Astqik Filiposyan Milli Atom elektrik stansiyasının Direktorlar şurasının sədri və Ermənistanın BMT-də olan milli energetika eksperti ilə Ermənistanın bizə gəlib çatmış “nüvə irsinin” artırılması planında spekulyasiyalar və iştirakı barədə danışıb.
Məsələ ilə bağlı Qara dənizin altından elektrik kabelinin çəkilməsi planı da gündəmə gətirilib.
Enerjinin özünü təmin etməsi üçün fövqəldövlətlər və yaşıl enerjinin əsas müdafiəçisi olan Avropa Birliyi nüvə enerjisi istehsalını artırmaq qərarına gəlib.
“Atom Elektrik Stansiyalarının İstismarı üzrə Elmi-Tədqiqat İnstitutu”nun baş direktoru Vahram Petrosyan deyir:
“Biz çoxdan nüvə texnologiyasına yiyələnmiş ölkəyik, yaxşı miras əldə etmişik və onu əldən buraxmamalıyıq.Bu haqda AES-in idarə heyəti ili yekunlaşdıraraq qeyd edib.
“Bizim çoxdandır ki, atom elektrik stansiyalarının istismarıyla bağlı təcrübəmiz var,biz elə bir mövqedəyik ki, neft və təbii qazımız yoxdur.
Metsamor AES 2 blokdan ibarətdir. Birinci blok dayanır, ikinci blok istifadə edilir.O 1995-ci ildə fasilədən sonra yenidən istifadə olunub. İndi ilk dəfə olaraq onun istifadə müddəti və işləmə müddəti 2026-cı ilə qədər uzadılıbdır”.
Nüvə enerjisi üzrə ekspert əlavə edir ki, bu, hökumətin qərarıdır və “Metsamor əzəməti” ömrünün 2-ci dəfə uzadılması üçün vəsait ayrılıb. Nəticədə 2026-cı ildən 2036-cı ilə qədər elektrik enerjisi istehsal edəcək yəni 10 il.
Sual –Nailiyyətimiz olacaq?
Cavab – Təbii ki, bundan söhbət belə gedə bilməz, çünki xaricdə, elə həmin Rusiyada, Macarıstanda və s. 30 ilə qədər uzadılan belə bir təcrübə var. Və 2036-cı ilə qədəruzadırıqsa, demək biz layihə müddətindən 20 il də uzatmış oluruq.
Ermənistan mövcud enerji blokuna “üçüncü nəfəs” verməklə yanaşı, ərazidə yeni tikinti layihəsi həyata keçirməyi planlaşdırır. Ekspert izah edir: söhbət yeni AES tikmək deyil, mövcud AES-in yanında yeni AES tikməkdən gedir.
Tikinti nəticəsində 80 il və hətta daha çox işlədilə bilən yeni nüvə enerji blokumuz olacaq”.
“Atom Elektrik stansiyalarının İstismarı Elmi-Tədqiqat İnstitutu”nun baş direktoru Vahram Petrosyan onun hansı blok olacağı sualına belə cavab verir:
“Bu sahənin mütəxəssisi kimi Ermənistanda 600 meqavatlıq elektrik stansiyasım var: 2 blok 300 meqavatlıq. Amma burada da problemlər var, hələ belə bloklardan istifadə olunmur, indi Amerikada oxşar bloklar tikilməkdədir.
Rusiya Federasiyasından olan həmkarlarımız 1200 meqavatlıq blok təklif edirlər. Mütəxəssislərimiz deyir ki, sakitləşmək olar, amma burada başqa problemlər də var.
“Düzgün blok seçmək üçün ümumi kontekstə baxmaq lazımdır: Ölkə nə qədər inkişaf edəcək, qonşularla necə münasibətlər olacaq, gələcəkdə bizə nə qədər elektrik enerjisi lazım olacaq”.
Ekspert izah edir: Mövcud enerji bloku 2036-cı ildə tikildikdən sonra yeni tikilmiş enerji blokunun istifadəyə verilməsi barədə qərar qəbul edilməlidir.
