“Apri Armenia”ın 2024-cü il “Gələcəyin qurulması” forumunda Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin gələcəyi müzakirə edilib və Azərbaycanın, belə demək mümkünsə, orada olması haqda danışılıb.
Türkşünas izah edib ki, Ankara yaxın gələcəkdə üç Cənubi Qafqaz ölkəsi ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq istəyir, lakin onun fikrincə, onlar bərabər ola bilməz.
Ermənistanda keçirilən sonuncu sorğunun nəticələrinə görə, respondentlərin 64 faizi Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasının əleyhinədir.
“Türkiyə Xarici Əlaqələr Şurası” analitik mərkəzinin sədri Mustafa Aydın qeyd edir ki, Ermənistan-Azərbaycan münasibətləri yaxşılaşarsa, bu, Ermənistan-Türkiyə münasibətləri üzərinə müsbət təsir göstərəcək.
Bununla belə, üç Cənubi Qafqaz ölkəsi arasında Türkiyə də var. Ermənistanla Türkiyə münasibətləri önəmli olmayacaq.
“Türkiyə yaxın gələcəkdə bütün Cənubi Qafqaz ölkələri ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq istərdi, lakin onlar bərabər ola bilməz. Bu silsilədə Ermənistan-Türkiyə münasibətləri daha az əhəmiyyət kəsb edəcək. Təbii ki, Azərbaycanla əlaqələr daha da inkişaf edəcəkdir”.
Dünyada və regionda baş verən proseslər kontekstində türk, türk-rus, yoxsa türk-qərb üstünlüyünü görəcəyik sualına türkiyəli ekspert belə izah edib.
“Arzular vardır və reallıqllar mövcuddur. Türkiyənin Cənubi Qafqazda öz əlaqələrini və gündəmini qurmaq üçün kifayət qədər təcrübəsi var.
RF regiondadır, 5-6 ildən sonra bölgədə olacaq, amma zəifləyəcək və diqqət Ukraynaya yönələcək və Türkiyə bunu nəzərə alacaq”.
“Apri Armenia” politoloqu Benyamin Poqosyan “Radiolur”a müsahibəsində Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin Yerevanın Bakı ilə münasibətlərinin mümkün tənzimlənməsi prosesini müəyyən edir.
“Hər halda,belə ya elə mövqe aydındır ki, Türkiyə Əliyevdən yaşıl işıq yandırdığı zaman Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması istiqamətində addım atacaq.
Belə bir olayın baş verməsi üçün Ermənistan-Türkiyə və Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşmasında kimin maraqlı olduğunu anlamaq lazımdır.
Məncə, ABŞ, çünki bu, Ermənistanın Rusiya Federasiyasının regiondan uzaqlaşması istiqamətində real addımlar atmaqçün imkandır.
İkincisi, Mərkəzi Asiya-Avropa dəhlizini istifadəsi üçün bir fürsətdir. “Orta Dəhliz” Avropanı Çinlə birləşdirməlidir, lakin amerikalıların nöqteyi-nəzərindən Çin heç də son nöqtə deyil, onlar üçün Mərkəzi Asiyanı Avropa ilə birləşdirmək artıq kifayət qədər vacibdir”.
Erməni Soyqırımının tanınması ilə bağlı türkiyəli ekspert Mustafa Aydın kifayət qədər dürüst idi. Onun sözlərinə görə, Türkiyə yaxın gələcəkdə soyqırımı tanımayacaq.
Syürixdə erməni-türk protokolları imzalanarkən erməni və türk tarixçilərindən ibarət komissiyanın yaradılması ideyası ortaya çıxdı. Onun sözlərinə görə, proses bundan uzağa getməyəcək.
Benyamin PoĞosyan əmindir ki, Türkiyənin Erməni Soyqırımını tanımaq fikri yoxdur.
“Səmimi desəm, Türkiyənin Erməni Soyqırımını tanıdığı bir vəziyyəti qətiyyən təsəvvür edə bilmirəm, xüsusən də hər il Erməni Soyqırımı tarixin bir hissəsinə çevrilir, ona görə də nəinki yaxın gələcəkdə, hətta deyərdim ki, çətin ki, Türkiyə soyqırımını tanıyacaq”.
Avrasiya Əməkdaşlıq Fondunun direktor müavini Vazgen Karapetyan hesab edir ki, rəsmi Yerevanın bu məsələdə çox işi var.
O, deyir ki, əgər ER Gürcüstan hökuməti bu məsələni gündəmə gətirərsə və bu tanınmadan nə gözlədiyini formalaşdıra bilərsə, Türkiyə Erməni Soyqırımını tanıyacaq.
Və Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin mümkün həlli prosesində, onun fikrincə, iki ölkənin siyasi cəmiyyətləri “futbol diplomatiyası” dövründə iki ölkənin hökumətlərindən daha çox iş görsələr də, o vaxtdan bəri 2016-cı ildə mənzərə dəyişdi. Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhd uğursuz oldu. 2020-ci il müharibəsindən sonra Ankaranın mövqeyi daha da sərtləşdi.
“Yadınızdadırsa, 2020-ci ilə qədər Türkiyə hətta demişdi ki, əgər Ermənistan tərəfi Qarabağ münaqişəsində nəyisə güzəşt edərsə, bu, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin yaxşılaşması üçün stimul olacaq.
Müharibədən sonra təbii ki, iştaha artdı, tələblər sərtləşdi və bəli, hal-hazırda Türkiyənin mövqeyi budur”.
Ermənistan və Türkiyə münasibətlərinə gəlincə, Ermənistan və Türkiyədə cəmiyyətin münasibəti də fərqlidir. Ermənistanda respondentlərin 64 faizi 2020-ci ildə 44 günlük müharibədən sonra Türkiyə ilə münasibətlərin, Türkiyədə isə 41 faizi normallaşmasının əleyhinədir.
