Rosatom Dövlət Korporasiyasının baş direktorunun birinci müavini, İnkişaf və Beynəlxalq Biznes Bloku direktoru Kiril Komarov “NEWS.am”a müsahibəsində Ermənistan AES-in fəaliyyətinin uzadılması və Rusiya AES modelinin üstünlükləri barədə danışıb.
O qeyd edib ki, Atom enerjisi Ermənistanda əsas istehsal mənbələrindən biridir və milli enerji təchizatında həlledici rol oynayır. Respublikada ümumi elektrik enerjisi istehsalında Ermənistan Atom Elektrik Stansiyasının payı təxminən 30%-dir. 2021-ci ildə Rosatom zavodun modernləşdirilməsini uğurla başa çatdıraraq, xidmət müddətini 2026-cı ilə qədər uzadıb. Modernləşdirmə nəticəsində stansiyanın gücü 10 faizə yaxın artıb.
“2023-cü il dekabrın 15-də “Rusatom Servis” və Ermənistan AES arasında stansiyanın ikinci enerji blokunun istismar müddətinin 2036-cı ilə qədər uzadılması haqqında saziş imzalanıb. İşlər artıq başlayıb və 5 il davam edəcək. İyunun 13-də Yerevanda ER ərazi idarəetmə və infrastruktur nazirinin müavini Hakop Vardanyan və mənim rəhbərlik etdiyim Ermənistan Atom Elektrik Stansiyasının istismar müddətinin uzadılması üzrə əlaqələndirmə komitəsinin birinci iclası keçirilib”.
Kiril Komarov Azərbaycan və Türkiyənin Metsamorla bağlı bəyanatlarına toxunaraq qeyd edib ki, Atom elektrik stansiyalarının təhlükəsiz istismarı ilə bağlı suallar mütəmadi olaraq müxtəlif müzakirələrdə qaldırılır.
“Qeyd etməliyəm ki, bu gün texnoloji tərəqqi və milli tənzimləyicilər və Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyinin sayıq monitorinqi sayəsində dünyada fəaliyyət göstərən elektrik stansiyaları üçün misli görünməmiş yüksək etibarlılıq səviyyəsinə nail olunub.
Ermənistanın atom elektrik stansiyası VVER-440 tipli reaktorları olan iki enerji blokundan ibarətdir və bu, AES-in inkişafının ən uğurlu qollarından birinin nümayəndəsidir və geniş populyarlıq qazanmışdır. Hazırda belə reaktorlar Finlandiya, Bolqarıstan, Macarıstan, Slovakiya və Çexiya daxil olmaqla 8 ölkədə etibarlı şəkildə işləyir.
Ermənistanın atom elektrik stansiyasının modernləşdirilməsi zamanı bütün əsas təhlükəsizlik sistemlərinin dəyişdirilməsi istiqamətində çox böyük işlər görülüb. 2021-ci ilin oktyabrında stansiyanın modernləşdirilməsi Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyi missiyası tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Agentlik bəyan edi8b ki, Ermənistan AES-də idarə edilməsi sahəsində əhəmiyyətli irəliləyişlərə nail olunub.
İnsanların və ətraf mühitin təhlükəsizliyi ənənəvi olaraq Rosatom üçün prioritet olub, bu, sarsılmaz postulatdır. Son 20 ildə Rusiyanın atom elektrik stansiyalarında təhlükəsizlik pozuntuları qeydə alınmayıb”,- Rosatom-un baş direktorunun 1-ci müavinin vurğulayıb.
Rusiya atom elektrik stansiyası modelinin üstünlükləri ilə bağlı suala toxunan Komarov qeyd edib ki, AES-in ixracı baxımından Rosatom dünya bazarının 88%-ni tutur.
“Dünyada tikilməkdə olan 25 ixrac nüvə elektrik stansiyası layihəsindən 7 ölkədə 22 blokumuz tikilir. Xarici sifarişlər portfelimizə 10 ölkədə 33 yüksək güc qurğusu və Özbəkistanda 6 ədəd aşağı güclü atom elektrik stansiyasının tikintisi üzrə dünyada ilk ixrac layihəsi daxildir.
Biz Ermənistana hazırda dünyada mövcud olan ən yaxşı texnologiyanı təklif edirik. Bu VVER-1200, ən təhlükəsiz və etibarlı reaktordur. Eyni tip enerji blokları Belarusda fəaliyyət göstərən AES-də, Banqladeşdə tikilməkdə olan Rupur AES-də, Macarıstanda Paks-2 AES-də və Misirdə El-Dabaa AES-də, Rusiyada fəaliyyət göstərən 2-ci AES-də təmsil olunur. Bilirəm ki, siz ötən il press-turda Leninqrad AES-də olmusunuz, ona görə də Rusiyanın Ermənistana təklif etdiyi reaktorla stansiyanın işini öz gözlərinizlə görmək imkanınız olub.
