Beynəlxalq ekspert Şahan Gantaharyanla 2023-cü ilin yekunlarını təhlil etdi
Sual – 2023-cü il geosiyasi baxımdan necə il oldu?
Cavab – Bizim üçün il müharibələrlə dolğun idi. Mən Artsaxda bir günlük münaqişəni və HƏMAS ilə İsrail arasında davam edən müharibəni nəzərdə tuturam. Erməni nöqteyi-nəzərindən bir tərəfdən ikinci respublikamızın süqutu, digər tərəfdən Orta Şərq erməni spyurku şəraitində yeni təlatümlər.
Sual – Sizcə, 2024-cü ildə regionda baş verən proseslər necə inkişaf edəcək?
Qlobal qütbləşmənin yeni tendensiyaları davam edəcək. Çin artıq yeni dünya nizamının formalaşmasına təsir edən güclü iqtisadi qütbdür. Yeni oxların hərbi-siyasi nümunələri, şübhəsiz ki, kəsişəcək. Biz bunu Cənubi Qafqazda və Orta Şərqdə hiss edəcəyik. Onlara paralel olaraq biosferin problemləri və miqrasiya dalğasının yeni yüksəlişi müxtəlif coğrafi mühitlərdə dünyanı silkələyər.
Təbii ki, Ukraynadakı müharibəni öz nəticələrini verəcək. Lakin ümumilikdə bu şərtlər altında Rusiyanın beynəlxalq blokadası altında İranın təcrid olunması davam edəcək. Bura həm də Cənubi Qafqazda təsir uğrunda kollektiv Qərb-Rusiya mübarizəsi daxildir. Ankaranın oyunu Qərblə Rusiya Federasiyası arasında münaqişənin ilkin şərtlərini ortaya qoyur.
Sual – Geosiyasi proseslər Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin nizamlanmasına hansı təsiri göstərdi?
Cavab – Ola bilər ki, Azərbaycanda anti-Əliyev əhval-ruhiyyəsi artsın. Bakıya təzyiq siyasəti davam edir və Əliyev uzun müddət qalibin dadını çıxara bilməyəcək. Ona görə də təcili olaraq növbədənkənar seçkilərə gedir.
Ümumiyyətlə, Rusiya ilə Türkiyə arasında gərginliyin dərinləşməsi və ölkələrin klassik mövqelərə qayıtması ilə vəziyyətin dəyişməsindən danışmaq olar.
Sülh sazişi regionun əsas oyunçuları arasında razılaşmalarla şərtlənir. Bu gün Sünik həm Şimal-Cənub, həm də Şərq-Qərb istiqamətlərində geosiyasi əhəmiyyət kəsb edib. Bu səbəbdən də beynəlxalq razılaşma olmadan radikal həll yolları olmayacaq. Regional razılaşma əldə olunana qədər yeni öhdəliklər və əks tədbirlər görüləcək.
Sual – Xüsusilə Türkiyə və İran məsələsində regiondakı oyunçuların yanaşmaları nə dərəcədə sülhün bərqərar olmasına və möhkəmlənməsinə yönəlib?
Cavab – İran və Türkiyənin maraqları qısa müddətdə üst-üstə düşə bilər. Türkiyə NATO-nun ikinci gücüdür və İran-Türkiyə münasibətlərinə bu reallıqdan baxmaq lazımdır. Unutmayaq ki, İran Prezidentinin Ankaraya səfəri son anda ləğv edilib. Bu, münasibətləri təhlil edərkən çox əhəmiyyətli bir göstəricidir.
Sual – 2024-cü ildə Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması, “Dünya kəsişməsi” layihəsi baxımından hansı hadisələri gözləməliyik?
Cavab – Azərbaycan qoşunları Ermənistanın suveren ərazilərindən çıxarılmadan sülh müqaviləsini təsəvvür etmək çətindir. Bu baş verməyincə, Naxicevan-Azərbaycan yolunun statusu dəqiqləşməyincə, Ermənistan və Azərbaycan indiki şəraitdə müstəqil olaraq sülh müqaviləsi bağlamaq barədə qərar verə bilməzlər.
Qərb regionda var və problemlərin yalnız Rusiya-Türkiyə razılaşması çərçivəsində həllinə imkan verməyəcək. Müharibə Ankara ilə Moskva arasında razılaşma əsasında baş verib. Sülh eyni formatda bağlanmayacaq.
