Brüsseldə jurnalistlə müsahibəsində bu haqda NATO Baş katibinin Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya üzrə xüsusi nümayəndəsi Ksavye Kolomina deyib.
Kolomina qeyd edib ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesinin əsasını təşkil edən ölkələrin ərazi bütövlüyü və suverenliyinin əsas prinsipinə hörmət etmək onlar üçün olduqca vacibdir.
NATO-nun Cənubi Qafqaz üzrə nümayəndəsi Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşması prosesində Türkiyənin rolunu, Ermənistanla NATO arasında əməkdaşlığın perspektivlərini və digər mövzuları da qeyd edib.
Sual – Bu yaxınlarda Ermənistanda olmusunuz və müxtəlif görüşlər keçirmisiniz. Əsas müzakirə olunan mövzular hansılardır, hansı nəticələr əldə etmisiniz və gələcəklə bağlı gözləntiləriniz nədir?
Cavab – Bəli, son vaxtlarda Ermənistanda idim, Baş nazir Nikol Paşinyan, Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan, Xarici işlər nazirinin müavini Vahan Kostanyan, Müdafiə naziri Suren Papikyanla görüşmüşəm.
Tələbələrlə, gənc diplomatlarla da görüşmək imkanım oldu, çıxışlar etdim. Bütövlükdə, yaxşı, çox mənalı səfər idi. Biz bu gün Ermənistanla olan ikitərəfli əlaqələrimizdən çox razıyıq.
Ermənistanın xarici və müdafiə siyasətində qəbul etdiyi qərarlar, həyata keçirmək qərarına gəldikləri dəyişiklik bizi də çox həyəcanlandırır. Mən başa düşürəm ki, bu qərarın icrası çətindir və yəqin ki, bu, çox vaxt aparacaq, lakin biz, şübhəsiz ki, tərəfdaşlarımızı bizə yaxınlaşmağa təşviq edirik və Ermənistan da bunu edir.
Biz həmçinin regiondakı vəziyyət və xüsusilə Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh danışıqları haqqında əhatəli şəkildə danışdıq. Bizim siyasətimiz olduqca sadədir.
Biz Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşmasının tərəfdarıyıq. Biz dərindən bağlı olduğumuz BMT Nizamnaməsinin əsas prinsipləri və elementləri pozulmayınca, tərəfdaşlarımız arasında tərəf tutmuruq.
Beləliklə, mesaj olduqca aydındır. Biz istərdik ki, sülh danışıqları mümkün qədər tez bərpa olunsun. Biz bilirik ki, müxtəlif danışıqlar formatları var: ikitərəfli format, ABŞ və AB formatları.
Bizim üçün ən vacibi yekun nəticədir, davamlı sülhün olub-olmamasıdır, çünki bu, Qafqazın sabitliyi üçün həddindən artıq vacib olacaq.
Sual – Təbii ki, sabit və davamlı sülhdən danışarkən bilməliyik ki, bu, Ermənistanın mühüm məqsədlərindən biridir. Bəs, xüsusən Azərbaycanın Ermənistana qarşı ərazi meyilləri ehtiva edən təcavüzkar və destruktiv bəyanatları fonunda Ermənistan və Azərbaycanın nizamlanması prosesindən sizcə hansı inkişafı gözləmək olar?
Cavab – Mən sizin hakimiyyətlərinizdən xüsusən də prezident Əliyevin açıqlamaları ilə bağlı çoxsaylı narahatlıqlar eşitmişəm. Bizim üçün, dediyim kimi, bu gün davamlı sülhə aparan münasibətlərin normallaşması vacib elementdir və biz bunun üçün mübarizə aparacağıq, iki ölkə arasında oxşar bir şeyin imzalanmasına aparan yolu dəstəkləyəcəyik.
Biz ABŞ-ı dəstəkləyirik,biz Avropa Birliyini dəstəkləyirik. Mən orada AB-nin xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaarla birlikdə olmuşam. Ona görə də mənim onunla uzun müddət danışmaq imkanım oldu, biz də danışıqların ikitərəfli formatını dəstəkləyirik.
Nəhayət, necə irəliləyəcəyimizə iki xalq qərar verir, buna görə də biz sülhə aparan hər şeyi dəstəkləyəcəyik. Biz hesab edirik ki, prosesin əsasında duran prinsiplər – suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət əsasdır.
Bu, bizim üçün çox vacib olan prinsiplərdən biridir. Təbii ki, biz hesab edirik ki, o prinsiplərlə yanaşı, sərhədlərin müəyyən edilməsi, qarşılıqlı asılılıq, prosesin əsasını təşkil edən prinsiplər də bu prosesin tərkib hissəsi olmalıdır, əgər hər iki tərəf həmin prinsipləri dəyişdirmək qərarına gəlmirsə və başqa prinsiplərə malikdir, lakin bu mərhələdə razılaşdırılmış prinsiplər dəyişməməlidir.
