Türkiyə bu il cümhuriyyətin 100 illiyini qeyd edir. Həmin yüz ilin iyirmi ilində bu və ya digər formada Türkiyənin dəyişməz lideri, Baş naziri, sonra isə prezident Rəcəb Tayyib Erdoğan hakimiyyətdə olub.
Son prezident seçkilərində Erdoğan müxalifət lideri Kılıçdaroğlunu məğlub edərək mandatını təsdiqlədi. Parlament həmçinin Erdoğanın nəzarətinə keçdi.
52-48%-lik təkrar seçkilər Erdoğan üçün son illərdə Türkiyənin xarici siyasət prioritetlərinin əsasını təşkil edən üç sütunu saxlamağa: sərt güc və uyğunlaşan diplomatiyanın qarışığı üçün təkan ola bilər:
Türkiyə və NATO
Bütün hallarda, Erdoğanın yenidən prezident seçilməsindən sonra Erdoğan-Bayden telefon danışığı və Türkiyənin F-16 qırıcıları almaq istəyini bir daha təsdiqləməsi nəzərə alınmaqla, NATO Türkiyənin təhlükəsizliyinin təməl daşı olmağa davam edəcək.
Türkiyə parlamenti müdafiə sahəsində əməkdaşlıq və Kürdüstan Fəhlə Partiyası (PKK) terror qruplaşması ilə bağlı güzəştlərdən sonra mart ayında Finlandiyanın üzvlüyünü təsdiq edib.
Paralel olaraq, İsveçin yeni antiterror qanunvericiliyi gələn ay tam qüvvəyə minəcək.
İsveçin üzvlük perspektivlərini daha da artıracaq və Türkiyənin dostluq mövqeyini bərqərar edəcək. Ankara da Ukrayna və Gürcüstanın alyansa qoşulmasının tərəfdarıdır.
Eyni zamanda, Erdoğan Qərbdən ciddi kömək gözləmədən Moskva, Tehran, Dəməşq və digər regional güclərlə “təmkin” və “danışıq” addımları ataraq Suriya, Liviya, Qafqaz cəbhələrində işləməyə məcburdur.
Buna paralel olaraq Aralıq dənizi və Egey dənizlərinin bölgəsidir ki, Türkiyənin rəqibləri Yunanıstan və Kiprdir. Həmin bölgədə NATO-Yunanıstan və Yunanıstan-ABŞ müttəfiqliklərini nəzərə alsaq, Erdoğan mümkün “sövdələşmələrə” “açıq” olacaqdır.
Suriya mirası
Erdoğan üçün Suriya onun neoimperiya istəklərinin “mirası” kimi seçilir. Ən azı, Erdoğanın planı silahlı birləşmələri Türkiyə sərhədindən çıxarmaq, eyni zamanda əhəmiyyətli sayda suriyalı qaçqının öz vətənlərinə təhlükəsiz qayıtmasını asanlaşdırmaq olardı.
Suriya lideri Bəşər Əsədi qaçqınların müdafiəsi və sərhəd təhlükəsizliyinə zəmanət verməyə məcbur edən diplomatik incəliklər və hərbi təhdidlərin hansı qarışığı hələ də görülməlidir.
Suriyalı qaçqınlar və türk millətçiləri son seçkilərdə Erdoğanı dəstəklədilər və Erdoğan hər ikisinə qarşı bir öhdəlik hiss edir, o, sərhəd bölgələrində KKK nəzarətinə son qoymaq və Əsədi Suriya müxalifətini məhv etmək və ya qaçqınlara qarşı sərt tədbirlər görmək planlarından çəkindirməklə yerinə yetirməyə çalışacaq.
Erdoğan yenidən seçki kampaniyasından kifayət qədər güclü ictimai mandat, təcrübəli xarici siyasət komandası, mühafizəkar-millətçi yanaşmasının bir daha təsdiqi və risk etmək üçün müəyyən siyasi ehtiyatla çıxır.
Rus-Ukrayna təbili
Erdoğanın qələbəsi həm Rusiya, həm də Ukrayna ilə münasibətlərdə siyasi trayektoriyanın “davamı” deməkdir.
Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü ilə bağlı Türkiyənin birmənalı olmayan mövqeyi (birincisi ilə ticarət və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı, ikincinin özünümüdafiəsini dəstəkləməsi) çox güman ki, dəyişməz qalacaq.
Güman etmək olar ki, yeni, daha çox millətçi bir parlament olacağı təqdirdə, Ukraynadakı Rusiya işğalçı hakimiyyətləri tərəfindən ayrı-seçkiliyə və təqiblərə məruz qalan Krım tatarları və digər türk toplumları məsələsinin Türkiyənin daxili siyasi müzakirələrində daha böyük rol oynayacaq.
Lakin bu, çətin ki, Türkiyənin həm iqtisadi çətinlikləri, həm də regiondakı geosiyasi vəziyyət onun Rusiya ilə sıx əməkdaşlığını tələb edir.
Suriyalı qaçqın probleminin həlli, tükənmiş mərkəzi bank ehtiyatlarının bərpası və ABŞ və AB ilə yığılmış problemlər nə olursa olsun, Rusiyanı Türkiyənin aparıcı tərəfdaşları sırasında saxlayacaq.
Kampaniyanın son günlərində Erdoğanın mesajı “Türkiyənin Rusiya ilə münasibətləri ABŞ-la münasibətlərdən heç də az əhəmiyyətli deyil”.
Eyni zamanda, Ukrayna ilə mövcud layihələrin, xüsusən də müdafiə sənayesi və hərbi əməkdaşlıq sahələrində də davam etdiriləcəyi ehtimal edilir.
Təhlil:
Erdoğanın Türkiyənin önəmlikləri onun öz maraqlarıdır: süveren və müstəqil xarici siyasətidir. Erdoğan böyük ehtimalla İsveçin NATO üzvlüyünə yaşıl işıq yandıracaq.
Putinlə sevgi oyunlarını davam etmək etmək naminə Ankaranın Rusiya-Ukrayna müharibəsi-danışıq proseslərində mərkəzi rolunu təmin etməyə davam edəcək.
