İyulun 9-da BMT idarəsi yaxınlığında keçirilən və tarixi, mədəni, mənəvi abidələrin və şəxsi mülkiyyətin qorunub saxlanması üçün Azərbaycana təzyiqlər tələb edən aksiyanın 4 nəfərlik qrupu BMT-nin daimi əlaqələndiricisi Fransua Yakobla görüşüb.
Görüş BMT-nin idarəsində keçirildi və Chatham House formatında saat yarım davam etdi, ona görə də mən yalnız bir neçə ümumiləşdirmə təqdim edəcəyəm.
Mitinq iştirakçıları aşağıdakı sualları verdilər:
Artsax məsələsi siyasi və hüquqi müstəvidən humanitar səviyyəyə endirilib. Artsax sakinlərinin hüquqları qorunmur. Ermənistan hakimiyyəti Artsax sakinlərinin maraqlarını təmsil etmir və müdafiə etmir.
Onlar öz vətənlərindən kənarda olduqları üçün öz hüquqlarından da məhrumdurlar: öz müqəddəratını təyin etmək, tarixi ərazidə yaşamaq, mülkiyyət hüququ, hətta vətənini, evini, mülkünü, qəbiristanlığını, irsini müvəqqəti itirmiş şəxslərdir.
Bu vəziyyətdə BMT Artsax məsələsini qapalı hesab edirmi? Əgər belədirsə, BMT hərbi təcavüzü, soyqırımı, blokadanı, etnik təmizləməni münaqişənin həllinin məqbul metodu hesab edirmi?
Yoxdursa, təşkilatın problemi həll etmək vizyonu varmı? BMT Azərbaycanı Haaqa Məhkəməsinin hökmlərini yerinə yetirməyə necə məcbur edə bilər?
Birincisi, Bütün Formaların ləğv edilməsi üzrə Beynəlxalq Konvensiya kontekstində nəzərdən keçirilən Ermənistan Azərbaycana qarşı işində Ermənistanın təqdim etdiyi iddia əsasında fövqəladə tədbirlərin tətbiqi ilə bağlı irqi ayrı-seçkilik haqqında 7 dekabr 2021-ci il tarixli qərardır.
O, Azərbaycanı, o cümlədən, vandalizmin və erməni mədəni irsinin, o cümlədən kilsələrin və digər ibadət yerlərinin, abidələrin, görməli yerlərin, qəbiristanlıqların və obyektlərin təhqir olunmasının qarşısını almaq və cəzalandırmaq üçün bütün lazımi tədbirləri görməyə məcbur edir.
İkincisi, 17 noyabr 2023-cü il tarixli qərardır:
Məhkəmə bu qərarda Azərbaycana sentyabrın 19-dan sonra baş vermiş hadisələr nəticəsində Dağlıq Qarabağa gedən şəxslərin rahat və təhlükəsiz giriş-çıxışını təmin etməyi tapşırıb.
Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi də Azərbaycanı Dağlıq Qarabağ sakinlərinin hüquqlarını və mülkiyyətini təsdiq edən sənədləri qoruyub saxlamağı və məhv etməməyi tapşırıb.
Biz Birləşmiş Millətlər Təşkilatından Azərbaycana təzyiq göstərməyi tələb edirik ki, biz qayıdana qədər şəxsi mülkiyyətimizi və mənəvi-mədəni irsimizi qoruyub saxlasın.
YUNESKO-nun 2003-cü il Mədəni İrsin qəsdən məhv edilməsi haqqında Bəyannaməsinə və Ümumdünya Mədəni İrsin 27-ci maddəsinə zidd olaraq, ermənilərin tarixi-mədəni, mənəvi irsinin, habelə şəxsi mülkiyyətinin və bütöv yaşayış məntəqələrinin dağıdılmasına dair nümunələr ətraflı şəkildə təqdim olunub.
İnsan Hüquqları Bəyannaməsi:
Artsax sakinlərinin qayıdış hüququ, ağlabatan hesab etdikləri şərtlərdə və beynəlxalq hüquq çərçivəsində təqdim edilmişdir. Bu şərtlər 215 qeyri-hökumət təşkilatı və Artsaxın siyasi hakimiyyəti tərəfindən imzalanan beynəlxalq strukturlara ünvanlanmış məktub-müraciətdə öz əksini tapıb.
Bakıdakı erməni əsirlərin hələ də həll olunmamış məsələsi qaldırıldı. BMT-nin İqlim Konfransının (COP19) Bakıda keçirilməsi qərarının yanlış olduğu açıqlandı və BMT nümayəndələrinin fürsətdən istifadə edib Artsaxa səfər etmələri və suala cavab vermələri halında Bakıya səfərinin əsaslı olacağı bildirilib:
“Niyə Artsaxda ermənilər yoxdur? Müzakirə olunan bütün məsələləri Fransua Yakob qeydə alıb və o da öz növbəsində onları təşkilatın müvafiq orqanlarına təqdim edəcəyinə söz verib.
Mətn factor.am-ə aiddir.
