərir. Əslində, verilən çətin vəziyyətdə belə deyil. Artsaxın yeganə zəmanəti Kosovoda, eyni Şərqi Timorda və eyni Cənubi Sudanda baş verənlər ola bilər.
Beynəlxalq mövcudluq.Rus sülhməramlıları başqa söhbətdir.
Onlar sadəcə olaraq Azərbaycan ordusunun Artsaxa daxil olmasına mane olurlar.Lakin beynəlxalq sülhməramlılar missiyanın mülki, siyasi komponentləri, insan hüquqları komponentləri və polis komponenti var ki, bu da həmin etirazçıları vaxtında aradan qaldıra bilər, çünki bu, Silahlı qüvvələrin deyil, polisin funksiyasıdır.
Bütün bu komponentlər və beynəlxalq təşkilatdan mandat istisnadır”.
Məhz Artsaxın özü Brüssel danışıqlarından narazıdır.
Artsax Xarici işlər nazirliyinin məlumatına görə, həm bəyanatın ümumi məzmunu, həm də onun ayrı-ayrı müddəaları göstərir ki, Avropa Birliyinin rəhbərliyi Artsax xalqının qanuni hüquq və maraqlarına məhəl qoymamaqda davam edir və yalnız öz geosiyasi maraqlarını rəhbər tutur.
Xarici işlər naziri Sergey Ğazaryan çaşqındır ki, bəyanatda 5 aydan artıqdır davam edən Laçın dəhlizinin blokadası və onun nəticələrindən danışılmayıb.
“Biz təəssüf edirik ki, Çarlz Mişel öz çıxışında Artsax ətrafındakı vəziyyətə toxunmadı. Ən əsası isə Azərbaycanın BMT-nin Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin qərarının tələblərini yerinə yetirməməsi və bizim yerlərdə mövcud olan çətin humanitar vəziyyətə görə, Azərbaycanın təxribat əməllərinin nəticəsi heç xatırlanmayıb.
Ermənistanın müxalifət meydanında da narazılıqlar eşidilir. Ermənistan fraksiyasının deputatı Armen Rustamyan Brüssel görüşündən hər hansı irəliləyiş gözləmir.
“Mən burada Ermənistanın nə qazandığını görmürəm. Mən görürəm ki, Azərbaycan bütün məqamlarda qalib gəlib. Yaxın gələcəkdə gözlədiyimiz yeganə şey əsirlərin azadlığa buraxılmasıdır ki, bu, çoxdankı tələb olub.
Bu gün Azərbaycan sadəcə olaraq ən böyük tələblərə məhəl qoymur, Beynəlxalq Məhkəmənin qərarına belə məhəl qoymur.Çarlz Mişel bu barədə səssini çıxarmayıb? O məsələ həll olunmayıbsa, heç bir məsələ həll olunmayıb”.
Tənqidlərə cavab olaraq Sosi Tatikyan Çarlz Mişelin bəyanatının başqa bir hissəsini vurğulayır.
“Çarlz Mişelin “Dağlıq Qarabağın keçmiş muxtar bölgəsi” ifadəsini səsləndirməsi çox vacibdir. Bu, irəliləyişdir, çünki Çarlz Mişelin hər hansı bəyanatına əməl etsəniz, “Dağlıq Qarabağ” termini ümumiyyətlə işlədilməyib.
Onlar əsasən”Azərbaycanın etnik erməniləri” ifadəsini işlədiblər .Yəni Dağlıq Qarabağ vahid kimi mövcud deyildi. Bəs niyə “keçmiş” ona görə ki, Azərbaycan muxtariyyəti ləğv edib və belə bir bölmənin olmadığını deyir.
Miloşeviçin nə vaxtsa Kosovo münaqişəsinin gərginləşməsindən əvvəl də Azərbaycançün etdiyini edib..
Azərbaycanın davranışı da eyni senarini xatırladır. Şarl Mişel elə bəyanat verməlidir ki, Azərbaycan danışıqları sabotaj etməsin. Bunun üçün kompromis ifadə tapılıb”.
Ekspertin fikrincə, mətndə dəyişikliklər olub, çünki Azərbaycan hələ də Dağlıq Qarabağ vətəndaşlarının təhlükəsizliyini və hüquqlarını təmin edəcək ağlabatan planı beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim edə bilməyib.
Amma istənilən halda o hesab edir ki, erməni tərəfi onilliklər ərzində gedən mürəkkəb danışıqlar prosesinə görə çətin vəziyyətdədir. Tatikyanın fikrincə, öz müqəddəratını təyinetmə məsələsini məhz Artsaxın özü qaldırmalıdır.
