Yaxın aylarda kollektiv Qərb tərəfindən Ermənistana dəstək təklifi təqdim olunacaq. ABŞ Dövlət Departamentinin Avropa və Avrasiya məsələlərinin bürosu üzrə katibinin müavini Ceyms O`Brayen bu niyyətini ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsində “Dağlıq Qarabağın gələcəyi” mövzusunda dinləmələr zamanı bəyan edib.
O, Amerika Birləşmiş Ştatlarının bu məsələdə Avropa Birliyi ilə sıx əməkdaşlıq etdiyini bildirib. Amerika rəsmisi qeyd edib ki, Ermənistan hökumətinin islahatlara və münasibətlərin şaxələndirilməsinə sadiqliyi onda heyrət doğurub.
Ermənistan rəsmiləri də öz növbəsində əmindirlər ki, demokratiya təhlükəsizliyin ən etibarlı komponentlərindən biridir.
Konqresdə Artsaxla bağlı müzakirələr zamanı yeni diqqətəlayiq mesajlar da verildi. Ermənistan parlamentindən də beynəlxalq ictimaiyyətə siqnallar göndərilib.
Yerevan və Vaşinqton eyni zamanda bildirirlər ki, qarşıdakı həftələr Ermənistan və Azərbaycan üçün həlledici olacaq.
ABŞ dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi Ceyms O’Brayen deyib:
“Növbəti bir neçə həftələrdə tərəflərin “hə” demək niyyətlərini yoxlamaq üçün son dərəcə vacib olacaq”.
Gözlənilən “hə” gün ərzində Ermənistan parlamentində həm Baş nazir, həm də parlament rəhbəri tərəfindən bir neçə dəfə səsləndirilib.
Paşinyan bu istiqamətdə işləri aktivləşdirmək niyyətində olduğunu bəyan edir. O, Brüsseldə keçirilən iki üçtərəfli görüşdə nəinki “Sülh müqaviləsi”nin 3 prinsipi üzərində razılaşdıqlarını, həm də indi və ya gələcəkdə bir-birlərinə qarşı heç bir ərazi iddiası olmamaq barədə öhdəlik götürdüklərini israr etməkdə davam edir.
Ermənistan “Sülh müqaviləsi”ni imzalamağa və “Sülh kəsişməsi” layihəsini işə salmağa hazırdır. Baş nazirin sözlərinə görə, əsas maneə qarşılıqlı etimadsızlıqdır.
“Hər dəfə biz Azərbaycanı öz bəyanatlarımızda və hərəkətlərimizdə yuxarıda qeyd olunan razılaşmalardan imtina etmək və aqressiv hərəkətlər planlaşdırmaq niyyətini görürük ki, bu da “Sülh müqaviləsi”nin mətn işinə mənfi təsir göstərir.
Bu arada, qarşıda duran bir neçə əsas məsələ var. Yaxın vaxtlarda aydınlaşdırılır ki, bunlardan biri də “Sülh müqaviləsi”nin məzmunu ilə bağlı mümkün yanlış şərhlərin aradan qaldırılması mexanizminin formalaşdırılmasıdır.
Təəssüflər olsun ki, hər bir cümlənin bəzən fərqli şərh oluna biləcəyi reallıqdır, ona görə də bizim Fərqli şərhlər zamanı bunun öhdəsindən necə gələcəyimizlə bağlı çox aydın mexanizm, digəri isə “Sülh müqaviləsi”nin imzalanmasından sonra heç bir eskalasiyanın mümkün olmaması üçün təhlükəsizlik təminatlarının yaradılmasıdır.
Bu barədə ABŞ dövlət katibinin köməkçisi də danışıb.
“Azərbaycanla bütün səviyyələrdə təmaslarımızda Ermənistan ərazisində güc tətbiqinin qətiyyən yolverilməz olduğuna dair aydın siqnal veririk. Bakı hakimiyyəti bizi əmin etdi ki, onların belə bir məqsədi yoxdur.
Biz indi qoşunların hərəkətini diqqətlə izləyirik və məqsədlərin fərqli olduğunu göstərən başqa əlamətlər varmı.
Biz onlara aydınlaşdırdıq ki, sülh müqaviləsi imzalanana qədər münasibətlər həmişəki kimi davam etməyəcək”.
Amerikanın yüksək rütbəli rəsmisinin sözlərinə görə, ABŞ Azərbaycana bəzi yüksək səviyyəli səfərlərini təxirə salıb.
Vaşinqton onu da bildirir ki, hazırda 907 saylı qətnamənin qadağanını tətbiq etməyi planlaşdırmırlar, tətbiq edilsə, Azərbaycana müəyyən dəstək vermək imkanları olacaq.
Vaşinqton onu da vurğulayır ki, nəqliyyat dəhlizinin yaradılması həm sülh müqaviləsinin imzalanması, həm də Ermənistanın dəhlizin yaradılması ilə bağlı razılığı ilə bağlıdır.
Amerika rəsmisinin sözlərinə görə, sülh razılaşmasının əldə olunmasının nə dərəcədə mümkün olduğunu anlamaq üçün hazırda bütün mümkün tədbirlər irəli sürülür.
