Oktyabrın 5-də Qranadada Avropa Siyasi Birliyinin üçüncü zirvə toplantısı planlaşdırılır, onun çərçivəsində Ermənistan, Azərbaycan, Fransa, Almaniya və Avropa Şurası liderlərinin iştirakı ilə beştərəfli görüş planlaşdırılırdı, lakin Əliyev görüşdən əvvəl onun ləğv olunacağını açıqlayıb.
Ekspertlər bunu onunla əlaqələndirirlər ki, indi vaxt Bakı üçün əlverişli deyil və ola bilsin ki, Artsaxda baş verənlərdən sonra Əliyevdən güzəşt tələb olunsun, bu səbəbdən görüşdən imtina etmək qərarına gəlib.
Ekspertlər oktyabrın 5-də Qranadada keçirilməsi planlaşdırılan Paşinyan-Əliyev-Mişel-Makron-Şolz beştərəfli görüşündə hansı müzakirələrin aparılacağını və hər hansı sənədin imzalanıb-imzalanmayacağını anlamağa çalışarkən Azərbaycan mediası Əliyevin bundan imtina etdiyini açıqladı. Əsas kimi “Fransanın qeyri-konstruktiv davranışı” qeyd olunub.
Bu açıqlama ilə yanaşı daha bir məlumat da yayılır: Erdoğanın soyuqdəyməsi olduğu üçün İspaniyanın Qranadaya getməyə hazırlaşmır.
Əslində, başqa bir səbəb vurğulanır. Paris və Berlin Türkiyənin Paşinyanla Əliyev arasında planlaşdırılan beştərəfli görüşdə iştirak etməsinə razı olmadılar.
Bu gümlədə Brüsseldə Avropa Şurasının rəhbəri Çarlz Mişel jurnalistləri görüşü tələsdirməməyə çağırıb: “İndi görüş haqqında danışmaq tezdir, sabah axşama qədər aydın olacaq” – deyərək o, AB-nin “2+3” formatında görüşməyə çalışır.
“Yerdə hökm sürən ciddi vəziyyətə baxmayaraq, Bakı ilə Yerevan arasında münasibətlərin normallaşdırılmasında irəliləyiş əldə etmək” məqsədilə Ermənistan, Azərbaycan, habelə Fransa, Almaniya və Avropa Şurasının iştirakı ilə təşkil edilir.
Azərbaycanşünas Qarnik Davtyan “Radiolur”a müsahibəsində Əliyevin Qranada görüşündə iştirakdan imtina etməsini şərh edərkən qeyd edib ki, Azərbaycan prezidenti artıq məlum olan və ona cəhd edən “uğurlar” yolu ilə, hər hansı bir sənədi imzalamaqdansa yəni hərbi yolla getməyə üstünlük verir.
“Bu 30 illik danışıqlarda Azərbaycan heç vaxt öz sözünün sahibi olmayıb, imzaladığı sənədlərin məsuliyyətini üzərində daşımayıb. Ümumiyyətlə hansısa məsuliyyəti öz üzərinə götürməyib.
2020-ci il noyabrın 9-u ən son nümunədir, onlar daima razılaşmaları pozublar.İndi də belədir, yəni Azərbaycan tərəfi üçün elə bir sənəd olmalıdır ki, orada erməni tərəfinin tələbləri sıfırlansın, nümayişedici məqamlarolacaq,orada erməni tərəfinin mahiyyətcə heç nədir.
Belə olan halda, Azərbaycanın imtinası, mənim dərin fikrimcə, məsələni hərbi yolla həll etməkdən, yəni “Zəngəzur dəhlizi”nin hissəsindən” ibarətdir.
Biz görəcəyik, bir müddət Azərbaycan və Türkiyə elan edəcək ki, bunu etməsən biz İrandan keçəcəyik, amma bir ay keçməmiş yenə iddia edəcəklər ki, bu, İranın vasitəçiliyi olmadan edilməlidir”.
Azərbaycanın tələbləri siyahısında Qarnik Davtyan ən azı 100 min azərbaycanlı qaçqının Ermənistan ərazilərinə qayıtmasını, anklavların qaytarılmasını, yolların açılmasını vurğulayır. Bakı hər şeyi istəyir, Ermənistanın sonu üçün sənəd istəyir.
