Beynəlmiləlçi: “Ermənistana qarşı yeni tələ qurmaqla Azərbaycan məhz özü üçün quyu qazır”
Azərbaycan Ermənistanı ekoloji və iqtisadi qanunsuzluqda ittiham edir. Bu ittihamlara görə, Ermənistan Artsaxın faydalı qazıntılarını qanunsuz olaraq istismar edib. Azərbaycanın Ermənistana qarşı başlatdığı dövlətlərarası arbitraj prosesi çərçivəsində yanvarın 12-də Haaqa Daimi Arbitraj məhkəməsinin qərargahında ilk məhkəmə iclası keçirilib.
Azərbaycanın Enerji Xartiyası çərçivəsində irəli sürdüyü tələblər əsassızdır – deyə Ermənistanın beynəlxalq hüquqi məsələlər üzrə nümayəndəsinin idarəsi Azərbaycanın təşəbbüskarı olduğu dövlətlərarası arbitraj prosesinə işarə edir.
Bəzi ekspertlər qeyd edirlər ki, Yerevan Artsaxı Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanımaqla Haaqa Məhkəməsində erməni tərəfinin mövqelərini zəiflədib.
Lakin bəzilərinin fikrincə, birinin digəri ilə heç bir əlaqəsi yoxdur və Bakı hüquqi prosesdən siyasi rıçaq kimi istifadə etməyə çalışır ki, bu da Azərbaycanın özü üçün çuxura çevrilə bilər.
Enerji Xartiyasına əsasən, Azərbaycan 2023-cü il fevralın 27-də Ermənistana qarşı dövlətlərarası arbitraj prosesinə başlayıb. Azərbaycan tərəfi Azərbaycanın enerji resursları üzərində suveren hüquqlarını pozduğuna görə Ermənistandan 1991-2020-ci illər üçün maddi təzminat tələb edir.
İlkin məlumatlara görə, Azərbaycan Artsaxın mineral və təbii ehtiyatlarının istismarına görə Ermənistandan 150 milyard dollar təzminat tələb edir.
Azərbaycanın başlatdığı bu proseslə bağlı “Radiolur”a danışan politoloq Robert Ğevondian qeyd edib ki, siyasi baxımdan bu, Ermənistana təzyiq göstərməyin başqa bir yoludur ki, onun istədiyini qəbul etsin.
“Unutmayaq ki, müharibədən dərhal sonra Azərbaycandan müxtəlif səviyyələrdə çağırışlar səslənirdi ki, Ermənistan bu qədər il ərzində kompensasiya götürməlidir və “nəsə” Syünik ola bilər, sonradan o, rəsmən “Zəngəzur dəhlizi”nə çevrildi.
Və bu gün də Ermənistandan heç nə almadıqları üçün faktiki olaraq bu təzyiq alətindən istifadə edib hüquqi mexanizmlərlə Ermənistan üzərində siyasi üstünlük əldə etməyə çalışırlar. Görək Ermənistan buna necə cavab verəcək”.
Qeyd edək ki, məsələ ilə bağlı ER -nın beynəlxalq hüquqi məsələlər üzrə nümayəndəsinin idarəsi bəyanat yayıb və həmin bəyanatda qeyd olunur ki, Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı iddialarının sərmayələr və ticarətlə bağlı öhdəliklərlə Enerji Xartiyası ilə,Enerji sektoruyla heç bir əlaqəsi yoxdur.
Yanvarın 12-də Haaqa Daimi Arbitraj məhkəməsinin qərargahında keçirilən məhkəmə iclaslarında Ermənistanın beynəlxalq hüquqi məsələlər üzrə nümayəndəsi Yeqişe Kirakosyan Ermənistan nümayəndə heyətinə rəhbərlik edib.
Bakı sessiyada Xarici işlər nazirinin müavini Elnur Məmmədovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə birlikdə iştirak edib.
