Tom de Vaal: “Sülh müqaviləsi təkcə imzalamaq deyil, həm də aydın şəkildə həyata keçirməkdir”
Sülh müqaviləsinin imzalanması yalnız başlanğıcdır. Aydındır ki, sülh sazişinin həyata keçirilməsi zəruridir. Bu haqda jurnalistə müsahibəsində Qarabağ münaqişəsi üzrə ekspert, Karnegi Fondunun baş eksperti Tom de Vaal deyib.
Onun sözlərinə görə, konfliktologiyada məlum statistika var ki, beş il ərzində sülh sazişlərinin yarıdan çoxu iflasa uğrayır. “Söhbət kifayət qədər mürəkkəb sülh sazişlərindən gedir. Deməli, söhbət təkcə imzalamaqdan getmir, həm də onu açıq-aydın həyata keçirməkdir.
Ermənistan sülh sazişi üçün beynəlxalq təminat istədiyini deyir, bu isə o deməkdir ki, ola bilsin ki, mövcudluğun artması lazımdır. Azərbaycanı Ermənistana qarşı güc tətbiq etməkdən çəkindirmək üçün sərhəddə avropalı müşahidəçilərin olmasını istəyir.Məncə, ideya budur.
Ermənistan deyir ki, sülh sazişinin beynəlxalq təminatlarını istəyir və bu o deməkdir ki, ola bilsin ki, monitorinq iştirakçılarının sayı artırılsın. Azərbaycanı Ermənistana qarşı güc tətbiq etməkdən çəkindirmək və qarşısını almaq üçün sərhəddə Avropanın monitorinqinin olması, məncə, ideya budur.Sonra siz mümkün qədər məsələni beynəlmiləlləşdirməyə çalışırsınız.
Və burada biz Ermənistanla Azərbaycan arasında gərginliyi görürük, o deyir ki, yox, bizə heç bir beynəlxalq müqavilə lazım deyil, yaxud regional həll yolları lazımdır, bununla Qərbi çıxmaq şərtilə Türkiyə, Rusiya və İran nəzərdə tutulur. Hesab edirəm ki, əsas problem elə budur” – deyə o, bildirib.
Qayıdış hüququna gəlincə, Vaal hesab edir ki, Qarabağlıların əksəriyyəti indiki şəraitdə Azərbaycan hakimiyyəti altında öz vətənlərinə qayıtmaq istəmir.
“Bəlkə ziyarət etmək istəyərlər, mülklərini geri almaq istəyərlər, bəlkə də ailə məzarlarını ziyarət etmək və ya o məzarları Ermənistana köçürmək istəyərlər. Amma məncə, kimsə qaçılmaz qayıdış hüququndan danışmır. Mənim fikrimcə, bu geri qaytarma hüququ ümumi və əhatəli olmalıdır.
Söhbət qayıdışdan gedir, bu, hamıya şamil edilməlidir, bunun üzərində müəyyən beynəlxalq nəzarət olmalıdır və bura hətta 1988-1990-cı illərdə məcburi köçkünlər də daxildir.
Söhbət çoxlarının Bakıya, Sumqayıta qayıtmaq istəməsi deyil, amma düşünürəm ki, hüquq beynəlxalq səviyyədə bərqərar olmalıdır və bu, gələcək sülh sazişinin bir hissəsi olacaq” – deyərək ekspert vurğulayıb.