Erməni analitiklər qeyd edirlər ki, Qərb xadimlərinin çıxışında nəzərəçarpacaq dəyişiklik var. Bu, əsasən 19 sentyabr hadisələri ilə bağlıdır, o zaman Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyəti ən yüksək səviyyədə Artsaxda etnik təmizləmə aparmaq niyyətində olmadığına və Ermənistan hakimiyyətinin narahatlığının əsassız olduğuna inandırsa da, faktiki olaraq bütün niyyətlərini pozdu.
Politoloq Mikael Zolyanın fikrincə, Qərb buna sərt reaksiya verməsə də, Artsaxda baş verənlər onlar üçün kifayət qədər sarsıdıcı olub.
“Hər halda fakt qeydə alınıb və təbii ki, bu, elə asan unudulmayacaq. Amma bunun gələcəkdə nəticələrinin olub-olmayacağı bizdən asılıdır.
Hər halda, bu, yenilikdir və həqiqətən də geosiyasi prosesin getməsindən danışır.
Ermənistanın artıq Rusiya Federasiyasının müttəfiqi kimi yox, Ermənistanın müstəqil “ifaçı” kimi qəbul edilir.
Təbii ki, tələsməyə hələ ehtiyac yoxdur, çünki bu günki dünyada heç nəyi proqnozlaşdırmaq mümkün deyil”.
Bu arada beynəlxalq ekspert Suren Sarkisyan O’Brayen-in bəzi açıqlamalarına şübhə ilə yanaşır.
Sarkisyan Facebook səhifəsində yazıb:
“Kifayət qədər aşağı reytinqə malik olan Bayden administrasiyasının niyyəti nə qədər səmimi olsa da, nə Azərbaycana güclü təzyiq göstərmək, nə də Ermənistana real təhlükəsizlik təminatları vermək üçün müvafiq alətlərə malikdir.
Təbii ki, Amerikanın fəaliyyəti son dövrlər mühüm və təqdirəlayiqdir.Bakıya göndərilən mesajlar da önəmlidir.Təəssüf ki, 907 saylı qətnamədən (yalnız bu il) yan keçməmək qərarını Bayden administrasiyası post-fakto, Artsax artıq boşaldığı zaman qəbul edir.Halbuki Azərbaycan 2002-ci ildən bəri ABŞ-dan təhlükəsizlik yardımı alır.
ABŞ-ın Ermənistanda zorla yolların açılmasına icazə verməyəcəyi ilə bağlı bəyanatlar məni inandırıcı etmir. Son 30 ildə ABŞ-ın demək olar ki, bütün prezidentləri Nazirlər Şurasının digər həmsədrləri ilə bəyanatlar imzalayıblar ki, Dağlıq Qarabağ probleminin həlli prosesində güc tətbiq etmək və ya güc tətbiq etmək hədəsindən istifadə etmək olmaz.
Bu faktdır ki, məhz belə olub və bir neçə epizodda beynəlxalq ictimaiyyət tərəflərə edilən müraciətlərlə kifayətlənib”.
Rəsmi Moskva bütün bunlara çox aydın cavab verir. Xarici işlər nazirliyinin xüsusi nümayəndəsi Mariya Zaxarovanın sözlərinə görə, Yerevanı təhlükəsizlik sektorunda atdığı addımlar Rusiyanın maraqlarını görməməzliyə vurmaqdır.
Zaxarovanın çıxışında xəbərdarlıq və təhdid elementləri də var, lakin istənilən halda Ermənistan beynəlxalq ictimaiyyətə siqnallar verməkdə davam edir.
Onlardan biri Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyanın Artsaxın gələcəyi və gələcək taleyi ilə bağlı bəyanatıdır. Qiymətləndirmənin əsasını, ola bilsin ki, Paşinyanın dediyi razılaşmalar təşkil edir.
“Bizim Artsax ermənilərinin böyük problemi var. Mən orada dövlətçilik yaratmaq və ya burada dövlətçilik institutlarını saxlamaq və inkişaf etdirmək, nəsə etmək məqsədi görmürəm və bunu Ermənistanın təhlükəsizliyinə birbaşa təhdid və zərbə hesab edirəm”.
Ermənistan hökumətinin rəsmi mesajını Baş nazir parlament kürsüsindən səsləndirib..
“Çıxışımın əsas mesajı belədir: bizim dəyərlər sistemimizin zirvəsi Ermənistan Respublikasıdır. Bizim maraqlar sistemimizin zirvəsi Ermənistanın iqtisadi inkişafıdır.
Sülh gündəmi bu iki zirvəyə xidmət etməyə yönəlib. Bu baxımdan, yaxın aylarda Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamaq üçün bizim siyasi iradəmiz sarsılmaz olaraq qalır.
Təbii ki, ER bu müqaviləni təkbaşına imzalaya bilməz və bunun üçün Azərbaycanın da imzası vacibdir.
Yeri gəlmişkən, parlmentinin sədri bu ilin sonuna kimi Ermənistan və Azərbaycanın sülh müqaviləsi imzalaya bilməsi üçün kiçik, lakin mümkün ehtimal görür. Təbii ki, hər şey istək və arzulardan asılıdır.
