Amerikanın Həqiqət və Ədalət Mərkəzi hələ ötən ilin sonunda Azərbaycanda erməni siyasi məhbus və hərbi əsirlərin həbsdə “
Həqiqət və Ədalət Mərkəzi” Amerika təşkilatı Los Ancelesdə, Kaliforniyada yerləşən beynəlxalq hüquqşünaslar təşkilatıdır. 2020-ci il müharibəsindən bəri Ermənistan, Artsax və Spyurkdan (diaspor)olan hüquqşünasların və hüquq tələbələrinin köməyi ilə Milli Təhlükəsizlik agentliyi ermənilərə qarşı insan hüquqlarının pozulması və hərbi cinayətləri sənədləşdirir.
Hraparak.am mərkəzin regional rəhbəri, hüquqşünas Arşak Qasparyanla danışıb.
Sual – Siazin müsahibələrinizdə məhbus mövzusunun gündəmə gəlməsinin vacib olduğunu qeyd edirsiniz, üstəlik, bu məsələlər barədə susmağın təhlükəli olduğunu və bundan daha pisi ola bilməyəcəyini qeyd edirsiniz.
Cavab – Bəli, ümumiyyətlə heç bir araşdırma yoxdur, elə bir məlumat yoxdur ki, əsirlər barədə danışarkən onlara onlara zərər verir. Hətta bizdə belə hadisələr var ki, geri qaytarılan əsirlər bildiriblər ki, onlar haqqında nə qədər çox danışılırdısa, onların vəziyyəti bir o qədər yaxşı olurdu.
İşıqlandırma nəticəsidir ki, həbsxanalara girmək hüququ olan beynəlxalq təşkilatlar bizim əsirlərlə danışmaq, ünsiyyət qurmaq imkanı əldə edirlər.
Əsirlərdən çox bizim naməlum itkinlərimiz var, onların sayı çoxdur və hər bir məlumat artıq yardımdır.Mən daima öz vətəndaşlarımıza, geri qaytarılan əsirlərimizə, onların yaxınlarına deyirəm ki, bizimlə əlaqə saxlasınlar, çünki susmaq heç vaxt müsbət nəticə verməyəcək, onların hər birinin verdiyi bir məlumat bütün bir binanın böyük divarıdır.
Sual – Bəs sizin mütəxəssislərinizin onları danışdırq nail olurmu? Qaytarılan əsirlər və onların doğmaları bir qayda olaraq danışmaqdan, mövzuya toxunmaqdan imtina edirlər.
Cavab -Başa düşürəm ki, çətindir və unutmaq istəyirlər yəni, qabırğalarını sındırdıqlarını söyləmək çətindir… danışmaq çətindir, amma inanın ki, bizim təşkilatın mütəxəssisləri o dərəcədə hazırlıqlıdırlar, anlayırlar ki, onların dedikləri hər kəlmə Bibliya prinsipinə bənzəyir.
İndi dövlət, Xarici işlər nazirliyi nə qədər çalışsa da, birdir özünün vəzifəsini icra edərkən sıxılır, öz yerini sanki tapmır. Amma biz necə bir təşkilatıq, bizim kimi strukturlar və ya şəxslər sözün mövcud olması üçün əllərindən gələni etməlidirlər.
Sual – Azərbaycan qeyri-qanuni əsir götürülmüş ER vətəndaşlarının həbs müddətini qadağasız olaraq uzadır. O, Artsaxın səkkiz yüksək vəzifəli məmurunun həbs-qətimkan tədbirinin müddətini daha dörd ay uzadıb.
Yaxşı, onun məqsədi nədir və buna qarşı çıxmaq üçün hər hansı rıçaqlar varmı?
– Bizim yüksək vəzifəli məmurlarımız da daxil olmaqla əsir götürülmüş 23 erməni vətəndaşımız var.Onlar məhz erməni olduqları üçün hazırda Bakı həbsxanalarındadırlar. Onların gün əvəl qayıdışı bizim hamımızın məsələmizdir.
Azərbaycan həbs müddətini uzatmaqla yəqin ki, bir neçə şeyi aydınlaşdırmağa çalışıb. Bir tərəfdən, sülh sazişi ilə bağlı daxili, xarici və digər siyasi qüvvələr, köçkün Artsax vətəndaşlarına qarşı özbaşına davranışlar açıq şəkildə göstərir ki, mən nə istəsəm, onu da edəcəyəm.
Amma bu o demək deyil ki, biz ümidsizliyə qapılmalıyıq, biz zəifləməməliyik və vəkillərin, medianın və vətəndaşların işi daha da genişləndirilməliyik.
Beynəlxalq platformaya çatdırılmalıdır ki, bu, ümumiyyətlə, böyük hesabla yalnız ER üçün edilmir. Məndə olan məlumata görə az iş aparılmır, baxın, onun necə qeydə alınması başqa məsələdir.
Laçın dəhlizinin qərarı ilə bağlı Azərbaycanın AŞ PA-dan necə çıxdığını gördünüz. Bir şeyi bilməliyik ki, beynəlxalq strukturlar o qədər də sürətlə işləməsə də, dövlətlərarası münasibətlərin tənzimlənməsi üçün dövlətlərin maraqlarıdır və hansısa anda sanki sükutluqdur, amma belə deyil. İndiki məqamda mümkün qədər beynəlxalq strukturların təqdim etdiyi bütün vasitələrdən istifadə etmək lazımdır.
Sual – Dövlət səviyyəsində bütün bu alətlər dəsti istifadə olunurmu? Azərbaycana təzyiqləri artırmaq üçün beynəlxalq səviyyədə nə etmək lazımdır? Ermənistan nə etməlidir? Axı nəhayət onların qayıdışı məsələsi bizim hamımızın ləyaqət məsələsidir.
Cavab – Dövlət tərəfindən nələrin görüldüyünü və ya edilmədiyini deyə bilmərəm. Mən onu da bilirəm ki, çox işlər görülür: biz Ermənistan daxili, siyasi baxımdan son dərəcə neytral strukturuq.
Təbii ki, hər bir dövlət öz vətəndaşını gün öncə qaytarmaq üçün var qüvvəsini sərf etməlidir. Mən dedimmi ki, bizim mərkəzin sərlöhvəsi belədir: bu adamlar məhz erməni olduqları üçün ordadır.
Bəli bu bizim hamımızın ləyaqətimizdir. Mərkəzimiz 30-a yaxın ölkənin hüquqşünasları ilə əməkdaşlıq edir, işimiz fərqlidir, biz Avropa Beynəlxalq Məhkəməsi prinsipi ilə işləmirik, amma Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilə işləyirik, materialların və faktların toplanması mexanizmimiz fərqlidir.
Yeri gəlmişkən, Ermənistan Respublikasının dünən rəsmi olaraq Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinə üzv olması olduqca vacibdir. Söz Roma Statutundan gedir, çünki o, bir şəxslə bağlı işin araşdırılmasına və qərarın qəbul edilməsinə imka nyaradır.