Və Türkiyə uzun müddətdir ki, regional məsələlərdə vasitəçi olmağa çalışır, xüsusən də söhbət Ermənistan və Azərbaycan və ya Artsax problemindən gedirsə, bu o deməkdir ki, Əliyev Qranada görüşdən imtina edib, çünki Fransa və Almaniya Ankaranın təkliflərinə qarşı çıxıb danışıqlarda iştirak.
Politoloq Hrant Mikayleyan da xatırladır ki, Əliyev demək olar ki, həmişə danışıqlardan imtina edib, Ermənistan bu məsələdə çox konstruktivdir.
“Azərbaycan heç vaxt ayrıca ifaçı olmayıb və Erdoğanın siyasi, iqtisadi və hərbi məsələlərdə iştirakı həmişə tərəflər arasında balansa təsir edib.
İndi görürük ki, Avropa ictimai rəyi Əliyevə qarşı soyqırım əməllərinə görə sərtdir. Və bu, aydındır ki, bu şərtlər daxilində Əliyev bu danışıqlarda yaxşı nəticə əldə etməyəcək, sadəcə güzəştə getməli olacaq.
Ola bilsin ki, Əliyev emosional fonun dəyişməsini, vəziyyətin dəyişməsini gözləmək qərarına gəlib ki, o, danışıqlarda iştirak etsin, daha əlverişli şərtlərin olacağı danışıqlarda”.
Qranada təkcə oktyabrın 5-də baş tutmayacağı bəlli olan beştərəfli görüşlə deyil, həm də oktyabrın 6-da Avropa Birliyinin dövlət və hökumət başçılarının qərar verəcəyi qeyri-rəsmi sammitlə də diqqət çəkir.
Önümüzdəki aylarda 2024-2029-cu illər üçün strateji gündəliyi formalaşdırmaq, AB-nin genişlənmə perspektivləri müzakirə olunacaq.
AB Şurasının sədri Çarlz Mişel bildirib ki, müzakirələrdə AB-nin gələcək genişlənməsi və onun nəticələri və üzvlüyə namizəd ölkələrin məsələlərinə toxunulacaq.
Ukrayna və Gürcüstanın uzun müddətdir ki, Aİ-yə üzvlük üçün müraciət etdiyini, həmçinin NATO-ya daxil olmağa çalışdıqlarını və buna hələlik nail olunmadığını nəzərə alan azərbaycanlı ekspert əmin edir ki, Ermənistan üçün müəyyən maraqlı bəyanatlar ola bilər, lakin onlar yalnız Avropa İttifaqı üçün veriləcək. ümid oyatmaq məqsədi daşıyır.
“Oktyabrın 6-da prioritetlər çərçivəsində müzakirə olunan sənəddə Ermənistanı maraqlandıran bəyanatlar və çağırışlar olacaq, ola bilsin ki, müəyyən silahlanma və iqtisadi məsələlərdə yardım prosesləri olacaq, lakin biz çox yaxşı bilirik ki, həm iqtisadi, həm də hərbi əməkdaşlıq illərlə formalaşır”.
Qarnik Davtyanın fikrincə, bəzi mümkün proseslərlə bir-iki ilə nəticə gözləmək olmaz, bu, real deyil. Bu, Ukrayna və Gürcüstan nümunələrinə bənzəyir. Biz artıq dəfələrlə görmüşük ki, Avropa tərəfinin əksəriyyətinin yalnız 90%-ə yaxın bəyanatları var, 10%-nin 5%-i isə hərəkətdir, 5%-i baş verənləri izləyir” – deyə azərbaycanlı ekspert yekunlaşdırır.
Politoloq Hrant Mikaelyan Fransa tərəfində impulsları qeyd edir, lakin qeyd edir ki, Artsax qətliamlarından sonra beynəlxalq dəstəyin həcmi azdır.
“Etiraf etməliyik ki, bu dəstəyin həcmi kiçikdir, söhbət çox kiçik rəqəmlərdən gedir və hər hansı ciddi dəstək paketlərindən söhbət gedə bilməz. Hazırda mən vədləri ciddi qəbul etməzdim. Onu da nəzərə alaq ki, bu gün Avropa ölkələrində təhlükəsizlik problemləri yaranmağa başlayıb və mən onların müdaxiləsini real hesab etmirəm”.
Şəhər Şurası Türkiyə və Azərbaycanı cilovlamaq üçün addımlar görəcəyini gözləyir, lakin onun sözlərinə görə, hazırda belə bir atmosfer hələ hiss olunmur.
