Ermenixəbər.am türk jurnalist, siyasi analitik, “The Philos Project”in elmi işçisi Uzal Bulut ilə kim ki, əvvəllər Ankarada yaşayıb-yaratmış Uzai Bulutla söhbət edib.
O, insan haqları, Türkiyə siyasəti və tarixi, Yaxın Şərqdəki dini azlıqlar və antisemitizmi araşdırmaqla məşğuldur.Azərbaycanın 2020-2023-cü illərdə müharibəni və Artsaxa qarşı soyqırımı araşdırııb və təhlil edibdir.
Sual – Sizcə, Türkiyə niyə Azərbaycanın Artsaxa təcavüzünü və Artsaxın bombalanması və işğalını fəal şəkildə dəstəklədi?
Cavab – Pantürkizm və İslami cihad 2020-2023-cü illər Azərbaycan-Türkiyə müharibəsinin hərəkətverici ideologiyalarıdır ki, bu müharibədə Artsaxa (Dağlıq Qarabağ) qarşı soyqırımı da daxildir.
Pantürkizm ideologiyası (yəni türkçülük, panturanizm və ya turançılıq) güman edilən türk irqinin üstünlüyünü təsdiq edir və bütün “türkləri” Avropadan Uzaq Şərqə qədər uzanan “Turan” adlı bir ölkədə birləşdirmək niyyətindədir.
Əsasən Mərkəzi Asiyanı, o cümlədən Rusiyanın bir hissəsini hədəf alır. Buna nümunə olaraq 2021-ci ilin aşağıdakı şəklinə baxa bilərsiniz:
Orada Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Erdoğanın koalisiya ortağı və Türkiyənin Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının (AŞK-MHP) lideri Dövlət Baxçalıdan qəbul etdiyi türkdilli dünyanın xəritəsi təsvir olunur.
Xəritədə təkcə Türkiyə deyil, Rusiyanın Cənubu və Sibir, Yunanıstan və Balkanların bir hissəsi, Orta Asiya, Çinin Sincan bölgəsi, Monqolustan və İranın əhəmiyyətli əraziləri də var.Yəni , “Böyük Turan” adlanan yer təsvir edilmişdir.
Ona görə də Türkiyə və Azərbaycan hökumətləri Ermənistanı onların türk-turançı planına mane olan bir maneə kimi hesab edirlər.
Ona görə də Ermənistanı xəritədən silməyi hədəfləyirlər. Odur ki, Artsaxa qarşı müharibə və soyqırım təkcə Artsaxa aid deyil, təkcə Artsax hədəfdə deyil.
Türklər və azərbaycanlılar açıq şəkildə deyirlər ki, növbəti hədəf Ermənistandır, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev isə Ermənistanı “Qərbi Azərbaycan” adlandırır.
Bu ekspansionist və İslam üstünlüyü ideologiyası proqramı həyata keçirilərsə, həm Qərbin, həm də Rusiyanın təhlükəsizliyini və sabitliyini təhdid edəcək.
Sual – Pantürkist layihədə Rusiyanın rolunu necə təsəvvür edirsiniz?
Cavab – Tarix boyu Krım, Ukrayna, Moldova, Qara dəniz, Qafqaz dağlarının geniş əraziləri uğrunda rus-türk müharibələri və rəqabət olub. Tarixşünas Mikayel Yalanuzyan qeyd edir ki:
“Birinci rus-türk müharibəsi 16-cı əsrdə baş verib, indiyədək iki imperiya 12 dəfə döyüş meydanında toqquşub. Rusiya və Türkiyə imperiyaları arasında rəqabət Qafqaz, Krım və Balkan yarımadasını əhatə edərək, onların Qara dəniz hövzəsində hərbi və iqtisadi maraqlarını önə çəkdi.
Müxtəlif uğurlara baxmayaraq, Rusiya həmin müharibələr zamanı Türkiyəni Şimal və Şimal-Şərqdən, eləcə də Qafqazdan sıxışdırıb çıxara bildi”.