Beləliklə, dediyim kimi, çox narahatlıq eşitdim. Şərhlərin prosesi irəli aparmağa kömək edəcəyini düşünmürəm. Biz tərəfdaşlarımıza eyni mesajı göndərməyə davam edəcəyik, onlar danışıqları mümkün qədər tez bərpa etməlidirlər.
Əslində əlavə etmək istərdim ki, səfərim regional xarakter daşıyırdı. Biz artıq iki paytaxtla işləmişdik ki o regional olsun. Lakin yanvarın əvvəlində Azərbaycan prezident seçkiləri ilə əlaqədar səfəri təxirə salmaq qərarına gəldi, ona görə də çatdıracağım mesajları çatdıra bilmədim. Həmin mesajlardan biri çox aydın idi: biz sülh danışıqlarını mümkün qədər tez bərpa etməyinizi gözləyirik.
Sual – Bəs Türkiyə barədə nə deyərdiz? Sizcə, Türkiyənin Ermənistanla münasibətlərin tənzimlənməsi ilə bağlı mövqeyi necədir? Türkiyə münasibətlərin real həllinə doğru irəliləyəcək, yoxsa danışıqlar yenidənformal xarakter daşıyacaq?
Cavab – Türkiyə bizim üçün çox vacib müttəfiqdir. Bildiyiniz kimi, bu ölkə sərhəd bölgəsində yeganə müttəfiqidir və buna görə də regionda əsas ifaçıdır. Türkiyə ilə hər məsələdə çox səmimi dialoq aparmışıq və təbii ki, kəsişmələrdən də danışırıq. Türkiyə bilir ki, biz Ermənistanla Türkiyə arasında münasibətlərin normallaşmasının tərəfdarıyıq. Düşünürəm ki, Türkiyə bu sahədə irəliləməyə hazırdır.
Bilmirəm, bəlkə də əslində Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərində irəliləyiş gözləyirlər. Bu, yəqin ki, nəzərə alına bilər, amma düşünürəm ki, onlar bu işi irəli aparmaqda həqiqətən maraqlıdırlar.
Bildiyiniz kimi, mən həqiqətən xarici siyasətə, müttəfiqlərimizin daxili siyasətinə daxil ola bilmirəm, amma düşünürəm ki, biz bu haqda danışmışıq, bu baş verərsə çox müsbət bir inkişaf olacaq.
Sual – Siz suverenlik və ərazi bütövlüyünün vacibliyindən danışdınız. NATO üzvü olan Türkiyə Azərbaycanın Cənubi Qafqazda başlatdığı genişmiqyaslı azğın müharibəni açıq şəkildə dəstəklədi.
Quruluşun cavabısa o qədər də sərt və məcburedici deyildi. Nəzərə alsaq ki, Türkiyə açıq şəkildə Azərbaycana dəstək verir. Sizcə, Azərbaycanın Ermənistana qarşı yeni təcavüzü amilində Türkiyə birbaşa müdaxilə edə bilərmi və belə olan halda bu dəfə regionun sual altında olduğunu nəzərə alsaq, NATO-nun reaksiyası necə olacaq? Heç bir əsaslandırma yoxdur, çünki axı,söhbət beynəlxalq səviyyədə tanınan ölkədən gedir.
Cavab – Söhbətlərin qarşısını almaq olduqca çətindir və dediyim kimi, mən həqiqətən də müttəfiqlərimin xarici siyasət qərarlarına daxil ola bilmirəm. Sizə deyə bilərəm ki, biz bu iki prinsipə çox bağlıyıq: suverenlik və ərazi bütövlüyü.
Biz daima onların bizim üçün çox vacib olduğunu açıqlamışıq. Üç il əvvəl vəziyyət başqa idi. Dediyiniz kimi, sizin həmin sahəyə necə baxmağınızla bağlı münaqişə var idi. Və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün, suverenliyinin tanınmasına baxmayaraq, dediyim kimi, ziddiyyət var idi. Düşünürəm ki, biz indi fərqli bir vəziyyətlə qarşılaşırıq və reaksiyaların fərqli olacağını təsəvvür edə bilərəm.
Sual – NATO Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin bərqərar olmasına yönəlmiş beynəlxalq səyləri dəstəkləmək üçün hansı tədbirləri görməyə hazırdır?
Cavab – Bizim siyasətimiz çox sadədir və bu siyasət bizim edə biləcəyimiz çox şeyi açıq şəkildə məhdudlaşdırır. Amma siyasət ona əsaslanır ki, biz heç bir şəkildə tərəfdaşlar arasında üstünlük təşkil etmirik.
Nəinki Ermənistanla Azərbaycan arasında, ümumiyyətlə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsi, eləcə də Vaşinqton Müqaviləsində yer alan prinsiplər pozulmazsa, biz bu siyasəti həyata keçirmək qərarına gəldik.
Ona görə də indiki mərhələdə bu məsələdə Baş katibin tam dəstəyi var ki, biz çalışmalıyıq, dəstəkləməliyik və daha çox iştirak etməliyik. Bu vəzifəni tutduğumdan bəri (redaktə: Sentyabr 2021) mən əraziyə yeddi dəfə, yəqin ki, 10 ildən çox səfər etmişəm.
