Ermənistan-Azərbaycan danışıqları aktiv mərhələdə olmasa da, onlarla bağlı müzakirələr səngimir. Məzmundan əlavə görüş yeri və vasitəçi seçimi də çox vacib məsələdir.
Azərbaycan Brüssel və Vaşinqtonun danışıqlar platformalarından imtina edərək, regiondaxili problemlərin həllinin vacibliyində israr etməyə başlayandan sonra belə görünürdü ki, Bakı Rusiya platformasına və ya “3+3” regional əməkdaşlıq formatına arxalanmağa çalışacaq.
Lakin mövcud proseslərə əsaslanaraq, Bakı yuxarıda qeyd etdiyimiz platformalar istiqamətində irəliləməyə tələsmir, əksinə, region daxilində yeni taktikalara arxalanır, yeni vurğular ortaya qoymağa çalışır və Türkiyə bu siyasəti qeyd-şərtsiz dəstəkləyir.
Birincisi, Bakının Ermənistan-Azərbaycan danışıqlar prosesini ikitərəfli formata keçirmək istəyidir. Azərbaycan tərəfi həmin məqsədin legitimliyinin artırılması üzərində işləyir. Bakı erməni hərbi əsirlərin və Ermənistanda məhkum olunmuş azərbaycanlıların mübadiləsinə dair sazişi danışıqların böyük nəticəsi kimi təqdim edir və bunun yalnız iki ölkənin ümumi qərarı ilə bağlandığını vurğulayır. Bu, Azərbaycan tərəfinə beynəlxalq nüfuzlu aktorlarla, xüsusən də ABŞ-la münasibətlərdə yuxarıda qeyd olunan sazişdən manipulyasiya etmək imkanı verir və Ermənistan-Azərbaycan danışıqlarının Amerika damı altında aparılmasından maksimum yayınmağı hədəfləyir. Üstəlik, Bakı hələ də Vaşinqtonun Ermənistan-Azərbaycan danışıqlarının müntəzəm təşkili təklifinə müqavimət göstərir və Vaşinqtonun “qərəzli” olmasına eyham vurur.
Azərbaycan və Türkiyə xarici işlər nazirləri arasında keçirilən son mətbuat konfransında Ceyhun Bayramov ölkəsinin hər zaman Yerevanla ikitərəfli danışıqların, eləcə də üçüncü ölkələrdə “qərəzsiz” danışıqların tərəfdarı olduğunu bildirib. Təbii ki, Vaşinqtonun gözlənilən, Yerevanın artıq razılaşdığı təklifi nəzərə alınaraq, Bayramovun mesajı ABŞ-a ünvanlanıb.
Bakının yanaşması böyük ehtimalla Türkiyənin mövqeyi ilə bağlıdır. Türkiyə tərəfi Qafqazda qeyri-regional qüvvələrin olmasına qarşı ən yüksək səviyyədə dayanır. Hakan Fidan Bakıda da oxşar mövqe sərgiləyərək, adlarını çəkmədən bəzi ölkələrin yanaşmalarını yenə “səhv” adlandırıb.
“Regiondankənar qüvvələr regionda yaradılmış balansı nəzərə alacaq və münasibətlərin normallaşmasına töhfə verəcək siyasətə arxalanmalıdır”, – deyən Fidan qeyd edib. Bu kontekstdə Fidanın Bayramovla keçirdiyi mətbuat konfransında Ermənistanın baş naziri ilə Azərbaycan prezidentinin aparatları arasında əldə olunan razılığı vurğulaması və bununla da Bakının irəli sürdüyü ikitərəfli gündəliyi dəstəkləməsi də diqqətəlayiqdir.
Bakının diqqətçəkən digər mühüm vurğusu Türkiyəni Ermənistan-Azərbaycan danışıqları masasına cəlb etmək cəhdi kimi görünür. Düzdür, Azərbaycan tərəfi 2020-ci il Artsax müharibəsindən sonra da bu barədə danışırdı, lakin o vaxt, 9 noyabr üçtərəfli bəyanat hələ də möhkəm təməllər üzərində olanda, regional proseslərdə əsas rol Rusiyaya həvalə edilmişdi.
İndi də Azərbaycan yaranmış vəziyyətdən istifadə edərək, bölgədaxili bərabərlikdə Türkiyə tərəfinin aktiv rolunu təmin etməyə çalışır. Ceyhun Bayramov türkiyəli həmkarı ilə görüşündə də bu barədə danışıb və qeyd edib ki, Türkiyə bəzi üçüncü ölkələrdən (ekstraregional) fərqli olaraq regionun ən mühüm dövlətlərindən biri kimi sülh prosesində çox maraqlıdır və Bakı, onun sözlərinə görə, Türkiyə tərəfinin hər zaman daha çox böyük rol oynama ehtimalını qarşılayır.
Həm Azərbaycanda, həm də Türkiyədə, müxtəlif informasiya və ekspert sahələrində Ankaranın daha çox cəlb edilməsi cəhdləri eşidilir. Əsas odur ki, Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülh Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyə ilə normal münasibətləri olduğu halda mümkündür, ona görə də həmin məntiqə görə, yuxarıda qeyd olunan ölkələr arasında əsas məsələlərin həlli lazımdır.
Təbii ki, söhbət Yerevana təzyiqləri artırmaq cəhdlərindən gedir. Onlar Bakının Ermənistan-Azərbaycan prosesini ikitərəfli, bəlkə də üçtərəfli müstəviyə daşımaq məntiqinə tam uyğun gəlir. Bunun üçün isə regiondan kənar ölkələrin Cənubi Qafqaz proseslərinə təsirini mümkün qədər neytrallaşdırmaq lazımdır və o missiyanı Türkiyənin öz üzərinə götürdüyü, Azərbaycanın bəyanatlarına daha çox legitimlik verildiyi görünür.
Bu siyasət yeni deyil, çünki uzun müddətdir ki, Syunikdən keçən yol ilə bağlı Türkiyə tərəfinin Azərbaycandan estafeti necə götürdüyünü görmüşük və Ankara artıq müxtəlif beynəlxalq platformalarda bu məsələni qaldırır.
Beləliklə, belə qənaətə gəlmək olar ki, Azərbaycan hələlik ABŞ-ın himayəsi altında Ermənistanla danışıqlardan imtina edərək, öz təşəbbüsü ilə həmin boşluğu doldurmağa və Yerevanla birbaşa təmasların zəruriliyini irəli sürməyə çalışır. Bakının belə bir siyasətinin nə vaxta qədər davam edəcəyini söyləmək çətindir, bəlkə də Azərbaycana növbəti ciddi təzyiqlərə qədər, amma fakt odur ki, Türkiyə də Azərbaycan tərəfinin bu gündəliyinə qoşulmuş kimi görünür. Görünən odur ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev də məhz bu kontekstdə növbədənkənar prezident seçkilərinə başqa məsələlərlə yanaşı, Amerika damı altında danışıqlardan yayınmaq və vaxt udmağa çalışmaq məqsədi ilə getmişdi. Gələn il isə həm Rusiyada, həm də ABŞ-da prezident seçkiləri gözlənilir.
