Dağlıq Qarabağda mədəni soyqırım necə baş verir? – TIME
2023-cü ilin sentyabrında 100 mindən çox erməni Dağlıq Qarabağdan travmatik şəkildə getdi. Yerli əhalinin öz vətənlərindən bu kütləvi köçü sentyabrın 19-da qanlı hərbi hücumla nəticələnən doqquz aylıq mühasirədən sonra baş verdi.
Bu kişilər, qadınlar və uşaqlar həyatları üçün qorxaraq məktəb və dükanlarını, tarlalarını və üzüm bağlarını, hətta əcdadlarının qəbiristanlıqlarını belə tərk etdilər. Onlar böyük-kiçik, qədim və daha müasir, möhtəşəm və təvazökar, əsrlər boyu bir yerə toplaşıb dua etdikləri kilsələrini də geridə qoyublar.
Culfada, Naxicevanda baş verənləri yaxşı bilirik. XVI əsrə aid erməni məzar daşlarının heyranedici mənzərəsi Azərbaycan tərəfindən bir neçə il ərzində yer üzündən silinib. Cabrayıldakı Mariam kilsəsinin və Mets Tağer kəndindəki erməni qəbiristanlığının başına gələnləri bilirik – hər ikisi buldozerlərlə tamamilə yerlə-yeksan edilib. Biz Şuşidəki Qazançetsots kilsəsinin başına gələnləri bilirik. Kilsə top atəşinə tutulub, günbəzsiz “bərpa edilib” və indi “xristian” kilsəsi adlandırılıb.
Jurnalist Coşua Kyçerin 2021-ci ilin mayında yazdığı kimi, bu hərəkətlərin həyasızlığı “[Bakının] öz yeni bərpa olunmuş ərazilərini istədikləri imicdə yenidən yarada biləcəyinə inamı artırır”.
Bu abidələri dağıtmaq təkcə mədəniyyəti yox, xalqı da silmək deməkdir. Əgər tarix hər hansı bir bələdçidirsə, etnik təmizləmə adətən vandalizmdən tutmuş landşaftın tamamilə məhv edilməsinə qədər hər cür mədəni məhvlə müşayiət olunur. Bu taktika daha kiçik və daha az tanınan kilsələrdə istifadə olunacaq. Bu, az tanınan erməni abidələrinin sökülməsi üçün bədnam bir üsul olacaq ki, erkən dövrdə orada ermənilərin olmadığı fikrini doğuracaq.
Erməni abidələrinə yeni yaradılmış tarix və kontekst veriləcək və saxtalaşdırma olacaq. XIII əsrdə tikilmiş Dadivank və Qandzasar monastırları orta əsr erməni memarlığının möhtəşəm və xarakterik nümunələridir və artıq “qədim alban məbədləri” adlandırılıblar.
Və sonda Azərbaycanın “multikulturalizmi”nin təntənəsi olacaq. Mədəni soyqırım belə baş verir.