Vahram Petrosyan Ermənistanın atom təhlükəsizliyi ilə bağlı xarici spekulyasiyaları təsvir edir. “Türklər bizim təhlükəsizliyimizi bizdən çoxmu düşünür? Heç bir şəkildə. Əgər siz nüvə texnologiyasını mənimsəsəniz, ölkənizin iqtisadiyyatı yaxşılaşacaq, çünki enerji ölkə iqtisadiyyatının əsasını təşkil edir.
Nədən Türkiyə 4 blok tikir və daha 4 blok tikməyi də planlaşdırır? İranda 1 blok işlədirlər və 2-ci bloku tikmək istəyirlər. Bu dəfə eşitdim ki, Azərbaycan MAQATE-dəki həmkarları səviyyəsində nüvə enerjisi blokuna sahib olmağa can atır. Gürcüstana gəlincə, belə bir söz yoxdur, planlar qurmurlar”.
Sual – Sizcə, Rusiyanın nüvə yanacağı tədarükçüsünə alternativ tapmaq mümkündürmü?
Cavab- Bloku kim qoydu, hansı bloku seçdik, nüvə yanacağını o bloka uyğun almalıyıq. Bunlar fərqli lentlərdir. Rusiya blokunun qurulacağını fərz etsək, ruslar nüvə yanacağını təmin edəcəklər. Digər şeylərlə yanaşı, çox yaxşı yanacaq istehsal edirlər, biz şikayət etmirik, bizim atom elektrik stansiyası uzun illərdir ki, işləyir.
BMT-nin Ermənistan üzrə milli energetika eksperti Ara Marcanyan da ili yekunlaşdırarkən mövcud enerji blokunun ömrünün uzadıldığını vurğulayır. Onun sözlərinə görə, ikinci uğur ondan ibarətdir ki, ölkəmizə verilən qazın qiyməti pis gözləntilərə baxmayaraq, dəyişməz qalır.
“Bu, 1000 kubmetr üçün 165 dollar səviyyəsində qalıb və bu qiymət 10 il ərzində belə qalacaq. Bu, çox vacibdir, bizə etibarlılıq və sabitlik verir və qazın qiymətinin belə olduğu halda bunu təsəvvür etmək daha asandır”biznes və sənayenin inkişafı baxımından necə planlar yaratmaq olar”.
Bərpa olunan enerji ilə bağlı Ara Marcanyan bildirir ki, strategiyada dəyişikliklər edilib, “Aig-2” fotovoltaik günəş elektrik stansiyasının istismara verilməsi zərurəti də əlavə edilib.
BMT-nin milli eksperti əlavə edir ki, Avropa İttifaqı rəsmi olaraq atom enerjisini “yaşıl enerji” anlayışına daxil edib. Bu o deməkdir ki, biz atom komponentimizlə Qlobal Gateway proqramı tərəfindən verilən kredit və texniki dəstəkdən faydalana bilərik. Çox milyard avroluq layihənin kiçik bir hissəsi Qara dənizin altından elektrik kabelinin çəkilməsi ilə bağlıdır. O, Cənubi Qafqazdan Şərqi Avropaya yaşıl elektrik enerjisi ixrac etməlidir.
“Bundan əlavə, Ermənistan Cənubi Qafqazda bu cür əsas təminatlı imkanlara malik yeganə respublikadır. Başqa sözlə, Qara dəniz kabeli adlanan kabel yalnız Ermənistanın layihədə iştirak edəcəyi təqdirdə enerji və mühəndislik baxımından məna kəsb edəcək”.
Ara Marcanyan qeyd edir ki, Ermənistandan başqa nə Azərbaycan, nə də Gürcüstan Avropa kabelinin səmərəli işləməsinə töhfə vermək üçün nüvə mənbələrindən kifayət qədər yaşıl elektrik enerjisinə malikdir.