Odur ki,hesab edirəm, Qafqaz kontekstində bizim daha böyük siyasi varlığımız var. Üç ölkə: Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan, lakin konkret olaraq Ermənistan və Azərbaycan kontekstində. Və biz daima tərəfdaşlarımızdan nə gözlədiyimizi çox açıq şəkildə bildirmişik.
Biz münasibətlərin razılaşdırılmış prinsiplər əsasında həllini gözləyirik və bu prinsiplərin bəziləri suverenlik və ərazi bütövlüyü kimi Vaşinqton Müqaviləsi və BMT Nizamnaməsində təsbit olunmuş prinsiplərlə eynidir. Biz bu xətti müdafiə etməyə davam edəcəyik, siz münasibətlərin normallaşmasına kömək etməyə davam edəcəksiniz.
Sual – Qayıdaq əvvəldə dediklərinizə Ermənistanla münasibətlərinizdən çox razısınız. Onları genişləndirmək planları varmı? Əgər belədirsə, hansı istiqamətdə?
Cavab – Bəli, biz çox razıyıq. Son bir neçə ildə Ermənistan bütövlükdə NATO ilə əməkdaşlığı siyasi və praktiki cəhətdən aktivləşdirmək qərarına gəlib, biz həmişə tərəfdaşlarımızın istədiyi tempdə irəliləməyə hazırıq.
Beləliklə, biz Yerevandan gələn hər şeyi təşviq edirik. Məsələn, Yerevan NATO-nun Kosovodakı sülhməramlı qüvvələri (KFOR) qoşunlarının sayını 50-dən çox artırmaq qərarına gəlib ki, bu da siyasi öhdəlik və iştirakın bariz göstəricisidir.
Hazırda biz kifayət qədər iddialı məqsədləri olan yeni tərəfdaşlıq proqramı (ITPP) üzərində işləyirik. Biz təlim imkanları üzərində işləyirik. İki il əvvəl, əsasən müharibədən sonra əməkdaşlıq bir növ donmuşdu və bu addımlar, bu dəyişiklik çox əhəmiyyətlidir.
Beləliklə, indi qarşımızda olan iş, fərdi n uyğunlaşdırılmış tərəfdaşlıq proqramını yaratmaqdır. Ümid edirəm ki, bu, yaxın həftələrdə həyata keçiriləcək. Amma Yerevanda apardığım danışıqlardan sonra hesab edirəm ki, ermənilər bu yolu davam etdirməyə, əməkdaşlığı artırmağa hazırdırlar və biz Ermənistana bu işdə kömək edəcəyik.
Sual — NATO Soyuq Müharibədən bəri ən böyük hərbi təlim keçirməyi planlaşdırır. Əlbəttə ki, bunun kimin üçün olduğunu təxmin etmək olar, amma yenə də soruşmaq istəyirəm ki, bu hansı mesajdır?
Cavab – NATO 2022-ci ilin fevral müharibəsinin başlanığıcından sonra (Rusiya-Ukrayna müharibəsi) tam aydın oldu. Biz müdafiə və nəzarət qabiliyyətimizi artırırıq. Mesaj çox aydın idi. Biz Ukraynanı mümkün qədər dəstəkləyəcəyik və eyni zamanda ərazimizin heç bir pozuntusuna imkan verməyəcəyik.
Bu məqsədlə Madrid görüşündən tutmuş Vilnüs görüşünə qədər bir çox qərarlar qəbul etmişik. İndi bu böyük hərbi təlimlərin keçirilməsi ilə bağlı qərarın bizim çəkindirmə qabiliyyətimizlə çox şeyə bağlıdır və mesaj aydındır.
Xüsusilə təhlükə olaraq gördüyümüz Rusiyanı cilovlamaq istəyirik. Onlar Ukraynaya hücum etməklə strateji səhvə yol verdilər. Və onlar anlamalıdırlar ki, NATO öz ərazisinin istənilən hissəsini müdafiə etməyə hazır olacaq.
Sual – Bu mesajda Türkiyənin rolu nədən ibarətdir? Çünki Türkiyə hər iki tərəflə danışa bilən yeganə NATO üzvü ölkə olaraq Rusiya ilə Türkiyə arasında bir növ vasitəçidir və ya vasitəçi olmağa çalışır.
Cavab – Türkiyənin olduqca konkret regional və coğrafi mövqeyi var və buna görə də onların xarici siyasətidir ki, bu barədə mənə həqiqətən danışmağa icazə verilmir. Yəqin ki, digər müttəfiqlərdən daha mürəkkəbdir, lakin onlar bizim müdafiə və çəkindirmə səylərimizə tam sadiqdirlər.
Onlar bizim iki təhdidimizi qiymətləndirməmizə tam sadiqdirlər. Söhbət Rusiyadan və terrordan gedir. Onlar da digər müttəfiqlər kimi bizim səylərimizə sərmayə qoyurlar. Keçmişdə etdiyimiz bütün böyük məşqlərdə olduğu kimi, onlar bu böyük məşqin bir hissəsi olacaqlar.