Azərbaycanşünas Qriqori Ayvazyan qeyd edir: “Onların orada kifayət qədər yüksək səviyyədə nümayəndələri var və çox ciddidirlər”.
Enerji Xartiyası çərçivəsində Ermənistana qarşı etiraz aksiyası zamanı Bakı bu məsələlərin danışıqlar yolu ilə həllini tapa bilmədiklərini, bu səbəbdən onların resurslarının qanunsuz istismarı ilə bağlı Beynəlxalq Məhkəməyə müraciət etmək qərarına gəliblər.
Azərbaycanda “resurslar” dedikdə təkcə mədənlər və su ehtiyatları deyil, həm də Artsax əhalisinin kənd təsərrüfatı məhsulları əldə etmək üçün istifadə etdiyi torpaqlar başa düşülür.
Beynəlxalq ekspert Gurgen Simonyan hesab edir ki, belə bir iddia Azərbaycanın özü üçün çuxur ola bilər.
Azərbaycan özü üçün çuxur qazdı. Çünki ER bu ərazilərdən və yerin təkindən istifadəyə görə məhkəməyə verilərsə, ER Azeger League sənədlərinə əsaslanan əks iddia ilə Dağlıq Qarabağın mülkiyyətçiliyinə etiraz etməli olacaq.
Ermənistanın ərazisini 270 min kvadratkilometr kimi tanıyan 1500 səhifəlik Millətlər Liqası sənədi var.
Üstəlik, Dağlıq Qarabağ, Naxicevan və Qardman ER -in tərkib hissəsi hesab olunur. Bu, bu gün üçün yeganə qanuni sənəddir.
Əgər Azərbaycan belə bir şeyə cəsarət etsə, ER əks iddia qaldıra və Azərbaycanı qanunsuz blokadada olan Qardaman və Naxicevanda qanunsuz hərəkətlər etməkdə ittiham edə bilər”.
“Bəzi hesablamalara görə, Ermənistan hökumətinin Artsaxın Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanınması ilə bağlı bəyanatları Azərbaycanın tələblərinə hüquqi əsas verib.
Bəzi ekspertlərin fikrincə, bu bəyanatlar Beynəlxalq Haaqa məhkəməsində erməni tərəfinin mövqeyini zəiflətdi. Lakin beynəlxalq ekspert Gurgen Simonyan belə əsaslandırmaları bölüşmür və qeyd edir ki, Ermənistan Respublikası adından belə bir bəyanat yoxdur.
Politoloq Robert Ğevondyan da hesab edir ki, bəyanatlar və Azərbaycanın başlatdığı növbəti prosesin bir-biri ilə heç bir siyasi əlaqəsi yoxdur.
Azərbaycanşünas Qriqori Ayvazyanın fikrincə, əks arqumentlərə ehtiyac yoxdur, sadəcə olaraq, arqumentlərinizi təsdiqləməmək lazımdır. Azərbaycanşünasın fikrincə, vəziyyəti yumşaltmaq üçün Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınmasından az danışmaq və Artsax xalqının pozulmuş mülkiyyət və digər mülkiyyət hüquqlarından daha çox danışmaq lazımdır.
“Əgər Azərbaycanda 100-150 milyard dollar kompensasiyadan söhbət gedirsə, o zaman onu da xatırlamaq lazımdır ki, azərbaycanlı ermənilərin Bakıdan və digər bölgələrdən deportasiyası, soyqırım təhlükəsi, soyqırım təhlükəsi zamanı Azərbaycanda qalan daşınar və daşınmazəmlak müxtəlif məlumatlara görə mənəvi zərərin təxminən 100 milyard dollar olduğu təxmin edilir”.
Ayvazyanın fikrincə, bu, bizim əlimizdə heç vaxt istifadə olunmayan kozır idi. Onun sözlərinə görə, bu arada Azərbaycan Ermənistana qarşı təqdim etdiyi kozırdan istifadə etməklə vaxt itirməyib.