VVER-1200-ün üstünlüyü uzunmüddətli perspektivdə əhalinin sərfəli qiymətlərlə dayanıqlı enerji təchizatıdır. Bundan əlavə, yüksək enerji bloku Ermənistan iqtisadiyyatının və elmi potensialının inkişafı üçün hərəkətverici qüvvəyə çevriləcək və yeni yüksək texnologiyalı və yüksək məhsuldar iş yerləri yaradacaq.
Biz Ermənistana aşağı enerjili atom elektrik stansiyası texnologiyalarını təklif etməyə hazırıq. Beyəlxalq Atom enerjisi üzrə agentliyinin məlumatına görə, 2023-cü ilə qədər 19 ölkədə 80-dən çox kiçik modul reaktor layihəsi hazırlanırdı, lakin Rosatom sözdən hərəkətə keçən ilk texnologiya şirkəti oldu.
2019-cu ilin sonundan biz dünyanın ilk üzən atom elektrik stansiyası olan “Akademik Lomonosov”u işlədirik. Artıq Rusiyanın ən şimal şəhəri olan Pevek üçün 700 milyon kilovatsaatdan çox elektrik enerjisi istehsal edib. Bu təcrübə əsasında RITM-200 reaktorları əsasında quruda enerji bloklarının yeni nəsil texnologiyası üzərində iş aparılır. 2029-cu ilə qədər Çukotkadakı Baimskaya filiz zonasının inkişafı üçün enerji təchizatına başlayacaqları planlaşdırılır.
Mən artıq Rosatomun Özbəkistanda atom elektrik stansiyalarının tikintisinə dair bu yaxınlarda imzaladığı müqaviləni qeyd etdim. Birinci blokun fiziki istismara verilməsi 2029-cu ildə baş tutmalıdır. İndi Qırğızıstan və Myanma da AES layihələrimizə ciddi maraq göstərir”.
Komarov vurğulayıb ki, Ermənistanın hansı texnologiyaya ehtiyacı olduğu barədə qərarı Ermənistan ölkənin enerji gələcəyinə dair öz baxışına əsaslanaraq verir.
“Lakin qeyd etmək istəyirəm ki, istənilən ölkə üçün AES təkcə sabit və təmiz enerji mənbəyi deyil, həm də texnoloji suverenlik mənbəyidir. Biz təkcə atom elektrik stansiyalarını deyil, elmi-normativ bazası, istehsalın lokallaşdırılması və ən əsası, mütəxəssislərin hazırlanmasının tam dövrü olan bütöv bir sənaye qururuq.
Bizdə hesablamağa imkan verən metodologiyamız var ki, AES-in tikintisinə yatırılan hər bir dollar onun həyat dövrü ərzində ölkə iqtisadiyyatına digər sektorları da cəlb etməklə, sifarişlərin bölgüsü, vergitutma və əmək potensialından istifadə etməklə 4 dollara yaxın gəlir gətirir. Unudulmamalıyıq ki, atom elektrik stansiyasının tikintisi adətən ölkədə daha yüksək əlavə dəyəri olan sənaye sahələrinin yaradılmasına gətirib çıxarır.
Yeni stansiyanın qurulması vaxtına gəldikdə, burada seçilmiş texnologiyaya baxmaq lazımdır. Atom elektrik stansiyasının tikintisi regionun həm maddi-texniki, həm də coğrafi xüsusiyyətlərini, xüsusilə seysmik aktivliyi nəzərə alan mürəkkəb, irimiqyaslı infrastruktur layihəsidir”.
Ermənistan yeni AES-in tikintisi ilə bağlı Rusiyanın təklifinə üstünlük versə, stansiyanın nə zaman hazır olduğuna dair suala glində “Rosatom”-un baş direktorunun 1-ci müavini qeyd edib ki, orta hesabla, böyük bir aqreqatın tikintisi 7-10 il çəkir.
“Aşağı gücə malik atom elektrik stansiyasının bloku tikilməkdə olan ölkədə AES layihəsinin lisenziyalaşdırılmasından sonra təxminən 4-5 il çəkir. Konkret şərtlər seçilmiş texnologiya və tərəflərin digər razılaşmaları nəzərə alınmaqla müqavilədə müəyyən edilir”.
