Ankaradan Moskvaya eyham: Erdoğan niyə sülhməramlılara fəaliyyət dövrünü xatırladır?
2025-ci ildə Rusiya sülhməramlıları regionu tərk etməlidir.Bu haqda Türkiyə prezidenti NATO-nun Vilnüsdə keçirilən sammitindən sonra keçirilən mətbuat konfransında bildirib.
Erdoğan 9 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatı və onun Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin 5 il Qarabağda qalması ilə bağlı müddəasını xatırladıb.
Türkiyə rəhbəri Moskvanın bu tələbi yerinə yetirəcəyinə ümid etdiyini bildirib. Erdoğanın açıqlaması kimə ünvanlanıb və hansı reaksiyanı nəzərdə tutur?
2025-ci ildə erməni və ya Azərbaycan tərəflərindən biri rus sülhməramlılarının Artsaxda qalmasını istəməsə, ruslar gedəcək, amma Erdoğan Qarabağ məsələsində tərəf deyil və bu məsələdə söz sahibi deyil.
. Erdoğanın NATO-nun Vilnüs sammiti çərçivəsində verdiyi açıqlamaya istinadən, bu haqda politoloq Hrant Mikayelyan qeyd edib.
Rusiya sülhməramlıları 2025-ci ildə Qarabağı tərk etməlidirlər. Həmsöhbətimin sözlərinə görə, 2020-ci il noyabrın 9-da elan edilən Rusiyanın sülhməramlılığının müddətinin başa çatacağı iki ildən sonra nə olacağını söyləmək bu gün tezdir.
“Hələlik nə olacağını söyləmək mümkün deyil. Çünki bu məsələdə çoxlu sual işarələri var. Aydındır ki, Rusiyanın regional rəqibi Türkiyə olub və olaraq da qalır və Erdoğan da buna uyğun mövqeyini ifadə edir.
Amma siyasi konteksti araşdırsaq, o zaman Bakı ayrıca amil kimi mövcud deyil, Türkiyənin sifarişini yerinə yetirir və burada məhz Erdoğanın sifarişi səslənir.
Onun açıqladığı Erdoğanın siyasi xəttinə uyğun gəlir.O, seçkilərdə Putindən dəstək alıb. İndi isə Rusiyaya qarşı işləməyə başlayıb”.
Ərdoğan Ermənistan-Rusiya və Azərbaycanın 9 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatına istinad edərək, Rusiya sülhməramlılarının səlahiyyət müddəti 2025-ci ildə başa çatacaq.
Sənədin 4-cü bəndində sülhməramlı qoşunların fəaliyyət müddətinin uzadılmasının mümkünlüyü də öz əksini tapıb.
Tərəflərdən hər hansı biri müddətin bitməsinə 6 ay qalmış bu müddəanın tətbiqinə xitam vermək niyyətini bildirməzsə, 5 illik müddətə avtomatik uzadılma variantı göstərilir.
Akademik Ruben Safrastyanın sözlərinə görə, bu gün Rusiya sülhməramlıları ilə bağlı Ermənistan tərəfdən şikayətlər olsa da, üzərinə götürülmüş öhdəliklərin yerinə yetirilməsi tam təmin olunmur.
Nəticədə Berdzor dəhlizi 7 aydır bağlanıb, lakin mövcud Rusiya sülhməramlılarının sayı, onun fikrincə, məhdudlaşdırıcı amildir.
Bundan başqa, Moskvanın da getmək niyyəti yoxdur.
“Aydındır ki, Rusiyanın bölgəni tərk etmək arzusu yoxdur. Əgər Rusiya bölgəni tərk etsə, o vakuum nəinki sınanacaq, həm də Türkiyə onu zəbt edəcək.
İndi son Artsax müharibəsindən sonra Türkiyə öz mövqelərini mümkün qədər Cənubi Qafqazda gücləndirməyə çalışır. Türkiyənin strateji məqsədi Cənubi Qafqazı öz geosiyasi təsiri altına almaq, Rusiyanı regiondan çıxarmaqdır. O, bunu ehtiyatla edir, Azərbaycandan istifadə edərək edir”.
Politoloq Hrant Mikayelyan vurğulayır ki, Ermənistan tərəfinin beynəlxalq mexanizmlər tətbiq etməsi ilə bağlı danışıqlar Rusiya sülhməramlılarının rolunu zəiflədir.
Başa düşmək lazımdır ki, Bakı heç vaxt Artsaxda, hətta BMT bayrağı altında heç bir beynəlxalq iştiraka icazə verməyəcək, akademik Safrastyan əlavə edir.
Son zamanlar Azərbaycan mətbuatı açıq-aşkar anti-Rusiya təbliğatı aparır, ekspertlər hətta Ukrayna mətbuatı ilə paralellər aparırlar.
Digər tərəfdən isə Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin istiləşməsinin müxtəlif təzahürləri var. Rusiya sülhməramlılarını bölgədən çıxarmaq istəyi Rusiya-Türkiyə razılaşmalarının nəticəsidir, yoxsa Rusiya-Azərbaycan ziddiyyətlərinin nəticəsi?
Akademik Ruben Safrastyan:
“Son zamanlar görürük ki, Türkiyə Qərbə qarşı təpkilər edir. Fikrimcə, bu, ağır iqtisadi və maliyyə vəziyyəti ilə bağlıdır və Türkiyənin Qərbin və ilk növbədə, onun təsiri altında olan beynəlxalq təşkilatların köməyinə ehtiyacı var.
Amma Türkiyə də Rusiya ilə əməkdaşlıqdan əldə etdiyi üstünlüklərdən və faydalardan əl çəkmək istəmir.Söhbət çox milyardlıq faydadan gedir.
Yalnız öz ərazisini açıq saxlaması və Rusiyaya qarşı sanksiyalara tabe olmamasıdır. Türkiyəyə on milyardlarla dollar gəlir gətirir”.
Hələlik Erdoğanın açıqlamalarına Moskvadan cavab yoxdur.