Yuxarıda qeyd olunan və bir çox başqa ərazilər də bu gün pantürkistlərin türk torpağı hesab etdikləri yerlərdə yerləşir.
Əgər bu pantürkist layihə reallaşarsa, şübhəsiz ki, Rusiya əsas ifaçı olaraq qalmayacaq. Nəhayət Rusiya türklər tərəfindən qovulacaq və bölgədən kənarda qalacaq.
Pantürkizm türk və İslam üstünlüyünün ideologiyasıdır və Rusiyanın pantürkizmdən, Türkiyə və Azərbaycanın cihadçılığından faydalanacağına inanması çaşqınlıqdır.
Təəssüflər olsun ki, pantürkizm 2020-23-cü illərdə Artsaxa qarşı Azərbaycan-Türkiyə soyqırımı nəticəsində təkan aldı. Nəticə Türkiyəni Rusiyadan yan keçməyə sövq edir, Mərkəzi Asiya və Sibirə birbaşa ticarət enerji marşrutunu yaratmış olur.
Məşhur jurnalist Elison Tahmizyan Mos qeyd etdiyi kimi: “Rusiyaya gəlincə, onlar Artsaxda troya atından istifadə edə bilmədilər və əsrlər boyu çiyin-çiyinə vuruşduqları xalqı (erməniləri) məhv etməyə imkan yaratdılar”.
Açıq-açığına Türkiyə Rusiyanı müttəfiq olaraq görmür. Bu iki dövlətin strateji məqsədləri və dünyagörüşü əsaslı şəkildə fərqlidir.
Sadəcə olaraq Türkiyə erməniləri məhv etmək üçün bölgədəki ekspansionist məqsədləri naminə Rusiyadan istifadə edir və istismar edir.
Əgər pantürkistlər Qafqazda və Orta Asiyada qalib gəlsələr, Rusiyaya qarşı böyük təhlükə yaratmış olacaqlar.
2011-ci ildə Pol Qoblun “Jamestown” Fondu üçün hazırladığı hesabatda Rusiyanın Türkiyənin Moldovanın qaqauz azlığı üzərində artan təsirindən narahat olduğu qeyd edilib.
Keçmişdə Ermənistan və Rusiya arasında tarixən mühüm əlaqələr olub və Rusiya təkcə Ermənistanın deyil, həm də Rusiyanın, Balkanların, Şərqi Avropanın və Asiyanın təhlükəsizliyi üçün bu fəlakətli pantürkist layihəni dayandırmağa çalışmalıdır.
Faktiki olaraq bu, Rusiya ilə Qərbin qarşılıqlı maraqları naminə əməkdaşlıq edə biləcəyi ərazidir.
Beləliklə, həm ABŞ, həm də Rusiya Ermənistanın Türkiyə və Azərbaycanın törətdiyi soyqırım cinayətlərinə qarşı özünümüdafiəsini qorumalı və dəstəkləməlidir.
Onlar Orta Asiyanı türk imperiyası kimi yenidən yaratmağa, Ermənistanı sıradan çıxarmağa, onu suveren olmayan, türk vilayətinə çevirməyə çalışan bu imperialist pantürkist layihəsinin icraçılarını dayandırmalıdırlar.
Bütün bunlar Ermənistan hakimiyyətinin dünyaya izah etməyə çalışacaqlarıdır.
Sual – Hazırda Ermənistan-Türkiyə münasibətləri haqqında nə düşünürsünüz? Hazırda münasibətlər hansı mərhələdədir?
Cavab – 2020-ci ildən bəri dünya 1915-ci ildə Artsaxda Azərbaycan və Türkiyə tərəfindən həyata keçirilən Erməni Soyqırımının təkrar olunmasının şahidi oldu.
Türkiyə ermənilərə qarşı nasist hökuməti kimi davranır. Türkiyənin nəzərində Ermənistan ya varlığını dayandırmalı, ya da Osmanlı vilayəti kimi Türkiyədən tamamilə asılı olmalıdır.
Hər ikisi Ermənistanın təhlükəsizliyi və suverenliyi üçün qəbuledilməz variantlardır. Ona görə də Ermənistan Türkiyənin qondarma normallaşma tələblərinin toruna düşməməlidir.
İndiki məqamda Türkiyə ilə münasibətlərin tənzimlənməsi Ermənistan üçün intihara səbəb olacaq. Türkiyə sivil dövlətə çevrilməyincə Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlər nizamlanmamalıdır.
Sual – Erdoğan yenidən seçilsə də, onun siyasətinin və hökumətinin təməl prinsiplərini siz ümumiyyətlə bölüşmürsünüz. Bu mövqe sizin üçün hansı nəticələrə çatdırdı?
Cavab – Son 8 ildə mən könüllü olaraq sürgündəyəm.
Sual -Sizcə, “Zəngəzur dəhlizi” deyilən layihə reallığa çevriləcəkmi? Türkiyə uğur qazanacaq, yoxsa Ermənistan buna imkan verməyəcəkdir?
Cavab – Pantürkist layihə Türkiyəni Naxicevan vasitəsilə Azərbaycanla, sonra isə bütün “türkaləmi” ilə birləşdirəcək “Zəngəzur dəhlizi”ni tələb edir və Ermənistan öz varlığı ilə həmişə bunun qarşısını alıb.
İndi Türkiyə mediası xüsusilə Ermənistanın Cənubuna yönəlmiş anti-erməni təbliğatı ilə məşğuldur. Erdoğanyönlü “Türkiyə” qəzetinin oktyabrın 5-də çıxan manşetləri xüsusilə diqqəti cəlb edib.
Burada Qərb hərbiçilərindən və İrandan hərbi təlim alan Syünik (Zəngəzur) erməniləri “ilan”, “quldur dəstələri” və “terrorçular” adlandırılır.
Türkiyə mediası belə sözlər səsləndirərkən məqsəd ictimaiyyəti “düşmən”lə qarşıdan gələn müharibəyə hazırlamaqdır.
Bu arada Erdoğan sentyabrın 26-da Azərbaycandan qayıdan təyyarədə jurnalistlərə açıqlamasında deyib ki, “Zəngəzur dəhlizi”nin reallaşdırılması Türkiyə və Azərbaycan üçün çox vacibdir, bu, strateji məsələdir və başa çatdırılmalıdır.
Düşünürəm ki, Ermənistanın strategiyası Türkiyə və Azərbaycanla deyil, regional və dünya gücləri ilə ittifaqların təcili gücləndirilməsi olmalıdır.
Sual – 44 günlük müharibədən sonra Türkiyənin Cənubi Qafqazda rolu xeyli artıb. Bu şəraiti nəzərə alsaq, sizcə, yeni müharibə ehtimalı nə qədərdir?
Cavab – Türkiyə və Azərbaycan bir çox “atəşkəs”ə baxmayaraq, 2020-ci ildən bəri ermənilərə qarşı müharibəni dayandırmayıblar. Erdoğan və Əliyev kimi soyqırım tiranlarını sakitləşdirmək müharibənin qarşısını ala bilməz. Əksinə, güzəştlər nə qədər çox olarsa, tələblər də bir o qədər çox olur.
Ona görə də hesab edirəm ki, Ermənistan regional və qlobal müttəfiqliklərini gücləndirməli, müttəfiqləri və tərəfdaşları ilə münasibətləri möhkəmlədirməli, ordunu gücləndirməli və dünyaya çatdırmaq üçün qlobal informasiya kampaniyasına başlamalıdır ki, Türkiyə və Azərbaycanın pantürkist, imperialist planı həyata keçirilərsə, türk qoşunları ölümü davam edəcək, təkcə ermənilərəyox , bütün dünyada milyonlarla insana ziyan və dağıntılar gətirəcəkdir..
